Cóh chr’val k’coong ch’ngai Hồng Ngài âng chr’hoong Bắc Yên, tỉnh Sơn La, anoo Giàng A Dia bơơn đhanuôr năl tước nắc 1 đha’đhâm manứih Mông nắc ơy ắt pazưm bhrợ têng lâng bh’rợ đhêếh bhrợ bhoọt, chi’píah, cuốc bấc c’moo đâu. Ting c’moo c’xêê, bh’nơơn pr’đươi âng anoo cắh mưy đoọng ha đhanuôr cóh vel đông, nắc dzợ bấc ooy năl tước câl đươi. T’ruíh văn hoá đhi noo hêê acoon cóh bêl đâu, đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah chấc lêy năl ooy anoo Giàng A Dia ớ:

Bấc c’moo đâu cóh dading Hồng Ngài nâu, xa’nưl đh’đhêếh zâp t’ngay ting ặt xưl tơợ lò đhêếh bhrợ âng pr’loọng đông anoo Giàng A Dia, pr’loọng đông dzợ ặt zư bhrợ bhiệc đh’đhêếh cóh vel Hồng Ngài, chr’val Hồng Ngài. Anoo Dia moon, pr’loọng đông anoo vêy truyền thống lâng bh’rợ đh’đhêếh, tu cơnh đâu anoo ơy bơơn bha’bhướp lâng k’conh pachoom đoọng tơợ bêl k’tứi. đợ nâu cơy dưr pậ nắc bơơn k’điêl k’coon, anoo cung dzợ t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ nâu. Bêl l’lăm nắc mưy p’loon đhêếh bhrợ bêl doọ râu trơ vâng đoọng đhêếh chi’píah, cuốc ha pr’loọng đông. Hân đhơ cơnh đêếc, đợ t’tưn lêy đhanuôr kiêng đươi, nắc anoo vặ đắh đhi noo 10 ực đồng đoọng k’rong bhrợ t’bhứah đhị đông đh’đhêếh nâu. 2, 3 cha’nặc đhuôr lêy cơnh đêếc cung kiêng đoọng k’coon đha’đhi đau lướt pachoom bhrợ đắh anoo Dia. Anoo Giàng A Lử, 1 đhanuôr cóh vel moon:

Acu rơơm kiêng acoon ađhi, mđha’đhâm cóh vel bêl pachoom xang, hadang cắh vêy bhiệc bhrợ nắc ting lêy bhrợ pachoom cơnh anoo Dia, pachoom đh’đhêếh. cơnh đêếc, đha’đhâm cóh đâu n’jứah vêy bhiệc bhrợ, vêy bơơn zên, nắc dzợ zư đợc truyền thống âng đhanuôr Mông.

Ting cơnh anoo Giàng A Dia moon, zâp pr’đươi pr’dua đoọng đhêếh bhrợ nắc cơnh mụ, cr’loọng bóh, óih, máy cắt nam, đe. Bêl k’noọ đhêếh bhrợ chi’píah, cuốc nắc lêy ra’văng boọng đhêếh lâng óih k’chắh. boọng câm óih nâu nắc bhrợ lâng k’tiếc, hadợ k’chắh óch nắc lêy pay n’loong cóh crâng roóh cát. Đhêếh bhrợ 1 bêệ chi’píah, 1 bêệ cuốc nắc zr’nắh k’đhạp bhlâng. L’lăm nắc lêy cắt nam t’moót bóh pa’rơơng mơ 30 phút. Xoọc đâu ơy vêy máy cắt nam nắc bhiệc nâu ba buôn lấh mơ bêl ahay đhêếh cắt lâng mụ. nam nâu bơơn bóh pa’tơơng, mơ 7-8 chu cơnh đêếc, tước bêl bhrợ váih cơnh c’léh pr’dzoọng âng chi’píah cắh c cuốc. xang nặc chi’píah, cuốc nâu trâm ooy đạc đoọng nam nâu griing lấh mơ xang nặc pay pa’glúh. Bhiệc bhrợ pa’griing nam nâu vêy bấc cơnh bhrợ têng lalay cơnh, ting lêy nam păn ha cơnh, vêy đoo nam nắc lêy t’moót m’bứi bhoóh, vêy đoo nắc gloọp lâng t’nơơm prí. Xang bêl bhrợ nâu nắc tước bêl joọt chi’píah. Bêl ahay manứih Mông buôn joọt lâng đhêl, xoọc đâu nắc ơy câl máy joọt đoọng đươi dua. Bhiệc bhrợ zr’nắh bấc cơnh đâu nắc ơy bhrợ đoọng ha zâp râu chi’píah, cuốc âng manứih Mông liêm mâng, lập lấh mơ zâp râu chi’píah, cuốc n’lơơng. Anoo Dia đoọng năl cớ:

Đhêếh bhrợ chi’píah, cuốc nắc lêy đhêếh bhrợ liêm crêê c’lâng pr’lướt âng đoo, cắh choom lơi jợ, đhêếh bhrợ đhơ cơnh vêy. Tu cơnh đâu nắc chi’píah, cuốc âng đhanuôr Mông bhrợ têng liêm mâng lâng lập cơợng lấh mơ cóh ngoai, k’rêêm liêm đươi dua.

Xang bấc c’nắt c’lâng bhrợ têng tơợ ra’diu tước hi’bu, toong t’ngay anoo Dia nắc bơơn bhrợ 1-2 chi’píah a’năm. Lấh mơ apêê ơy xay moon bhrợ l’lăm cóh chợ chr’hoong, nắc zâp t’ngay đhị đông đhêếh bhrợ âng anoo Giàng A Dia dzợ pa’glúh pa’câl 2-4 chi’píah, cuốc lâng zên tơợ 15-200 r’bhâu đồng 1 bêệ, cung vêy t’ngay cắh bơơn pa’câl râu rị. hân đhơ cơnh đêếc, lâng cr’noọ cr’niêng kiêng đhêếh bhrợ đợ chi’píah, cuốc đoọng ha đhanuôr đươi dua nắc moót ooy lêệ a’ham, anoo cung dzợ zâp t’ngay ặt đhêếh bhrợ. Cr’noọ cr’niêng âng anoo Dia nắc bơơn nhà nước zooi zúp đhanuôr Mông vel bhươl anoo padưr cớ bh’rợ đh’đhêếh, zúp đoọng bấc apêê đha’đhâm cóh vel bhươl, chr’val vêy pa’xoọng bhiệc bhrợ. Anoo Giàng A Dia rơơm kiêng:

Cóh vel zi xoọc đâu cắh dzợ vêy đông ngai đhêếh bhrợ lâng cung cắh ngai choom đhêếh bhrợ dzợ. Acu rơơm kiêng bơơn pachoom cớ bh’rợ đh’đhêếh đoọng đhuôr zư đợc bh’rợ truyền thống âng acoon cóh.

Bh’rợ đh’đhêếh truyền thống âng manứih Mông nắc pazưm lâng râu zay choom, đa’đấh âng tr’pang têy acoon manứih. Cr’noọ cr’niêng liêm chr’nắp âng anoo nắc chính quyền vel đông, zâp cấp ngành lêy k’rang đoọng đấh loon đoọng bh’rợd dh’đhêếh-1 pr’hoọm văn hoá truyền thống liêm chr’nắp lalay âng acoon cóh Mông cóh đâu doọ choom bil pất./.