Đhị đhr’năng dzêệt a crơớt bil chr’nắp bhlâng, kr’bhâu pr’loọng chóh a crơớt đhăm tứi cóh zr’lụ Đông Nam bộ xoọc p’zay zư đớc nang  crơớt- cr’van chr’nắp bhlâng âng apêê đoo. Bấc pr’loọng đong pang ra, cắh năl nắc vêy chóh t’nơơm chr’nóh n’hâu đoọng xăl ha tơơm a crơớt. bh’rợ hân đấh nâu câi nắc đợ bh’rợ tr’nêng mr’cơnh đh’rứah tơợ apêê cơ quan k’đhơợng bhrợ nhà nước, chính quyền vel đong, doanh nghiệp lâng ma nứih cóh đoọng a crơớt pa dưr crêê c’lâng lâng đơơng chô râu liêm choom. t’ngay đâu, t’rúih pa xul cớ bài c’nặt 2 cơnh lâng pr’đớc “ ng’cơnh bhrợ đoọng bhrợ têng liêm choom dzêệt a crơớt cóh Đông Nam bộ đhị c’bhúh phóng sự “ bh;rợ tr’nêng pa dưr tơơm a crơớt zr’lụ Đông Nam bộ” âng Thành Trung lâng Ngọc Luân, PV Đài PRVN đhị TP HCM. Đha nuôr lâng pr’zớc đương xơợng:

Đhị xang g’lúh chơớc năl đhr’năng la lua cóh bấc vel đong âng apêê tỉnh Đông Nam bộ, râu âng azi bơơn lêy nắc đha nuôr la lấh p’rơơm ooy bh’rợ dưr ca van đươi vêy tơơm a crơớt. tước bêl a crơớt bil chr’nắp, n’đhơ đha nuôr chóh lâng chính quyền vel đong zêng cắh năl pay chóh tơơm chr’nóh n’hâu đoọng năl a crơớt. cr’chăl dzêệt a crơớt dzoóc dal, đha nuôr cóh đâu nắc âi t’mría lướt chóh a crơớt, bhrợ ha đhăm chóh râu tơơm n’nâu cóh zr’lụ Đông Nam bộ z’lấh tước 135 r’bhâu hecta t’ping lâng quy hoạch âng Chính phủ. T’coóh Nghiêm Phú Tâm, Cán bộ Nông nghiệp chr’val Tân Phú, chr’hoong Tân Châu, tỉnh Tây Ninh moon:

Ha dang pa chắp tước ooy bh’rợ đanh mâng cắh cậ yêm têêm nắc choom pa chắp lêy tước bh’rợ ga mắc bhứah âng Nhà nước, cắh vêy cóh cấp chr’val cơnh c’la cu n’nâu lâng apêê đha nuôr cóh bhrợ cóh đâu nắc cong pa bhlâng k’đháp. Cóh cấp chr’val n’nâu nắc muy năl đương kía ooy cấp m’ping a năm. Chr’val nắc cắh mặ zooi đoọng ha đha nuôr râu rí. Râu đâu pa bhlâng k’đháp.

Ha dợ t’coóh Hoàng Nhật Tân, Phó CHủ tịch UBND chr’hoong Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước đoỌng năl:

Azi công âi năl, nắc cắh choom đớc pa lứch cr’liêng ooy muy bêệ n’dzay, nắc azi choom ra pặ cớ tơơm chr’nóh đoọng u liêm glặp, tu đợ đhăm k’tiếc zêng âi ta  chóh a crơớt, cắh vêy đhăm k’tiếc n’đoo công choom chóh a mật, tu pr’đơợ plêêng k’tiếc dzợ. Nắc muy liêm glặp cơnh lâng t’nơơm chr’nóh râu lơơng a năm. A crơớt xiêr chr’nắp cơnh đâu công nắc bêl đoọng ahêê ra pặ cớ t’nơơm chr’nóh, ng’cơnh choom đoọng apêê c’bhúh tơơm chr’nóh nắc u liêm glặp cóh đhăm k’tiếc Lộc Ninh n’nâu, đoọng ahêê doó ặt za nươr la lấh ooy muy râu t’nơơm chr’nóh n’đoo.

Ooy n’đắh Tập đoàn a crơớt Việt Nam lâng apêê doanh nghiệp a crơớt cóh zr’lụ Đông Nam bộ, cơnh lâng bh’rợ bhrợ ma nứih za glớc hoọng ha bh’nơơn a crơớt đhăm tứi âng đha nuôr, nắc choom pa dưr bh’rợ âng đay đhị bh’rợ chơớc lêy c’lâng lướt ha bh’nơơn a crơớt. đhị đhr’năng la lua, tu râu k’đhơợng lêy cắh liêm rơợng lâng bhrợ cha ma múch, ma nứih đha nuôr chóh a crơớt ta luôn cắh mặ k’đhơợng liêm chất lượng dzêệt. nắc đoo công nắc đoo tu bhrợ ha bh’nơơn a crơớt đhăm tứi cắh choom đơơng pa câl ooy thị trường Châu Âu. Chất lượng dzêệt a crơớt nắc râu bơơn dưr váih tơợ bh’rợ chơớih pay m’ma, zư x’mỉ rlêy lâng chr’nắp bhlâng nắc cóh bh’rợ chiết pay lâng zư đớc. tu chất lượng dzêệt a crơớt đệ tu cơnh đêếc bh’nơơn a crơớt đhăm tứi nắc muy choom đơơng pa câl ooy Trung Quốc lâng muy bơr ngai doó lấh moon rơợng ooy chất lượng a năm. Nâu câi, đợ dzêệt a crơớt đhăm yứi công dzợ bơơn doanh nghiệp k’tứi lâng xoọc mơ đhêêng pay câl cơnh lâng zên đệ lấh mơ 15% t’ping lâng zên pa câl âng Tập đoàn. 70% cóh apêê n’nắc công dzợ bơơn đơơng pa câl ooy thị trường Trung Quốc.

Tu bhrợ têng ta tứi la lêếh, nắc cớ cắh vêy cơ quan n’đoo ch’mêệt lêy, tu cơnh đêếc chất lượng a crơớt đơơng pa câl ooy k’tiêc sk’ruung n’lơơng dưr váih ra đoóc ra đứt cóh prang cr’chăl ha nua, bhrợ cắh liêm crêê tước thương hiệu âng a crơớt Việt Nam. Đớc đhr’năng n’nâu dưr váih, vêy muy hun năc trách nhiệm âng cơ quan k’đhơợng lêy nhà nước, trực tiếp nắc Bộ NN lâng PTNT. Cr’chăl ha y, Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp lâng PTNT lâng Tập đoàn công nghiệp a crơớt Việt Nam choom pa zum bhrợ liêm ghít lấh đhị bh’rợ xúc tiến thương mại lâng bhrợ têng thương hiệu zr’lụ, thương hiệu k;tiếc k’ruung đoọng ha bh’nơơn a crơớt Việt Nam. T’coóh Lê Minh Châu, Phó Tổng Giám đốc tập đoàn công nghiệp a crơớt Việt Nam moon:

 Muy râu chr’nắp nắc zên đệ n’đhơ cơnh đêếc nắc acu công dzợ bơơn pa câl, nắc râu yêm loom bhlâng. Acu nắc muy k’pân zên đệ nắc cắh bơơn pa câl, nắc đoo zr’nắh k’đháp. Ngành a crơớt Việt Nam công t’bhlâng lướt chơớc lêy thị trường t’mêê đoọng đơơng pa câl liêm lấh. kiêng chơớc thị trường t’mêê nắc ahêê choom k’đhơợng nhâm n’đắh chất lượng. n’đhơ zên pa câl dal cắh cậ đệ nắc acu công p’zay zư đớc chất lượng bh’nơơn hàng hoá âng đay.

N’đhơ Đông Nam bộ nắc đhị vêy đhăm chóh a crơớt bhứah tước 64% pa zêng đhăm chóh âng prang k’tiếc. bh’nơơn a crơớt âng zr’lụ n’nâu bơơn tơợ 2-2 tấn m’pâng/hecta, dal lấh muy pâng t’ping lâng zr’lụ Tây Nguyên lâng dal lấh 2 chu t’ping lâng zr’lụ Tây Bắc. nâu đoo công nắc đhị k’rong bấc đong máy bhrợ têng ga mắc, vêy máy móc hiện đại bhlâng prang k’tiếc. n’đhơ cơnh đêếc, bấc đong máy bhrợ têng cóh Đông Nam bộ công nắc muy bơơn bhrợ têng 10% đợ dzêệt a crơớt cóh zr’lụ. apêê công ty bhrợ têng nắc muy sơ chế ha dợ bêl ra văng đơơng pa câl.

Nâu câi, Việt Nam vêy dâng 250 doanh nghiệp bhrợ têng a crơớt, đươi dua lấh 120.000 tấn a crơớt nguyên liệu zấp c’moo, cóh bêl đêếc, pa zêng bh’nơơn a crơớt bhrợ têng zấp c’moo nắc lấh 900 r’bhâu tấn, công nghiệp bhrợ têng a crơớt âng Việt Nam nâu câi cắh lấh liêm mơ k’tiếc k’ruung cớ zr’lụ cơnh Thái Lan, Malaysia lâng Indonesia.

ĐHị Đông Nam bộ- zr’lụ nguyên liệu a crơớt bhứah bhlâng prang k’tiếc, apêê doanh nghiệp bhrợ têng a crơớt đợ bh’nơơn đươi dua nắc đhêệng dáp đhị tu c’broo têy cơnh Nệm Vạn Thành, nệm – tr’xơơn a cọ ĐỒng Phú, săm lốp Casumina, gr’loóp têy Khải Hoàn. Tu cắh lấh choom đhị bh’rợ bhrợ têng, tu cơnh đêếc  bh’nơơn a crơớt âng Việt Nam đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng chr’nắp ta luôn đệ lấh mơ Thái Lan, Indonesia lâng Malaysia. Bh’rợ t’đang t’pấh bấc doanh nghiệp k’rong bhrợ máy móc hiện đại cóh bh’rợ bhrợ têng a crơớt xoọc bơơn apêê tỉnh Đông Nam bộ xơợng bhrợ cơnh muy bh’rợ liêm choom bhlâng đoọng bhrợ têng c’lâng lướt ha bh’nơơn a crơớt đhăm tứi. t’coóh Nguyễn Văn Tới, Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng PTNT tỉnh Bình Phước đoọng năl:

Bình Phước nắc đhị vêy pr’đơợ liêm bhlâng âng prang k’tiếc n’đắh tơơm a crơớt. choom moon, ha dnag a crơớt âng Bình Phước cắh dzợ liêm choom nắc acu pa chắp cóh lơơng công cắh liêm choom lấh mơ dzợ. Tu cơnh đêếc đha nuôr zi công bơơn lêy lâng pa chắp rạch cớ n’đắh zên bhrợ têng lâng a zi công vêy zooi đha nuôr z’lấh zr’nắh k’đháp cóh cr’chăl chr’nắp  a crơớt xiêr n’nâu.

Xơợng bhrợ liêm quy hoạch đhăm chóh a  crơớt, zư nhâm mâng thị trường ty đanh lâng chơớc lêy thị trường t’mêê, ha dưr dal chr’nắp đơơng pa câl lâng bhrợ tváih thương hiệu ha bh’nơơn a crơớt zr’lụ Đông Nam bộ moon la lay, Việt Nam moon za zum- nắc đoo đợ bh’rợ chr’nắp ga mắc, kiêng vêy muy cr’chăl đanh lâng râu t’bhlâng tơợ apêê ngành chức năng, chính quyền vel đong, doanh nghiệp lâng đha nuôr. Vêy cơnh đêếc, a crơớt vêy dưr váih vàng bhoóc đơơng chô đoọng pr’ặt tr’mông ca bhố ngăn ha đha nuôr zr’lụ Đông Nam bộ lâng chroi đoọng bhrợ ca van ha k’tiếc k’ruung./.