Bài 1:  Đhir a vir bh’rợ z’lấh đha rựt lâng rạch đha rựt cớ

-----------

Cóh 2 zệt c’moo ha nua, Việt Nam âi pa xiêr đợ pr’loọng đha rựt tơợ 58% (1993) xiêr dzợ dâng k’noọ 8% mật c’moo 2013. muy c’moo prang k’tiếc xiêr 2% pr’loọng đha rựt. bh’nơơn pa xiêr đha rựt âi chroi đoọng bhrợ tr’xăl pr’dưr pr’dzoọng vel bhươl lâng pr’ặt tr’mông dha nuôr, bơơn bấc k’tiếc k’ruung n’lơơng hơnh déh. N’đhơ cơnh đêếc, ha lỵ lêy cớ c’lâng âi z’lấh đoọng lêy, bh’nơơn pa xiêr đha rựt âng hêê đấh n’đhơ cơnh đêếc cắh âi nhâm mâng, vêy đhị đợ pr’loọng đha rựt dzợ lấh 50%, pa ghít moon vêy chr’val dzợ lấh 90%. Râu choom k’rang k’pân nắc âi 3 pr’loọng z’lấh đha rựt nắc vêy 1  pr’loọng rạch đha rựt cớ lâng dưr váih đha rựt t’mêê. Lướt chơớc lêy boóp t’ơơi moon ha đhr’năng n’nâu, c’bhúh phóng viên Hà nam- Kim Thanh lâng Mai Anh vêy c’bhúh bài xrắ “ pa xiêr đha rựt- chính sách bấc, bh’nơơn cắh âi cơnh rơơm kiêng”. Cóh t’rúih t’ngay đâu, đha nuôr lâng pr’zớc đh’rứah ch’mêệt xơợng bài 1 vêy pr’đớc “ đhir a vir bh’rợ z’lấh đha rựt lâng rạch đha rựt cớ”.

# Z’lấh đha rựt nắc rạch đha rựt cớ. đhir a vir n’nâu nắc ặt ga bọ pr’ặt tr’mông pr’loọng đong a ngắh Thào Thị Mua, ma nứih Hmông ặt cóh vel Chống Pả, chr’val Phó Cáo, chr’hoong Đồng văn, tỉnh Hà Giang. Ma mông đhị da diing chăng, cắh vêy đác, k’tiếc bhrợ têng hắt lâng ting t’ngay ting mốp, nắc cớ cắh vêy zên, bấc c’moo ha nua, pr’loọng đong a ngắh Mua lâng k’ha riêng pr’loọng đong cóh chr’val Phó Cáo ặt cóh t’nooi ta moon đha rựt nắc đương dớp râi zooi đoọng âng Chính phủ, ca coon cắh ngai bơơn lướt học. c’moo 2009, đươi vêy zên vặ tơợ Ngân hàng chính sách xã hội, đong a ngắh âi bơơn băn 2 p’nong c’roóc. N’đhơ cơnh đêếc, z’lấh đha rựt cắh âi mơ đănh, c’roóc chêệt- cr’van ga mắc bhlâng cắh dzợ vêy, pr’loọng đong a ngắh Mua rạch chô ặt đhị pr’ặt tr’mông ha ul ta luôn:

Pr’loọng đong bơơn Nhà nước zooi đoọng 70 tấm pro xi măng chóh bhrợ đong. Záp c’moo nắc dzợ bơơn ta zooi đoọng 50 kg ch’nêếh dấc ha ul. C’roóc chêệt, pr’loọng đong nắc cớ rạch đha rựt. nâu câi pr’loọng đong vêy 5 cha nắc, nắc đhêệng dzợ vêy 1 p’nong a óc lâng 4 kg m’ma ha roo, a bhoo nắc 3 kg. k’tiếc crâng cắh vêy, nắc cớ rạch đha rựt, ha ul tơợ c’xêê 4 tươc c’xêê 7. pr’loọng đong nâu câi ma mông cơnh lâng bh’rợ zước vặ l’lăm xang lướt pa bhrợ đoọng ha pêê n’lơơng t’bơơn t’mông, đoọng chroót pa chô.

Pr’loọng đong a ngắh Mua nắc đhêêng muy cóh lấh 5 r’bhâu pr’loọng rạch đha rựt cớ đhị pa zêng 10 r’bhâu pr’loọng t’mêê mặ z’lấh đha rựt âng tỉnh Hà Giang c’moo a hay. Choom năl, âi 2 pr’loọng mặ z’lấh đha rựt nắc vêy 1 pr’loọng rạch đha rựt cớ. đhr’năng n’nâu cắh muy dưr váih cóh tỉnh Hà Giang a năm. Bộ Lao động TT lâng XH đoọng năl, cóh cr’chăl 2005-2012, prang k’tiếc k’ruung bơơn pa xiêr dâng 1 ức pr’loọng đha rựt nắc đh’rứah vêy 300 r’bhâu pr’loọng rạch đha rựt lâng dưr váih đha rựt t’mêê, tu crđơơng âng bấc râu cắh liêm choom, cơnh túh boo, p’răng xơớt, pr’lúh cr’ay lâng pác ặt la lay. Pa bhlâng nắc, muy bơr vel đong cóh Tây Bắc lâng Tây Nguyên, đợ pr’loọng rạch đha rựt cớ bơơn tước 50%. P’căn Nguyễn Thị Ngọc Lệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắc Nông đoọng năl:

Nâu câi, tỉnh Đắc Nông dzợ vêy lấh 17% nắc pr’loọng đha rựt, 8% nắc pr’loọng đăn đha rựt, pr’loọng đăn đha rựt cóh đâu clếh choóh nắc đhêệng vêy 1000 a năm. 400 r’bhâu nắc pr’loọng đha rựt, 401 r’bhâu nắc pr’loọng đăn đha rựt. cơnh đêếc rạch đha rựt cớ, đăn đha rựt tước đha rựt nắc pa bhlâng u c’đặ. Tu z’lấh đha rựt cắh nhâm mâng, ma nứih đăn đha rựt rạch đha rựt cớ nâu câi công dzợ ặt dal. Cơnh đêếc, Đắc Nông nắc tỉnh dal bhlâng cóh apêê tỉnh Tây Nguyên.

Râu đhir a vir z’lấh đha rựt nắc rạch đha rựt cớ lâng dưr váih đha rựt t’mêê cắh muy ặt đhị đêếc. tơợ ahay, ahêê buôn lêy ma nứih đha rựt, n’hâu cắh vêy nắc đoọng râu đêếc, cắh âi bhrợ têng tr’tước bh;rợ pa choom apêê đoọng z’lấh đha rựt. tu cơnh đêếc vêy muy t’rúih muy a moo bhrợ ha rêê học lứch tước 7 lớp pa choom đoọng khuyến nông nắc công dzợ cắh năl cơnh bhrợ têng đoọng z’lấh đha rựt. cắh cậ bấc ngai công dzợ dưr váih đhr’năng “ lứch zên, lứch pr’đhang bh’rợ, lứch dự án- đha nuôr đha rựt rạch đha rựt cớ”. cắh yêm loom lấh mơ bêl ma nứih đha rựt nắc ặt zâng p’xoọng râu nợ nần âng apêê chính sách pa xiêr đha rựt nắc âng đay bơơn đươi dua. A moó Nguyễn Thị Thuý, ặt cóh chr’val Nam Mỹ, chr’hoong Nam Trực, tỉnh Nam Định moon:

Đợ zên zooi đoọng pr’loọng đha rựt bhrợ đong bơơn 7 ức 200 r’bhâu, nắc cớ vặ p’xoọng 10 ức cớ tơợ c;moo 2010, vặ cóh 10 c’moo. G’lúh n’nắc công vặ 8 ức đác ch’ngaach nắc nâu câi âi mặ chroót pa chô. Nâu câi dzợ p’xoọng 24 ức bh;rợ cơnh đong pr’noong. Nâu câi k’rang bhlâng, moon bhlâng nắc 34 ức dzợ nợ, c’xêê bơơn bhrợ nắc vêy 500-600, cha âi cắh zấp nắc cớ đoọng zên học ha ca coon, cắh vêy nắc muy k’rang chroót nợ a năm. T’mêê biơơn chroót lãi ha dợp, gốc nắc cắh mặ chroót. Nâu câi nắc cắh vêy râu rí. Ngaik’đươi lướt bhrợ xấc, nắc lướt bhrợ t’bơơn zên. Đha rựt lướt zấp ooy công k’chít k’mal.

Muy pâng ma nứih Việt Nam âi z’lấh đha rựt cóh 2 zệt c’moo ha nua nắc râu xa nay bơơn xay moon bấc chu cóh báo cáo. N’đắh mặt văn bản bha lâng nắc, apêê vel đong công moon ghít doó dzợ pr’loọng đong la lấh zr’nắh ha ul, ha dnag vêy nắc muy đợ đha rựt ha ul t’muy t’bơr t’gay tu lum boo túh, p’răng xơớt lâng pr’lúh cr’ay. N’đhơ cơnh đêếc, đợ pr’loọng đha rựt xiêr tơợ 58% (1993) xiêr dzợ dâng k’noọ 8% mật c’moo 2013 lâng Việt Nam doó dzợ pr’loọng đong ha ul công dzợ k’độ bấc râu pang ra cóh apêê diễn đàn. Muy cớh bấc tu bơơn moon nắc đoo tu k’đháp âng bh’rợ xa nay pa xiêr đha rựt nắc râu tu ma nứch, la lêếh n’đắh pr’đơợ k’rong bhrợ đh’rứah lâng bấc râu cắh âi cạh âng c’bhúh chính sách pa xiêr đha rựt xoọc đươi bhrợ, cr’đơơng tước chính sách pa xiêr đha rựt nắc bâc, n’đhang bh’nơơn nắc cắh âi cơnh rơơm kiêng. Nâu đoo công nắc cr’liêng xa nay bơơn PV Đài PRVN xay moon cóh bài 2 âng c’bhúh bài nnâu vêy pr’dớc “ ch’đhung zên k’tiếc k’ruung lâng quyền lực apêê pr’loọng đong”. Đha nuôr lâng pr’zớc ch’mêệt xơợng.