Tơợ đenh ahay, bấc ngai cung dzợ ặt k’noọ, văn hoá truyền thống Tây Nguyên nắc ting ặt bil pất ooy đợ c’moo đăn đâu, nắc tu cắh liêm crêê âng kinh tế thị trường. hân đhơ cơnh đêếc, cóh vel Leng, chr’val Tơ Tung, chr’hoong K’bang, tỉnh Gia Lai, bhiệc nâu xoọc dưr váih ting c’lâng lalay: kinh tế thị trường, bhrợ têng pa’câl hàng hoá padưr pa’xớc nắc ơy bhrợ pr’đơợ đoọng đhanuôr padưr văn hoá truyền thống. lâng văn hoá bơơn padưr cớ râu bhui har, hơnh déh đoọngh đhanuôr bhrợ têng liêm choom lấh. t’ruíh Văn hoá đhi noo hêê acoon cóh bêl đâu, đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah chấc lêy năl ooy đội chiing cha’gâr pân’đil vel Leng cóh chr’hoong K’bang, tỉnh Gia Lai.

P’loon bêl doọ râu trơ vâng, bêl đâu apêê ađhi amoó cóh đội chiing pân’đil vel Leng nắc k’rong pazưm đhị tang đông gươl, pachoom bài chiing Ava Hồ đoọng chi’ớh ha bhiệc bhan cha ha’roo t’mêê k’noọ tước đâu. Amoó Đinh Thị Khóp, đội trưởng đoọng năl, tơợ ahay a’hươn vel Leng nắc ơy vêy đội chiing cha’gâr pân’đil, hân đhơ cơnh đêếc, tu tr’zêl tr’penh, pr’ắt tr’mung zr’nắh k’đhạp, nắc chiing pân’đil ting ta ha vil lơi. Cr’chăl đăn đâu, bêl pr’ắt tr’mung âng đhanuôr dưr z’zăng lấh mơ, zâp nghệ nhân cóh vel xay moon bhrợ padưr cớ đội chiing pân’đil. Lấh 60 apêê ađhi amoó por pấh bhrợ pachoom liêm choom. Amoó Đinh Thị Khóp moon:

C’bhúh chiing cha’gâr pân’đil âng zi ting lêy lâng c’bhúh apêê pân’jứih nắc cung doọ vêy zươi ha mơ. Hân đhơ cơnh đêếc, pân’đil pachoom chiing cha’gâr nắc k’đhạp lấh mơ. Tu pân’đil nắc dzợ k’rang lêy bhiệc đông xang, k’coon k’nại. bêl lướt pabhrợ xang nắc azi xâng ga’lêếh bhlâng, hân đhơ cơnh đêếc pazưm n’toong bhrợ nắc lêy cung choom lâng bhui har. Azi nắc kiêng pachoom đoọng ha c’bhúh apêê p’niên đoọng ha y chroo năl gít pr’hoọm liêm chr’nắp, choom n’toong chiing cha’gâr, zư lêy đoọng ha lang t’tưn.

Xang 3 c’moo, c’bhúh nâu nắc ơy n’toong liêm choom 10 bản chiing cha’gâr truyền thống, lâng 30 apêê ađhi amoó chi’ớh chiing, 30 cha’nặc múa xoang. Lướt zi’lấh j’niêng cr’bưn âng manứih Bana bêl ahay, c’bhúh chiing cha’gâr âng apêê ađhi amoó vel Leng xoọc đâu nắc ơy chrooi đoọng liêm chr’nắp ooy đợ bhiệc cha ha’roo t’mêê, bhiệc k’đập p’loọng bha’nọ, bhiệc lơi jợ ma nứih bil, bhiệc bhan tắc ta’rí… lấh mơ, c’bhúh chiing cha’gâr pân’đil vel Leng dzợ bơơn k’đươi chi’ớh ooy zâp bhiệc bhan cơnh Festival chiing cha’gâr bha’lang k’tiếc đhị Gia Lai c’moo 2009 khai trương vel bhươl văn hoá zâp acoon cóh VN đhị Hà Nội c’moo 2010, bhiệc khánh thành xa’nay bh’rợ Tượng đài ava Hồ lâng zâp acoon cóh Tây Nguyên c’moo 2012… a’ngắh Nguyễn Thị Thanh Hương, chi hội pân’đil chr’val Tơ Tung, chr’hoong K’bang đoọng năl:

Pân’đil vel Leng t’bhlâng zư lêy văn hoá âng vel đông. C’bhúh chiing cha’gâr pân’đil vel Leng, 1 c’xêê pachoom 2-3 t’ngay, đợ bêl ra’văng váih bhiệc bhan, nắc apêê pachoom toong t’ngay r’dưm.

Đợ bêl doọ râu trơ vâng pachoom chiing cha’gâr, doọ chấc lướt ooy ha’rêê nắc apêê ađhi amoó vel Leng ặt taanh dzặc n’đoóh a’doóh, đoọng đợ pr’chăm, pr’hoọm, a’ngoọn k’páih truyền thống âng a’conh a’bhướp a’hay đợc đoọng doọ choom ha vil lơi. Taanh bhrợ liêm gít đoọng váih đợ n’đoóh a’doóh ha buôn xập ooy zâp bhiệc bhan chr’nắp cóh vel đông, amoó Đinh Thị Dom, ắt cóh vel Leng moon:

Taanh bhrợ nâu nắc k’đươi moon vêy bấc c’rơ g’lêếh bhrợ têng. Bhrợ ting bhr’dzang tơợ p’lêê k’páih váih đợ a’ngoọn bhai, xang nặc nhuộm bhrợ t’váih pr’hoọm lâng râu hi’la ủ cóh tọ. nắc ka c’xêê vêy bơơn bhrợ 1 bêệ a’doóh. Hân đhơ cơnh đêếc azu cung t’bhlâng zư đợc, pachoom đoọng ha koon a’châu lang t’tưn, đoọng năl truyền thống âng đay cung dzợ zư đợc tơợ ahay a’hươn, aconh a’bhướp đợc đoọng.

Pân’đil vel Leng cắh mưy pachoom chiing cha’gâr, taanh n’đoóh a’doóh ting cơnh cr’noọ cr’niêng, nắc dzợ pachoom đoọng ha lang t’tưn, k’coon cha’châu âng đay. Đhị râu pachoom đoọng âng apêê ađhi amoó, amế, c’bhúh chiing cha’gâr p’niên vel Leng pazêng 40 apêê a’châu, nắc ơy bhrợ liêm choom bấc cơnh chiing cha’gâr truyền thống. hadợ bhiệc pachoom taanh dzặc n’đoóh a’doóh đoọng ha lang p’niên nắc ta bhrợ zâp t’ngay cóh pr’loọng đông. Đợ bhiệc bhrợ ba buôn nâu âng pân’đil vel leng chrooi pa’xoọng zư lêy văn hoá Bana liêm chr’nắp, bhrợ padưr k’van pr’ắt tr’mung tinh thần âng đhanuôr cóh đâu.