Đhanuôr lâng pr’zớc chắp dadêr!

Đoọng zư pa dưr p’rá, chữ x’rặ lâng xay p’cắh râu chr’nắp pr’hay văn hoá la lay âng zập acoon cóh, nắc tơợ c’moo học n’nâu, ngành giáo dục muy bơr tỉnh cóh zr’lụ Tây Nguyên ơy đoọng môn học p’rá acoon cóh âng muy bơr acoon cóh pa choom cóh nhà trường. K’coon ta đhi đhanuôr acoon cóh bhui har ting học, ha dợ bh’rợ bhrợ t’váih lớp học cóh muy bơr zr’lụ cắh ơy lấh liêm choom. PV Đài p’rá VN ắt đhị Tây Nguyên xay moon râu la lua n’nâu cóh 2 tỉnh Kon Tum lâng Đắc Lắc. đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xâng.

Tiết học p’rá Jarai lớp 5A, trường tiểu học Lê Văn Tám, chr’val Sa Bình, chr’hoong Sa Thầy, tỉnh Kon Tum vêy ta bhrợ têng đhị râu bhui har. Bêl học pazêng môn n’lơơng, học sinh manuýh acoon cóh Jarai nắc dzợ k’pân, nắc đoo bêl học p’rá âng acoon cóh đay nắc apêê ađhi bhui har pa bhlâng. N’năl đọc, n’năl x’rặ chữ âng acoon cóh đay nắc râu bhui har lâng zập học sinh. Ađhi Y Phan ắt cóh cr’noon Bình Loong đoọng năl:

Cóh đông vêy k’conh k’căn lâng a moó cắh n’năl đọc p’rá Jarai. Bêl bơơn học p’rá Jarai acu bhui har bhlâng, k’conh k’căn công bhui har. K’conh cu moon t’bhlâng học liêm choom p’rá Gia Rai âng k’conh pa bhướp đớc đoọng.

C’moo học n’nâu, ngành GD lâng ĐT tỉnh Kon Tum bhrợ têng bh’rợ pa choom p’rá Jarai lâng Ba Na đhị apêê chr’hoong: Kon Rẫy, Sa Thầy lâng TP Kon Tum. Cóh đêếc vêy 10 trường pa choom p’rá Ba Na, 5 trường pa choom p’rá Jarai, lâng mơ 50 lớp, cóh 1 r’bhâu học sinh. Bh’rợ pa choom p’rá Ba Na lâng Gia Rai nắc vêy học sinh, nhà trường, pa bhlâng nắc k’conh k’căn học sinh haanh déh. A noo A Gô ( manuýh acoon cóh Jarai) ắt cóh cr’noon Khúc Na, chr’val Sa Bình, chr’hoong Sa Thầy prá:

Azi nắc đhiệp n’năl prá a năm, cắh n’năl chữ x’rặ, tu cơnh đêếc nắc vêy bấc râu cắh liêm crêê, cơnh pr’ắt tr’mông văn hoá ting t’ngay bil bal tu azi cắh n’năl chữ. Nắc nâu cơy vêy Đảng, Nhà nước hêê k’rang zúp zooi vêy chữ x’rặ, vêy môn học p’rá Gia Rai n’nâu nắc la lua bơơn zư lêy pazêng râu đơ chr’nắp ooy pazêng râu văn hoá, tu cơnh đêếc azi bhui har pa bhlâng.

Lâng ngành giáo dục, bh’rợ đoọng p’rá acoon cóh mót pa choom nắc cắh muy zư lêy râu chr’nắp pr’hay văn hoá ting n’nắc nắc zúp zooi k’rơ pa bhlâng đoọng ha bh’rợ n’năl đơớh pazêng môn học n’lơơng. Thầy Nguyễn Trọng Khánh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Võ Thị Sáu, phường Thống Nhất, TP Kon Tum xay moon, trường vêy 460 học sinh, pazêng nắc lứch manuýh acoon cóh Ba Na ơy bơơn học p’rá lâng chữ x’rặ âng acoon cóh đay.

Bh’rợ đoọng p’rá Ba Na mót pa choom ooy Nhà trường nắc râu bhui har đoọng ha học sinh tu p’rá âng acoon cóh nắc vêy ta prá bấc, hân đhơ cơnh đêếc chữ x’rặ nắc cắh vêy. Xang bêl học p’rá Ba Na pazêng apêê ađhi n’jứah prá, n’jứah x’rặ. P’rá Ba Na nắc râu pr’đươi zúp zooi chr’nắp pa bhlâng đoọng ha pazêng môn n’lơơng. Giáo viên bấc bêl pa choom nắc prá p’rá Việt apêê ađhi cắh lấh n’năl lứch. Tơợ p’rá Ba Na cơnh prá đh’rứah bơr râu p’rá nắc bhrợ đoọng ha c’năl âng apêê ađhi nhâm mâng lấh mơ. acu lêy apêê ađhi đa đơớh lấh mơ, choom lấh mơ cóh bh’rợ học.

Nắc đhị tỉnh Đắc Lắc, t’coóh Phan Hồng- Giám đốc Sở GD lâng ĐT tỉnh Đắc Lắc xay moon, môn p’rá Ê Đê công nắc vêy vel đông đoọng pa choom lấh 10 c’moo n’nâu ơy lâng chô râu liêm choom gít bhlâng:

Bêl apêê ađhi học p’xoọng p’rá âng acoon cóh đay, nắc đoo công nắc bh’rợ zup zooi apêê ađhi choom n’năl gít p’rá phổ thông công cơnh n’năl gít pazêng râu c’năl âng pazêng môn văn hoá cóh nhà trường liêm buôn lấh mơ.

Hân đhơ cơnh đêếc, bêl bhrợ têng bh’rợ pa choom p’rá acoon cóh đhị Tây Nguyên nắc dzợ bấc râu zr’nắh k’đháp. Cóh đêếc, zr’nắh k’đháp bhlâng nắc apêê giáo viên pa choom cóh xoọc đâu m’bứi pa bhlâng. ba bi cơnh trường Tiểu học Y Jút đhị phường Tân Lập, Buôn Ma Thuột, Đắc Lắc vêy k’nặ 300 học sinh manuýh acoon cóh Ê Đê, pay lấh muy pâng học sinh pazêng trường, nắc cắh vêy giáo viên đương pa choom. Nhà trường vặ muy giáo viên n’đắh lơơng chô pa choom cóh muy c’moo nắc đhêy, ha dợ hợp đồng cớ lâng giáo viên n’lơơng. t’coóh Bùi Xuân Thạch, Phó hiệu trưởng trường Tiểu học Y Jút prá:

Giáo viên nắc zập c’moo xăl muy chu, tr’nơớp nắc apêê đoo cắh ơy vêy kinh nghiệm. Ha dang giáo viên ơy ta pa choom, nắc apêê đoo n’năl ađhi hân đoo học cơnh ooy đoọng cóh c’moo t’tun nắc apêê đoo pa choom p’xoọng râu học cắh lấh choom. Nắc giáo viên t’mêê dzợ bil bấc t’ngay c’xêê đoọng pa choom đoọng bơơn n’năl ađhi hân đoo học cơnh ooy. Học sinh bấc bêl k’nặ loóih lâng đhr’năng pa choom âng cô n’nắc nắc cóh t’tun công tr’pác. Tu cơnh đêếc đoo bêl xăl giáo viên cơnh đêếc nắc la lua râu liêm choom cóh bh’rợ pa choom lâng học công cắh lấh liêm choom.

Công tu cắh zập giáo viên, nắc đợ môn p’rá Ê Đê cóh Đắc Lắc công zíh lấh mơ lâng pazêng môn học n’lơơng m’mơ muy pâng c’xêê. Hân đhơ ơy vêy giáo trình t’mêê, nắc bh’rợ đoọng sách giáo khoa môn p’rá acoon cóh Ê Đê zíh nắc cóh muy c’xêê tr’nơớp, pazêng trường dzợ pa choom ting cơnh bh’rợ pa choom n’ty. Tước nâu cơy, sách giáo khoa n’nâu nắc đhiệp glặp mơ 50% cr’noọ học âng học sinh, tơợ 2 tước 3 ađhi nắc đươi dua zazum muy bộ.

Bộ môn p’rá Ba Na lâng Jarai cóh Kon Tum cắh cậ Ê Đê cóh Đắc Lắc nắc lứch vêy ta đoọng pa choom muy cu cóh muy tuần. bh’rợ pay đươi giáo viên pa choom công lum zr’nắh k’đháp, đhị đêếc cậ vặ manuýh n’đắh n’lơơng nắc bil bấc zên, tơợ 25 tước 30 r’bhâu đồng muy tiết, bhrợ ha giáo viên cắh lấh kiêng pa choom. pr’căn Phạm Thị Chinh- hiệu trưởng  trường tiểu học Triệu Thị Trinh, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc prá:

Râu la lua cóh nâu cơy nắc nhà trường hợp đồng pa bhrợ đhiệp 30 r’bhâu đồng cóh 1 tiết, muy tuần pa choom 4 tiết, tu cơnh đêếc giáo viên công cắh lấh kiêng pa choom tu nắc đhiệp bhrợ têng cóh cr’chăl t’ngay c’xêê, ha dợ êếh râu giáo viên biên chế.

Đhr’năng căh zập giáo viên bộ môn p’rá acoon cóh xoọc nắc râu k’rang zazum âng apêê tỉnh cóh Tây Nguyên bêl bhrợ têng xa nay bh’rợ n’nâu. C’moo đâu, tỉnh Đắc Lắc vêy 100 trường tiểu học lâng k’nặ 15 r’bhâu học sinh học p’rá Ê Đê, nắc đhiệp vêy 126 giáo viên pa choom môn n’nâu. Nắc cóh tỉnh Kon Tum, vêy 15 trường pa choom p’rá Ba Na lâng Jarai, lâng m’mơ 50 lớp, k’nặ 1 r’bhâu học sinh, nắc đhiệp 23 giáo viên a năm. Râu la lua n’nâu xay moon ngành giáo dục lâng đào tạo Đắc Lắc lâng Kon Tum đơớh vêy bh’rợ pay đươi dua giáo viên k’đhơợng pa choom bộ môn p’rá acoon cóh muy cơnh liêm choom bhlâng, crêê cơnh bhlâng, đoọng bhrợ têng liêm choom xa nay bh’rợ zư lêy pa dưr p’rá, chữ x’rặ công cơnh râu chr’nắp pr’hay văn hoá pazêng acoon cóh đhị vel đông./.