Đhanuôr lâng pr’zợc chắp nhêr! Cắh mưy kiêng lâng choom chi’ớh tr’coọ xa’nưl nắc dzợ choom bhrợ têng bấc râu tr’coọ xa’nưl truyền thống Khmer. Xoọc đâu, bêl 80 c’moo ơy, t’coóh cung taluôn ặt zư lêy padưr zâp râu nghệ thuật liêm chr’nắp văn hoá acoon cóh lâng bhiệc bhrợ đội nhạc lâng t’bhlâng pachoom đoọng ha coon a’châu lang t’tưn. T’coóh nâu nắc Liêu Si Nê-dzợ ta moon nắc t’coóh Luôl ắt cóh vel Bờ Đập, chr’val Viên An, chr’hoong Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng.

80 c’moo ơy, c’rơ bh’rợ cắh dzợ váih hân đhơ cơnh đêếc t’coóh Liêu Si Nê cung dzợ ặt p’zay bhrợ lâng tr’coọ xa’nưl truyền thống âng acoon cóh đay. Doọ râu trơ vâng nắc t’coóh t’bhlâng bhrợ têng đợ tr’coọ xa’nưl đoọng yêm têêm cơnh cr’noọ cr’niêng. T’coóh đhưr, hân đhơ cơnh đêếc đợ tr’coọ xa’nưl âng đay bhrợ nắc cung dzợ dưr xưl liêm pr’hay, buôn lướt moót ooy loom luônh manứih xâng.

N’niên lâng dưr pậ ooy 1 pr’loọng đông vêy truyền thống nghệ thuật nắc t’coóh bơơn k’đhợơng bhrợ zâp râu tr’coọ xa’nưl acoon cóh tợơ bêl p’niên. Cr’chăl nâu, tu vêy bơơn chi’ol pachoom đoọng âng apêê k’conh bha’bhướp, zúp đoọng ha t’coóh đươi bhrợ liêm choom đấh lâh mơ. Nâu đoo cắh ơy xay moon tước bhiệc t’coóh dzợ bhrợ têng bấc râu tr’coọ xa’nưl acoon cóh n’lơơng xang bêl chấc lêy pachoom lâng pa’tộc bhrợ âng đay. Adêy Lâm Khương, mưy manứih cóh đội tr’coọ xa’nưl nâu đoọng năl:

T’coóh kiêng bhlâng nắc azi cung tước lêy pachoom lâng t’coóh. Bêl đâu dzợ bấc đhanuôr bhrợ têng ting cơnh truyền thống, apêê buôn lướt k’đươi apêê chi’ớh tr’coọ xa’nưl chô chi’ớh, tu cơnh đâu, azi cung đươi bhrợ đh’rứah. Pachoom tr’coọ xa’nưl truyền thống Khmer đoọng zư padưr ha coon a’châu ha y chroo.

Ooy đợ c’moo 80 âng thế kỉ l’lăm, râu cr’noọ cr’niêng nghệ thuật pr’hay chr’nắp nâu bhrợ ha t’coóh Si Nê t’bhlâng bhrợ padưr c’bhúh dù kê Khmer quần chúng Chông Prệch. Hân đhơ nắc mưy c’bhúh nghệ thuật quần chúng nắc cung t’pấh bấc đhanuôr tước lêy chi’ớh xoọc đêếc ahay. Đợ tước bêl pr’ắt tr’mung padưr pa’xớc bấc, cr’noọ cr’niêng ooy pr’ắt tr’mung ting t’ngay ting bấc, c’bhúh dù kê âng t’coóh cung ma bil pất bấc, tu zâp ngai zêng vêy c’lâng lướt bhrợ cha lalay.

Đoọng zư lêy văn hoá truyền thống âng acoon cóh, t’coóh nắc ơy zư đợc bấc pr’đươi pr’dua chr’nắp nghệ thuật. ooy đâu, bấc bhlâng nắc zâp râu tr’coọ xa’nưl truyền thống bơơn dông t’bắc đợc liêm chr’nắp buôn bơơn lêy cóh pr’loọng đông t’coóh. T’coóh Si Nê đoọng năl, bêl ahay c’bhúh chi’ớh tr’coọ xa’nưl acoon cóh bấc bhlâng, hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu cắh dzợ vêy bấc c’bhúh n’đoo dzợ ặt bhrợ padưr tước xoọc đâu. Tu cơnh đâu, bêl cắh dzợ mặ k’đhơợng zư c’bhúh dù kê nâu, t’coóh cung dzợ t’bhlâng bhrợ padưr c’bhúh tr’coọ xa’nưl acoon cóh lâng c’bhúh apêê say-dăm bhrợ têng tước đâu. Nâu đoo cung nặc cr’noọ cr’niêng zư lêy đoọng  oó bil pất râu ngh thuật liêm chr’nắp âng acoon cóh. T’coóh Si Nê moon:

Acu k’noọ lang a’conh a’bhướp lướt zi’lấh nắc tước lang apêê cha’châu k’coon ha y chroo cung oó đoọng bil pất tr’coọ xa’nưl truyền thống. tu cơnh đâu acu t’bhlâng moon k’đươi apêê a’châu a’coon pachoom chi’ớh bhrợ tr’coọ xa’nưl tước đâu. Zâp đội cóh zâp vel đông lơơng nắc zêng lơi jợ, dzợ mưy c’bhúh tr’coọ xa’nưl âng cu hơơn ặ, tu cơnh đâu acu nắc t’bhlâng moon k’đươi, pachoom đoọng ha zâp lang acoon a’châu đoọng bhrợ ha cơnh 1 lang lướt zi’lấh nắc dzợ vêy lang t’tưn p’têết cớ, oó đoọng bil pất.

Lâng tr’coọ xa’nưl acoon cóh lâng đội say-dăm xoọc đâu, zâp c’moo taluôn lướt chi’ớh đhị zâp chùa zâp bêl g’lúh bhiệc bhan pậ chr’nắp, cắh cậ k’tứi truyền thống âng acoon cóh cơnh bhiệcđôlta, chôlchnăm thmây, dâng y cắh cậ bhiệc bhuốih đhị acoon bhuông ra’cít. Cắh mưy đhị vel bhươl, c’bhúh tr’coọ xa’nưl nâu dzợ lướt chi’ớh bấc đhị vel đông n’lơơng. T’coóh Sơn Hoàng Xinh, trưởng vel Bờ Đập đoọng năl cớ:

Đắh cán bộ azi pabhlâng hơnh déh tu tr’coọ xa’nưl truyền thống Khmer xoọc cắh bấc. azi bhui har bêl t’coóh ơy t’bhlâng zư lêy râu liêm chr’nắp âng aconh a’bhướp đợc đoọng. lấh mơ, azi cung bhui har bêl cóh vel bhươl vêy đội tr’coọ xa’nưl truyền thống Khmer chi’ớh đoọng đhanuôr lêy zâp g’lúh bhiệc bhan, xay xơ manứih zêng ngai cung k’đươi apêê nâu lướt chi’ớh, lêy bhui har bhlâng.

Tơợ đenh ahay, tr’coọ xa’nưl liêm chr’nắp bhlâng lâng pr’ắt tr’mung âng đhanuôr Khmer cóh đâu. T’ngay n’đoo cung cơnh đêếc, zâp bêl hi’bu k’năm nắc vêy bấc đhanuôr cóh vel bhươl pr’zước lướt ooy đông t’coóh đoọng pachoom, chi’ớh lâng xâng tr’coọ xa’nưl acoon cóh. Nâu đoo nắc râu tự hào pậ chr’nắp âng vel bhươl Bờ Đập moon lalay lâng đhanuôr Khmer moon zr’nưm bêl râu nghệ thuật liêm chr’nắp nâu bơơn zưlêy liêm choom lâng vêy apêê p’têết padưr cớ. a’dêy Trần Men, manứih cóh vel đông moon:

Bêl hi’bu apêê a’châu lướt cậ đhị đông t’coóh bấc ơl. Acu kiêng xâng bhlâng tr’coọ xa’nưl truyền thống Khmer hân đhơ cơnh đêếc nắc acu cắh choom chi’ớh. hi’bu n’đoo acu cung lướt đhị đêếc xâng, bấc bhlâng manứih.

Râu bhrợ t’bhlâng âng t’coóh Si Nê tước nâu cơy nắc ơy bơơn lêy p’gít lâng pachô đoọng ha t’coóh. Xoọc đâu đội tr’coọ xa’nưl nâu vêy t’coóh, p’niên lâng zâp bêl hi’bu k’năm cóh vel đông nắc lêy r’rộ r’răm bhui har bêl tr’coọ xa’nưl acoon cóh dưr chr’va xưl cơnh ngoọ xay moon 1 pr’ắt tr’mung k’bhộ ngăn, têêm ngăn xoọc ặt váih cóh vel đông âng đhanuôr Khmer cóh đâu./.