Zâp bêl tết tước ha’pruốt chô, lấh mơ bhiệc bhui har hơnh déh ha’pruốt lâng pr’loọng đông zâp acoon cóh đhị zâp zr’lụ k’tiếc k’ruung, đhị zâp vel bhươl manứih Dao, dzợ 1 t’ngay tết liêm chr’nắp lơơng, nâu đoo nắc tết t’nớt. t’ruíh Văn hoá đhi noo hêê acoon cóh xay moon tước ooy đhanuôr lâng pr’zợc Tết t’nớt âng đhanuôr Dao cóh chr’val Tân Phượng, chr’hoong Lục Yên, tỉnh Yên Bái.

Tết t’nớt nắc đoo j’niêng cr’bưn chr’nắp âng manứih Dao moon zr’nưm lâng Dao bhrông cóh Lục Yên, Yên Bái moon lalay. Tết nhảy cắh cậ “Tzái penh” nắc j’niêng cr’bưn bhuốih bhrợ Bàn Vương thuỷ tổ âng acoon cóh Dao. Ting cơnh bh’lêê bh’la xay moon, ooy g’lúh lướt zi’lấh biển moót ooy VN chấc c’lâng mamung âng acoon a’châu 12 tô bhúh Dao, xang bấc c’xêê lướt loong cóh biển nắc cắh ha mơ tước ooy toor, cắh bhr’nêy nắc bhuông apêê lưm boo đhí, k’rang k’pân. Đhị râu bhrợ c’pân nâu, zâp tô bhúh Dao zước nhăn, bhuốih bhrợ zâp cơnh, zước đắh Bàn Vương lâng tô gộ zooi zúp lướt zi’lấh râu cắh pr’đoọng k’rang k’pân nâu, đoọng chô tước toor k’tiếc têêm ngăn. Nâu đoo nắc 1 ooy đợ j’niêng cr’bưn bhuốih bhrợ chắp lêy, hơnh déh tô bhúh âng manứih Dao. Xang 1 g’lúh bhuốih bhrợ nắc đh’riêng xa’nưl chiing dưr chr’val xưl, đợ apêê pân’jứih pậ k’rơ nắc pazưm đh’rứah lâng xa’nưl chiing r’rộ r’răm t’nơớt chi’ploọng đa’đấh đhị đh’rông óih ta câm đợc.

Bêl pa’đhêy n’toong chiing nắc apêê cung đhêy t’nơớt, manứih bhuốih bhrợ nắc k’đhơợng k’chắh đợc cóh bàn thờ, xang nặc đợ apêê pân’jứih nắc ra’pặ ting n’juông t’nơớt p’gớt ting cơnh râu g’roóh moon, t’nơớt cơnh manứih bhuốih, cơnh t’nớt âng đơơng a’tứch, t’nớt k’âng c’lâng, t’nớt bhrợ pa’noong, t’nơớt lướt rạch… zêng lêy zâp râu t’nơớt bơơn ta t’nơớt 1 dzung, a’cọ chi’ngập, têy hadưr dal. Ooy đắh râu t’nớt bhrợ cơnh đâu, t’coóh Bàn Phúc Châu, ắt cóh Bó Mi 1, chr’val Tân Phượng, chr’hoong Lục Yên, tỉnh Yên Bái, 1 manứih bhuốih bhrợ liêm chr’nắp cóh vel đoọng năl:

Ting cơnh j’niêng cr’bưn âng manứih Dao, zâp ngai xang bêl bơơn đoọng sắc pân’jứih nắc vêy 36 quan văn, 72 quan võ, pân’đil nắc vêy 24 quan văn, 36 quan võ đh’rứah lâng c’bhúh ting lêy bhrợ têng. Tu cơnh đâu, zâp cơnh t’nớt bhrợ vêy quy định ooy Tzáy penh nâu lâng cr’noọ cr’niêng nắc đoọng đương hơnh déh đợ apêê cóh c’bhúh nâu ơy lấh lướt xrang. Têêm ngăn đoọng ha tô bhúh liêm zâp pr’đơợ c’rơ đoọng zêl cha’groong, zooi zúp đoọng ha coon a’châu.

Tết t’nớt “Tzáy penh” âng manứih Dao moon zr’nưm lâng Dao bhrông cóh Lục Yên moon lalay cắh vêy bhrợ têng đhị zâp đông. Hadợ buôn lêy zâp đông k’dâng 2 tước 4 c’moo bhrợ têng 1 chu, ting lêy zâp pr’loọng đông, tô bhúh. Cr’chăl bhrợ têng nắc k’dâng hi’dưm 2 tước 4/1 âm lịch zâp c’moo. Ooy Tzáy penh râu chr’nắp lấh mơ nắc bhiệc bhuốih xay moon ooy tơơm ríah tô bhúh, moon tước c’rơ g’lêếh tô gộ, bhiệc ặt bhrợ chi’ớh zâp t’ngay âng acoon a’châu cơnh bhrợ ha’rêê đhuốch, p’penh b’bơơn, c’rơ tr’mung âng pr’loọng đông, tô bhúh ooy c’moo…

Cắh năl tơợ ha bêl, nắc đợ pr’mu t’nơớt tzáy panh cung dzợ bơơn zâp lang đhanuôr Dao tr’xăl zư lêy paliêm tước xoọc đâu. Dưr váih 1 sinh hoạt văn hoá cắh choom cắh vêy zâp bêl ha’pruốt chô. T’coóh Bàn Phúc Sương, 72 c’moo, 1 nghệ nhân cóh Tân Phượng, Lục Yên đoọng năl:

Ting cơnh j’niêng cr’bưn tước 2, 4 c’moo nắc bhrợ tết t’nơớt chi’ớh 1 chu. Hadang cắh bhrợ nắc xâng cắh yêm têêm, k’rang ta lơi jợ, tô bhúh cắh zâp c’rơ zêl cha’groong lâng boo đhí, túh bhlong, ooy c’moo k’rang lêy pr’loọng đông bhrợ cha cắh pr’đoọng, k’ay k’naanh bấc. tu cơnh đâu, nắc dưr váih truyền thống tất lang ặt zư đợc lâng bhrợ têng.

Tzáy panh-tết t’nơớt chi’ớh âng đhanuôr Dao moon zr’nưm lâng Dao bhrông moon lalay 2, 3 đhị xoọc đâu nắc dưr váih đợ pr’múa đoọng ha văn hoá, du lịch zr’nưm. Bhrợ đoọng ha manứih lêy vêy cơnh lêy xâng ắt mamung cóh 1 bha’lang k’tiếc pazưm tr’lục âng ahay lâng xoọc đâu. Lâng cóh cr’loọng nắc vêy bấc chr’nắp văn hoá ty, liêm chr’nắp ooy bhiệc bhuốih bhrợ tô gộ. pr’lứch nắc múa cờ zước nhăn râu rơơm kiêng zư lêy đoọng âng tô bhúh ooy c’moo váih boo đhí liêm, vel bhươl têêm ngăn đoọng acoon cóh nắc padưr pa’xớc lâng ặt váih./.