Cóh pazêng c’moo zêl a rập Mỹ trôông dấc k’tiếc k’ruung, Sài Gòn lâng apêê đô thị miền Nam ta luôn ha dưr tu pazêng g’luh grung dưr doó choom nhứh nhệên âng k’bhúh apêê chắp kiêng k’tiếc k’ruung. Apêê bhriêl choom, học sinh, sinh viên, công nhân, đhanuor, công chức chế độ ty hay… ơy ting pấh grugn dưr tu pa chắp tinh thần acoon cóh, bhrợ váih  muy đạo quân chính trị k’rơ, chroi k’rong ooy thắng lợi âng grung dưr pa chô đhanuôr, pa zưm k’tiếc k’ruung. Bêl hơnh déh 40 c’moo bơơn pa chô zêng miền Nam, pa zưm k’tiếc k’ruung, Cao Thoa, PV Đài TNVN vêy bh’ar xrắ “ t’pấh loom đhanuôr chroi k’rong bhrợ váih chiến thắng lịch sử 30/4” xrắ đắh pazêng sinh viên, viên chức, apêê bhriêl choom cóh mặt trận zêl a rập Mỹ đhị Sài Gòn lalăm a hay:

        Tợơp k’đươi xiêr ooy c’lâng nắc a zi hát pr’hát xiêr ooy c’l’âng: xiêr ooy c’lâng, xiêr ooy c’lâng, a đhi a noo ơi!. Đấh dưr, dưr, a hêê xiêr ooy c’lâng. Đấh dưr, dưr, a hêê xiêr ooy c’lâng. Bêl vêy boóp k’đươi cơnh đếêc nắc a zi zêng xiêr ooy c’lâng”.

        Nhạc sĩ Tôn Thất Lập ma nuýh xrắ 2 pr’hát tr’haanh: “ Hát cho dân tôi nghe” lâng “ Xuống đường” váih r’rộ r’răm, hay cớ lang zêl a rập Mỹ lalăm c’moo 1975. cr’chăl đếêc, sinh viên, học sinh, apêê bhriêl choom Sài Gòn đh’rứah xiêr ooy c’lâng tr’zêl, zêl apêê cắh liêm ta níh, zêl a rập Mỹ, k’đươi bhrợ têng Hiệp định Paris. ĐoỌng pa dưr tinh thần zêl a rập Mỹ cóh zập lang sinh viên, học sinh Sài Gòn, bấc sinh viên, nhạc sĩ ơy xrắ pr’hát t’đang grung dưr, déh hơnh loom luônh chắp kiêng k’tiếc k’ruung, loom luônh lâng c’rơ pa chắp bơơn độc lập, tự do âng đhanuôr hêê. Bh’rợ “ hát đoọng đha nuôr cu xâng” nắc c’lâng tr’zêl liêm choom đươi cr’liêng pr’hát cơnh muy râu súng chr’rắh zêl chế độ Mỹ-Nguỵ. Nhạc sĩ Tôn Thất Lập truíh cớ: cóh muy chu grung dưr zêl bầu cử thượng viện âng chính quyền Sài Gòn c’moo 1970, t’coóh lâng lấh 100 sinh viên crêê ta coóp zư. Cóh đong tù, nhạc sĩ Tôn Thất Lập lâng pr’zợc ơy đươi dua pr’hát đoọng tr’zêl bhrợ a rập k’pân g’hớt:

        Hi dưm đếêc zi hát cóh đong tù, muy ha hi dưm văn nghệ r’rộ r’răm lâng hát zập râu pr’hát. Mơ chu hát xong muy bài nắc a zi xâng cóh apêê trại giam đăn đếêc zêng vêy đh’riêng  n’táp têy lâng boóp groóh nắc a zi xâng yêm cóh loom. Chính quyền Sài Gòn k’pân bhlầng. Ra diu t’ngay m’brương, pazêng ma nuýh bh’cộ cóh bh’rợ nâu zêng ta k’đươi đoọng ha pêê ta moóh. Ha dợ a cu apêê moon cơnh đâu: nâu kêi apêê a noo kiêng bhrợ têng n’hâu nắc bhrợ, ha dợ nắc cắh đoọng hát. Tu cơnh đếêc nắc đh’riêng pr’hát ơy moót ooy loom âng đhanuôr lâng dưr váih nắc muy k’rơ cơnh súng chr’rắh.

        Ting pấh k’đhợơng lêy sinh viên, học sinh Sài Gòn bêl đếêc vêy bấc nhà báo, nhạc sĩ, apêê bhriêl choom. Apêê nắc ma nuýh bha lầng cóh zập g’lúh grưng dưr âng zập k’bhúh chắp kiêng k’tiếc k’ruung đhị Sài Gòn. Bh’rợ “ hát đoọng đhanuôr zi xâng” pazưm lâng zập g’lúh hội thảo, xiêr ooy c’lâng, biểu tình, cắh đươi cha cha, tự óoh k’chệêt, Sài Gòn “ pazêng hi dưm cắh bếch” apêê cr’noọ bh’rợ óoch xe âng Mỹ… ơy t’pấh k’bhan ch’nắc đhanuôr Sài Gòn đhị zập lang ting pấh. Kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái, Chủ tịch tr’nợơp âng Tổng Hội Sinh viên Sài Gòn đoọng năl:

        Cơnh c’la cu nắc muy ch’nắc bhrợ xrắ báo, váih nắc pazêng k’bhúh bhriêl choom, pân đil, đắh pân đil nắc vêy pr’căn Ngô Bá Thành. Đắh báo chí vêy ma nuýh x’xrắ Ớt, đắh t’tun nắc Tổng biên tập báo Công an xang nắc k’bhúh bhriêl choom đại học. A zi k’đươi tước apêê chùa nắc k’bhúh phật giáo lâng zêng apêê tôn giáo, công giáo cung ting.

        Cắh choom dzoọng đắh nguôi, bấc công chức Sài Gòn lâng zập c’lâng bh’rợ ting pấh bhrợ cách mạng. pr’căn Nguyễn Thị Ngọc Sương, c’la đong số 51/10/14 Lý Chính Thắng, quận 3 đoọng năl: bêl đếêc a ngắh nắ công chức pa bhrợ đhị Bưu điện Sài Gòn. Đong vêy đha đhi pân juýh lướt bộ đội chế độ ty a hay , đhơ cơnh đếêc nắc ting bhrợ cách mạng lâng zooi a đoo p’lớơp truyền đơn, súng chr’rắh cắh đoọng a rập bơơn lêy. Đong a ngắh bêl đếêc nắc zr’lụ bhrợ têng âng Tuyến huấn xứ uỷ Sài Gòn. Prang zr’lụ a ngắh ắt nắc bấc pr’loọng đong  vêy ma nuýh đong bhrợ chính quyền ty a hay, năl a ngắh zooi cách mạng, đhơ cơnh đếêc nắc apêê doó moon lâng p’lớơp đoọng. Đươi vêy cơnh đếêc nắc zr’lụ- đhị pr’loọng đong a ngắh ắt doó bơơn a rập năl. A ngắh Sương truíh bêl muy chu a ngắh bơơn a rập  hếch năl, ta moóh:

        Apêê moon a cu lướt bhrợ công chức ha dợ dzợ lướt bhrợ cách mạng. a cu vêy p’lớơp súng, vêy chấc đơơng truyền đơn cắh? acu moon: lalua a cu bhrợ râu đếêc nắc apêê choom coóp zư a cu. Lalua vêy a cu p’lớơp súng cóh đong, apêê chếêc lêy lâng mìn ha dợ cắh choom”

        Cóh pazêng c’xêê c’moo tr’zêl tr’panh xrắ k’đháp n’nặc, pazêng ma nuýh ting pấh bhrợ zập bh’rợ âng cách mạng bơơn đhanuôr Sài Gòn p’lớơp đoọng, lêy đui cơnh a đhi noo mặt, bhrợ a rập cắh năl cơnh chấc bhrợ. Phó Giáo sư- Tiến sĩ Hà Minh Hồng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố HCM moon ghít:

        Pazêng k’bhúh bhriêl choom, tợơ đha đhâm c’mor, sinh viên, học sinh tước apêê bhrợ xrắ báo, nhạc sĩ, ca sĩ, chr’nắp  bhlầng đhị cóh đếêc vêy zêng lâng apêê công chức âng chế độ ty a hay, âng chính quyền Sài Gòn, cóh g’lúh grung dưr trôông dấc k’tiếc k’ruung, nắc apêê ting pấh ooy bh’rợ za zưm cơnh đếêc. Pa zêng hi dưm cắh choom bếch đhị Sài Gòn, bh’rợ oóch xe Mỹ ơy t’pấh k’bhan ch’nắc ting pấh. cắh muy vêy học sinh, sinh viên nắc dzợ bấc ngai ting xâng bhrợ nắc lêy tr’zệêng pa chô miền Nam, zêl a rập Mỹ.

        Zập bh’rợ tr’zêl tr’panh bơơn k’đươi bhrợ lâng ha dưr cóh m’pâng đô thị Sài Gòn lâng zập miền Nam lâng râu ting pấh, chroi k’rong k’rơ âng pazêng sinh viên, học sinh, apêê nhà sư, công chức lâng pazêng ma nuýh lính chế độ ty a hay ơy pa cắh ghít loom luônh chắp kiêng k’tiếc k’ruung, rơơm kiêng tệêm ngăn, za zưm k’tiếc k’ruung Việt Nam. Nắc râu ha dưr âng zập k’bhúh nâu, pa zưm c’rơ đh’rứah lâng zập g’lúh grung dưr âng bộ đội hêê ơy chroi k’rong bhrợ váih chiến thắng liêm k’rơ đhị t’ngay 30/4/1975 lịch sử./.