Cóh prang 70 c’moo bhrợ pa dưr, zâl arọp a bhuy lâng dưr pậ banh âng quân đội nhân dân VN, cr’chăl c’moo zâl arọp a bhuy pa chô miền Nam ( 1954- 1975) nắc dưr váih t’ngay c’xêê ga mắc chr’nắp cóh lịch sử âng acoon manuýh hêê. Cr’noọ bh’rợ lướt z’lấh Trường Sơn trôông dấc k’tiếc k’ruung, pazêng apêê ta đhâm c’mor miền Bắc nắc đớc đoọng c’xêê c’moo la liêm pr’hay âng lang đay ha bh’rợ zâl arọp a bhuy, bhrợ t’váih hân noo ha pruốt ga mắc chr’nắp c’moo 1975 pazum pa chô k’tiếc k’ruung, Bắc Nam chô ắt zazum cóh muy đhr’nong đông. Bha ar x’rặ: Tr’clá tr’ang cr’noọ bh’rợ lướt z’lấh Trương Sơn trôông dấc k’tiếc k’ruung âng PV Minh Châm, Nguyên Nhung x’rặ xay truíh ooy pazêng apêê ting chrooi bhrợ pa dưr c’xêê c’moo ga mắc chr’nắp n’nắc. Apêê abhướp adếch lâng đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xâng.

Lấh c’moo 1954, miền Bắc nắc ơy ta pa chô, tước ooy c’xêê c’moo bhrợ pa dưr Chủ nghĩa xã hội, miền Nam nắc dzợ t’bhlâng bhrợ cách mạng zâl arọp Mỹ lâng c’bhúh ting arọp abhuy. Đoọng zúp zooi manuýh, pr’đươi đoọng ha miền Nam, Đảng hêê xay moon bhrợ têng c’lâng đơơng âng quân sự tơợ Bắc mót ooy Nam cóh c’lâng Trường Sơn- c’lâng HCM. Nắc tu zr’lụ chr’nắp âng c’lâng zúp zooi đoọng ha chiến trường, p’têết Nam- Bắc, p’têết pazêng c’lâng tơợ mặt t’ngay loóh tước ooy n’đắh mặt t’ngay lơớp, p’têết pazêng c’lâng VN, Lào lâng CPC… nắc c’lâng Trường Sơn dưr váih zr’lụ bha lâng đoỌng đương pa hư zâl penh k’rơ pa bhlâng âng Mỹ.

Thiếu tướng Võ Sở, bêl ahay nắc Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Trường Sơn hay cớ: đoọng lướt mót ooy Nam zâl arọp a bhuy, bộ đội hêê nắc dưr lướt tước 3 c’xêê cóh c’lâng boo bom, đhí cha rắh n’nâu. Cóh pazêng t’ngay c’xêê zâl arọp a bhuy vêy tước k’r’bhâu tấn bom ta p’tộ, k’r’bhâu lít hoá chất da cam dioxin lâng bấc râu vũ khí t’mêê n’lơơng bhrợ râu chêết bil, đoọng choom zâl, k’đêệng bh’rợ zúp zooi manuýh, vũ khí, ch’néh ch’na đoọng ha miền Nam. Nắc xơợng bhrợ cơnh cr’noọ xa nay: zập râu lứch đoọng ha miền Nam, pazêng lang ta đhâm c’mor miền Bắc ơy dưr lướt, manuýh l’lăm c’lâm nắc manuýh t’tun dưr lướt đoọng chô giải phóng pazêng miền Nam. Thiếu tướng Võ Sở xay truíh cớ:

Ta luôn cóh lấh 16 c’moo pa bhrợ cóh c’lâng Hồ Chí Minh cơnh đêếc, hân đhơ zr’nắh k’đháp, cóh cr’noọ âng đhi noo zi nắc zập râu lứch ha miền Nam, zập râu nắc tu miền nam bơơn ta pa chô. Hân đhơ chêết bil, manuýh l’lăm c’lâm, manuýh t’tun dưr lướt, râu đêếc nắc cr’noọ bh’rợ âng manuýh Bộ đội Trường Sơn ơy choom bhrợ. Zập lang ta đhâm c’mor âng miền Bắc tơợ 17, 18 c’moo tooi lướt, k’r’bhâu manuýh lướt móy muy cơnh bhui har. Azi pa bhrợ đoọng crêê cơnh cr’noọ âng chiến trường dơơng âng k’tấn vũ khí, cha rắh ooy chiến trường, đoọng k’ức ta đhâm c’mor mót zâl arọp a bhuy cóh miền Nam lâng đơơng âng k’bhan thương binh cóh chiến trường miền Nam glúh ooy Bắc đoọng băn par.

Cắh k’pân chêết bil, cắh k’pân zr’nắh k’đháp, cóh bh’rợ zâl arọp a bhuy pa chô miền nam, bấc ta đhâm c’mor nắc bhrợ zập cơnh đoọng bơơn lướt mót ooy nam đoọng zâl arọp a bhuy. A dếch Lê Thị Cửu, ắt cóh chr’val Xuân Dương, chr’hoong Thường Xuân, tỉnh Thanh Hoá nắc muy manuýh cơnh đêếc. Nâu cơy, hân đhơ ơy đhưr t’coóh, xoọc lứch pluục, nắc bêl hay cớ ooy c’xêê c’moo grơơ k’rơ n’nắc, nắc a dếch Lê Thị Cửu bhui har xay truíh- a đoo pân đil c’moo n’nắc ahay mơ 14 c’moo ha dợ bơơn mọt ooy chiến trường:

Acu xoọc đêếc moon pa dal tuổi đoọng bơơn ting lướt mót, tu xoọc đêếc acu dzợ k’tứi. Cóh t’ngay n’nắc ahay, ra diu nắc ting bộ đội lướt ooy chiến trường, ha dum nắc chô pa bhrợ. Nắc cóh ha dum chô bhrợ vũ khí, t’ngay zâl arọp a bhuy, zập bêl cơnh đêếc, nắc cắh chêếc xơợng nhứh, cắh chêếc k’noọ ooy mamông, chêết, nắc cơnh a hâu, zập bêl công đương zâl arọp a bhuy.

Bộ đội Trường Sơn ơy đh’rứah lâng apêê ta đhâm c’mor xung phong, đhanuôr đương bhrợ têng c’lâng t’béch g’lăng, grơơ k’rơ, z’lấh zr’nắh k’đháp, bhrợ t’váih râu bh’rợ tr’nêng ga mắc chr’nắp, đơớh loon đoọng manuýh, c’rơ ha chiến trường miền Nam, zâl prúh arọp Mỹ, pa chô miền Nam, pazum k’tiếc k’ruung. Đại tá, CCB Hoàng Đăng Vinh, bêl ahay nắc bộ đội công binh pa bhrợ cóh c’lâng Trường Sơn hay cớ đợ t’ngay c’xêê ga mắc chr’nắp n’nắc:

Bom cha rắh bấc cơnh đêếc, nắc zập t’ngay ha dum công dưr lướt ooy chiến trường. Bêl arọp zâl penh nắc azi t’bhlâng bhrợ cơnh ooy đoọng pa liêm pa crêê c’lâng p’rang. Vêy cơnh cậ cóh xoọc đêếc, bơơn lướt bộ đội, bơơn mót ooy Nam zâl arọp a bhuy nắc dưr váih cơnh rơơm kiêng, râu bhui har, nắc trách nhiệm âng zập cha nắc ta đhâm c’mor. Râu cr’noọ kiêng lướt nắc zập bêl công váih cóh cr’noọ, zập bêl công kiêng ting lướt bhrợ tu miền Nam.

Nắc tu cr’noọ bh’rợ: lướt z’lấh Trương Sơn trôông dzấc k’tiếc k’ruung nắc ta đhâm c’mor miền Bắc đớc đoọng lang liêm pr’hay âng đay lướt zâl arọp a bhuy, bhrợ t’váih râu xa nay bh’rợ ga mắc chr’nắp cóh hân noo ha pruốt c’moo 1975 pachô pazum k’tiếc k’ruung, Bắc Nam chô ắt cóh muy đhr’nong đông./.