Coh bấc c’moo n’nâu đhanuôr ăt đăn c’lâng n’nâu zr’năh xr’dô pa bhlâng, hân noo p’răng năc pui pai tước hân noo boo năc abhị, c’tiêr. Đhanuôr ơy bấc chu ta mooh moon lâng t’cooh xa nay vel đong công ơy bấc chu ta đang moon trách nhiệm âng pazêng đơn vị, cha năc manuyh crêê tước, ha dợ c’la bhrợ têng đhơ n’zọ moon năc tu plêệng? Cơnh đêêc năc ngai vêy trách nhiệm ooy rau bil hư âng đhanuôr tơợ rau zih ngang n’nâu?

Coh n’dup zung z’lâh c’lâng sắt âng Dự án bhr’lậ pa liêm c’lâng bhlâng 14E, đhanuôr năc dưr ăt đh’rưah lâng rau k’uôih k’tung, pui pai lâng abhị, lụ laách. Coh t’ngay, pui pai tơợ công trình păr bấc pa bhlâng, boọ prang đong ăt, cha cha đa đăh công pr’hậc lâh mơ bêl k’uôih k’tung còi âng xe. Bêl dưr boo, c’lâng đăh đong đhanuôr dưr vaih lụ laách, c’tiêr. Tước ooy ha dum, bấc pa bhlâng xe ga măc dưr k’đoong bấc pa bhlâng coh c’lâng hêệp, xa nul coi k’rơ pa bhlâng, vêy cơnh cậ dưr k’đoọng tước k’ha riêng mét, bhrợ bấc pr’loọng đong căh choom bếch ắt. C’rơ lâng bh’rợ bhrợ cha âng đhanuôr công crêê bil hư bấc pa bhlâng.

Pr’loọng đong p’căn Huỳnh Thị Mai vêy 5 cha năc, coh đêêc vêy p’niên k’tứi ăt mamông coh đhr’nong đong đăn ooy công trình zung c’lâh c’lâng sắt. Zập t’ngay, pr’loọng đong đoo bấc pa bhlâng pui pai, xa nul k’uôih lâng rau zr’năh k’đhap tu dự án ta bhrợ zih pa bhlâng bhrợ t’vaih. L’lăm ahay, p’căn Huỳnh Thị Mai ta bơơn tr’mông tơợ bh’rợ pa câl đác đhị toor c’lâng bhlâng 14E, zên prặ bơơn tơợ đâu công zập đoọng pa dưr pr’ăt tr’mông. Năc lâh 2 c’moo ahay, ađoo căh dzợ bơơn pa câl đác tu pui pai, căh dzợ bơơn zên prặ. P’căn Huỳnh Thị Mai pa bhlâng mốp loom tu bil bh’rợ bhrợ cha, công trình năc đhơ dzợ ta bhrợ zih ngang, rau mốp loom năc dưr k’rơ lâh mơ:

“Đhanuôr coh đâu ăt mamông zr’năh pa bhlâng. Plêệng boo năc c’lâng vaih lụ laách pa bhlâng, gluh n’đăh đong dưr lươt năc zr’năh k’đhap pa bhlâng. Bêl plêệng p’răng, xe lươt ooy đâu năc đơơng âng pui pai bấc pa bhlâng. Ha dum năc xe k’đoong, xa nul còi xul prang ha dum k’năm, căh ng’choom bếch. Vêy bêl xe ra pặ dzoong bấc bhlâng, moon zazum zr’năh pa bhlâng”.

Truih c’lâng bhlâng 14E, k’ha riêng đhr’nong đong âng đhanuôr zêng ta pluum lâng t’clăh bạt t’viêng, bhrôông, bhoọc đoọng pui pai doọ choom boọ. Đhị zr’lụ công trường pui pai dưr păr bấc pa bhlâng, moot ooy đong đhanuôr, tu cơnh đêêc năc đhanuôr câl đợ t’clăh bặt n’nâu chô za đâl đong ăt. Ch’lang lêy tơợ ch’ngai, căh ngai moon năc đong ăt âng đhanuôr, năc ngoọ cơnh pợ dzơng đha lóp bạt đhị công trường bấc ơl pui pai. Pêê c’moo ahay, apêê đoo ơy bhrợ bấc cơnh: zập ra diu, ha bu apêê đoo xraách đác, ma dzếch đác coh xô xraách đhị p’loọng đong; ta đang moon, xay truih bấc chu… năc pui pai đhơ dzợ dưr vaih bấc pa bhlâng đoo bêl xe lươt tươc ooy đâu. Căh dzợ năl bhrợ cơnh lơơng, đhanuôr năc dưr ăt mamông đh’rưah lâng pui pai. P’loọng đong k’đập céch bhlâng, năc pui pai công bơơn moót tơợ pazêng b’boọng k’tứi, boọ coh pa pan tr’nớt, bh’nếch, apậ chr’na.

Pêê hân noo Tết lâng công trình zih ngang n’nâu. Crêê bhlâng c’lâng n’nâu năc choom bhrợ t’vaih rau liêm choom ha đhanuôr vel đong năc choom dưr vaih rau k’rang k’pân vaih đanh đươnh. Pr’ăt tr’mông căh dzợ cơnh c’xu, bh’rợ tr’câl tr’bhlêy căh dzợ cơnh c’xu, pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap lâng rau pui pai bấc pa bhlâng tơợ muy dự án căh ng’năl đoo bêl vêy u xang ta bhrợ. Bh’rợ đơơng âng hàng hoá tơợ xuôi tươc ooy da ding k’coong công lum bấc rau zr’năh k’đhap, zr’năh k’đhap ooy bh’rợ pa dưr kinh tế âng pazêng chr’val toor c’lâng.

T’cooh Hồ Văn Tám, ăt mamông đhị cr’noon Nam An Sơn, chr’val Việt An, thành phố Đà Nẵng mốp loom moon:

“Coh đâu pr’loọng đong hân đoo công za đâr bạt, Tết công căh choom n’jâh lơi. Ahêê lêy năc, pui pai boọ prang đhr’nong đong, h’cơnh ooy choom ng’ăt mamông. Tr’nơơp bêl tơơp bhrợ c’lâng n’nâu, đhanuôr haanh deh pa bhlâng. Năc c’lâng n’nâu ta bhrợ đanh pa bhlâng, đhanuôr coh đâu pa bhlâng t’ơơh. Đhơ pếch k’tiếc, năc dzâm cớ, xang n’năc pếch cớ, dzâm cớ, xang n’năc dưr g’lị bấc chu”.

Lâh pêê c’moo n’nâu ơy, 71km C’lâng bhlâng 14E dzợ ta bhrợ zih pa bhlâng. Vêy c’nặt ơy ta g’lị nhựa năc nâu cơy ơy dưr tr’ploóc, bấc ơl đhị ta bươl; vêy c’nặt c’lâng ơy ta ra li đhâl nh’nhar, mặt c’lâng bôh chônh, pui pai păr bấc pa bhlâng bêl xe lướt. Ch’ngoọp lêy tơợ dal c’lâng n’nâu năc ngoọ cơnh t’cắt ting c’nặt, muy zr’lụ ta bhrợ la lay cơnh, ta bươl, vêy c’nặt ta lơi căh ta bhrợ.

Coh pazêng t’ngay ahay, plêệng p’răng năc zr’lụ bhrợ têng Dự án bhr’lậ pa liêm c’lâng bhlâng 14E căh vêy ngai pa bhrợ, muy bơr c’nặt năc đhiệp muy bơr cha năc công nhân lâng máy móc pa bhrợ. Bấc c’nặt c’lâng ơy ta đoọng đhăm k’tiếc năc công căh vêy máy móc hân đoo pa bhrợ.

T’cooh Lưu Hoàng Ân, Chủ tịch UBND chr’val Hiệp Đức prá xay, coh cr’chăl ahay, vel đong ta luôn bơơn xơợng xa nay ta đang moon âng đhanuôr xay p’căh rau mốp loom tu dự án ta bhrợ đanh pa bhlâng.

“Bh’rợ pa tơơi cr’van đhanuôr pay pa chô k’tiếc âng chr’val tước nâu cơy năc ơy xang, ha dợ đhr’năng bhrợ têng năc zih pa bhlâng. Pa bhlâng, c’nặt c’lâng tơợ UBND chr’val Quế Bình, chr’hoong Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam ty ahay tước ooy zung Thanh Niên, coh cr’chăl ahay muy bơr đong thầu công căh ơy bhrợ têng”.

Coh chr’val Khâm Đức, thành phố Đà Nẵng (chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam ty ahay) bấc đhăm k’tiếc liêm oy chr’val pazao đoọng ooy c’la k’rong bhrợ năc đhr’năng bhrợ c’lâng n’nâu zih pa bhlâng. T’cooh Hồ Công Điểm, Chủ tịch UBND chr’val Khâm Đức ta đang moon:

“Bh’rợ lướt chô âng đhanuôr zr’năh k’đhap pa bhlâng tu c’lâng p’răng dưr hư bấc bhlâng, pazêng rau pr’đươi âng c’lâng ta bhr’lậ năc mơ atôh a năm. Azi ơy bấc chu ta đang moon c’la k’rong bhrợ vêy đợ xa nay bh’rợ n’jưah liêm crêê coh c’lâng lướt, n’jưah bhr’lậ pa liêm zr’lụ lâh hư đoọng đhanuôr lướt chô liêm buôn lâh mơ”.

Dự án bhr’lậ, pa liêm c’lâng bhlâng 14E ch’ngai k’nặ 71km năc Ban K’đhơợng lêy dự án 4 âng Bộ Xây dựng bhrợ c’la bhrợ têng, đợ zên k’rong bhrợ năc k’nặ 1.850 tỷ đồng, tơơp bhrợ tơợ c’xêê 3/2023. Ting cơnh cr’noọ xa nay coh tr’nơơp, công trình vêy ta bhr’lậ pa liêm coh 22 c’xêê, xay bhrợ liêm xang coh tr’nơơp c’moo 2025. Hân đhơ cơnh đêêc, xang lâh 3 c’moo, tước nâu cơy, năc bh’rợ n’nâu vêy ta bhrợ liêm xang k’dâng 70%, năc dưr pa đanh cớ tước c’xêê 10 c’moo đâu. Hau tu dự án ta bhrợ zih pa bhlâng, trách nhiệm năc âng ngai? T’cooh Quế Hải Trung, Giám đốc k’đhơợng xay Dự án bhr’lậ pa liêm c’lâng bhlâng 14E dưr n’zọ moon năc tu plêệng.

“Dự án zih vêy ta bhrợ, coh đêêc bấc rau tu n’đăh lơơng. Rau tu bha lâng năc plêệng k’tiếc coh zr’lụ n’nâu buôn vaih boo, bhrợ zr’năh k’đhap bhlâng ooy bh’rợ bhrợ têng; plêệng boo năc căh dzợ vêy bh’rợ cơnh lơơng đoọng choom ng’bhrợ têng. Bh’rợ bhrợ têng k’zih năc tu azi căh n’năl ghít đhr’năng boo, p’răng, pa bhlâng năc rau chr’năp âng pr’đươi xoọc đâu dưr dzoóc dal”.

Đơn vị k’đhơợng lêy, xay bhrợ têng dưr n’zọ moon năc tu plêệng, bêl plêệng p’răng công bhrợ vơr vai? Bấc c’nặt c’lâng ơy pazao đoọng k’tiếc năc công căh vêy ngai bhrợ têng?

Thủ tướng Chính phủ ơy bấc chu ta đang moon xay bhrợ ghít lâng toom ooy trách nhiệm pazêng c’bhuh, cha năc manuyh đớc dưr vaih đhr’năng zih ngang đanh đươnh; ting n’năc pazêng rau n’lất năc ng’toom rơợng griing pa bhlâng, ha dang bhrợ têng căh ta nih đha nâng năc choom ng’xăl cán bộ.

Bơơn n’năl, Công ty Cổ phần Tập đoàn Thuận An năc apêê ting k’rong bhrợ đh’rưah dự án C’lâng bhlâng 14E. Tr’nơơp c’moo 2024, bấc t’cooh xa nay doanh nghiệp n’nâu crêê ta khởi tố, coóp crol tu crêê tước ooy rau n’lất coh bh’rợ đấu thầu lâng hối lộ. Bấc p’rá xa nay xay moon, nâu đoo công năc muy coh pazêng rau tu bhrợ ha dự án zih ta bhrợ. C’la k’rong bhrợ công xay moon, muy bơr đong thầu bhrợ têng dự án năc căh lâh vêy bấc zên, ha dợ thị trường dưr tr’xăl bấc cơnh, chr’năp âng pr’đươi dưr dzoóc dal, năc bhrợ ha bh’rợ bhrợ têng công lum zr’năh k’đhap lâng t’ngay c’xêê bhrợ têng đanh đươnh.

Căh muy c’lâng bhlâng 14E, bấc dự án bha lâng đhị zr’lụ thành phố Đà Nẵng zih ta bhrợ đanh dươnh cơnh: Dự án c’lâng pa têệt zr’lụ miền Trung tỉnh Quảng Nam; Dự án bhr’lậ pa liêm pazêng c’lâng ĐH đhị zr’lụ chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam ty; Dự án bhrợ t’bhưah c’lâng bhlâng 14B đhị chr’hoong Hoà Vang ty; bấc ơl dự án “zung ơy xang năc c’lâng k’đơơng căh ơy vêy ta bhrợ”… công xoọc bhrợ t’vaih rau mốp loom đanh đươnh.

Năc tước bêl choom xay bhrợ ghít trách nhiệm âng manuyh t’cooh xa nay bêl đớc dưr vaih đhr’năng n’nâu. Lâng chr’năp lâh mơ, năc đoọng đhanuôr coh đâu n’năl công trình năc đoo bêl vêy ta bhrợ liêm xang đoọng đhanuôr đơơh choom pa liêm pr’ăt tr’mông, pa dưr kinh tế./.

NÂNG CẤP QUỐC LỘ 14E KÉO DÀI: CHỦ ĐẦU TƯ LẠI ĐỔ LỖI "DO ÔNG TRỜI"

Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 14E, thành phố Đà Nẵng là dự án trọng điểm với tổng nguồn vốn gần 1.850 tỷ đồng tiếp tục bị chậm tiến độ. Người dân trong phạm vi dự án này khổ sở nhiều năm nay vì phải sống trong cảnh nắng bụi, mưa bùn. Cử tri đã nhiều lần lên tiếng chất vấn và lãnh đạo địa phương cùng nhiều lần yêu cầu làm rõ trách nhiệm của các đơn vị, cá nhân liên quan nhưng chủ đầu tư cứ mãi đổ lỗi “do ông trời”?. Vậy ai phải chịu trách nhiệm về những thiệt hại của người dân từ sự chậm trễ tiến độ nay?

Dưới chân công trình cầu vượt đường sắt thuộc Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 14E, cuộc sống của người dân như bị “kẹt lại” giữa tiếng ồn, bụi và bùn. Ban ngày, bụi công trình bay mù mịt, phủ kín nhà, bữa cơm cũng phải ăn vội trong tiếng xe gầm rú. Khi mưa xuống, con đường trước cửa nhà dân biến thành bãi lầy, trơn trượt, nhầy nhụa. Đêm đến, từng dòng xe đầu kéo, xe tải nối đuôi nhau chen chúc trên mặt đường chật hẹp, còi xe inh ỏi kéo dài, có khi ùn ứ hàng trăm mét, khiến nhiều gia đình mất ngủ triền miên. Sức khỏe và sinh kế của người dân cũng đã chịu nhiều thiệt hại.

Gia đình bà Huỳnh Thị Mai có 5 người, trong đó có trẻ nhỏ sống trong căn nhà nằm sát chân công trình cầu vượt đường sắt. Mỗi ngày, gia đình bà phải hứng trọn bụi bặm, tiếng ồn và những xáo trộn do dự án thi công gây ra. Trước đây, bà Huỳnh Thị Mai mưu sinh nhờ bán quán nước ven Quốc lộ 14E, đủ trang trải cuộc sống. Nhưng hơn 2 năm qua, bà phải dừng bán quán vì bụi, nguồn thu mất hẳn. Bà Huỳnh Thị Mai ngán ngẩm vì mất kế sinh nhai, công trình thì vẫn dang dở, thi công cầm chừng, nỗi bức xúc ngày càng dồn nén.

“Người dân ở đây sống quá khổ sở. Trời mưa thì đường lầy lội kinh khủng, trong nhà đi ra không được. Khi trời nắng, xe cộ chạy qua là cuốn bụi bay mù mịt. Khuya thì kẹt xe, còi réo inh ỏi cả đêm, không tài nào ngủ được. Có hôm xe cộ xếp hàng dài, quá khổ”.

Dọc hai bên Quốc lộ 14E, hàng trăm ngôi nhà bị “bọc kín” bởi những lớp bạt xanh, đỏ, trắng chằng chịt để tránh bụi. Công trường thi công bụi bay mù mịt, xông vào tận nhà nên bà con phải mua tấm bạt về che chắn kín nhà. Nhìn từ xa, khó ai nhận ra đó là nhà ở của dân, mà giống như những lán trại phủ bạt tạm bợ giữa đại công trường bụi mù. Ba năm qua, họ đã thử đủ cách: sáng tưới, chiều tưới, tự múc từng xô nước dội trước cửa; kiến nghị, phản ánh nhiều lần… nhưng bụi vẫn cứ cuộn lên theo mỗi đoàn xe. Không còn cách nào khác, người dân đành “sống chung với bụi”. Cửa đóng kín mít, nhưng bụi vẫn len lỏi qua từng khe nhỏ, bám lên bàn ghế, giường chiếu, mâm cơm.

Ba mùa Tết đã trôi qua cùng công trình dang dở. Con đường đáng lẽ phải mở ra cơ hội phát triển cho người dân địa phương thì lại trở thành nỗi lo sợ kéo dài. Sinh hoạt đảo lộn, buôn bán đình trệ, cuộc sống hàng ngày bị nén lại trong những lớp bạt phủ kín giữa một dự án chưa hẹn ngày về đích. Việc vận chuyển hàng hóa từ đồng bằng lên miền núi cũng gặp nhiều trở ngại, ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế các xã ven tuyến đường này.

Ông Hồ Văn Tám, sống tại thôn Nam An Sơn, xã Việt An, thành phố Đà Nẵng bức xúc:

“Ở đây nhà nào cũng che bạt kín bít hết, Tết cũng không mở ra. Mọi người nhìn xem đó, bụi bặm đầy nhà, làm sao sống nổi được. Lúc đầu, khi khởi công làm con đường, người dân rất hoan nghênh. Nhưng đường làm kéo dài quá lâu, quá dài, người dân ở đây nghe chán khủng khiếp. Cứ múc lên, hạ xuống, múc lên, hạ xuống, rồi lại băng qua, băng lại”.

Ba năm trôi qua, 71 km Quốc lộ 14E vẫn thi công dang dở. Có đoạn vừa thảm nhựa chưa lâu đã bong tróc, loang lổ những mảng vá chằng vá đụp; có đoạn chỉ mới rải đá dăm, mặt đường gồ ghề, bụi cuộn lên theo từng bánh xe. Nhìn từ trên cao, cả tuyến như bị “xé nhỏ”, mỗi nơi một kiểu thi công, chắp vá, đứt quãng.

Những ngày qua, thời tiết nắng ráo nhưng công trường thi công Dự án nâng cấp Quốc lộ 14E vẫn thưa vắng phương tiện cơ giới và nhân công, một số đoạn chỉ lác đác vài máy móc. Nhiều đoạn đã bàn giao mặt bằng nhưng vẫn vắng bóng máy móc.

Ông Lưu Hoàng Ân, Chủ tịch UBND xã Hiệp Đức cho biết, thời gian qua, địa phương liên tục nhận được kiến nghị của người dân bày tỏ bức xúc vì dự án thi công kéo dài.

“Công tác giải phóng mặt bằng chung của xã đến thời điểm này cơ bản đã xong, nhưng tiến độ thì quá chậm. Đặc biệt, đoạn từ UBND xã Quế Bình, huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam cũ lên đến cầu Thanh Niên, một số nhà thầu vẫn chưa thấy xúc tiến triển khai thi công trong thời gian qua”.

Trên địa bàn xã Khâm Đức, thành phố Đà Nẵng (huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cũ) phần lớn diện tích mặt bằng sạch đã được xã bàn giao cho chủ đầu tư nhưng tiến độ thi công quá chậm. Ông Hồ Công Điểm, Chủ tịch UBND xã Khâm Đức kiến nghị:

“Việc đi lại của người dân rất khó khăn do đường xá xuống cấp, các hạng mục công trình thì còn dở dang. Chúng tôi nhiều lần đề nghị chủ đầu tư có giải pháp vừa đảm bảo an toàn giao thông, vừa khẩn trương sửa chữa các vị trí hư hỏng để người dân đi lại thuận lợi”.

Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 14E dài gần 71 km do Ban Quản lý dự án 4 thuộc Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư, tổng mức đầu tư gần 1.850 tỷ đồng, khởi công từ tháng 3/2023. Theo kế hoạch ban đầu, công trình thi công trong 22 tháng, hoàn thành vào đầu năm 2025. Thế nhưng, sau hơn 3 năm, đến nay khối lượng mới đạt khoảng 70%, buộc phải gia hạn đến tháng 10 năm nay. Vì sao dự án chậm tiến độ, trách nhiệm thuộc về ai? ông Quế Hải Trung, Giám đốc điều hành Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 14E lại đổ lỗi do “ông trời”.

“Dự án chậm tiến độ, trong đó nguyên nhân khách quan là chủ yếu. Nguyên nhân lớn nhất là thời tiết khu vực này mưa thường xuyên, ảnh hưởng rất lớn đến tiến độ; trời mưa thì không có giải pháp nào để thi công. Việc chậm tiến độ là do chúng tôi không lường trước được yếu tố thời tiết, đặc biệt là giá cả leo thang”.

Đơn vị quản lý, thi công đổ lỗi “do ông trời”, nhưng trời nắng ráo vẫn thi công đủng đỉnh? Nhiều đoạn đã bàn giao mặt bằng vẫn “vắng bóng” người thi công?

Thủ tướng Chính phủ đã nhiều lần yêu cầu làm rõ và xử lý trách nhiệm các tổ chức, cá nhân để xảy ra tình trạng chậm tiến độ kéo dài; đồng thời các sai phạm phải được xử lý nghiêm, trường hợp thiếu trách nhiệm thì cần xem xét thay thế cán bộ. 

Được biết, Công ty Cổ phần Tập đoàn Thuận An là thành viên liên danh thi công dự án Quốc lộ 14E. Đầu năm 2024, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp này bị khởi tố, bắt tạm giam liên quan các sai phạm về đấu thầu và hối lộ. Nhiều ý kiến cho rằng, đây có thể là một trong số nguyên nhân khiến dự án chậm tiến độ. Chủ đầu tư cũng thừa nhận, một số nhà thầu thi công dự án có năng lực tài chính hạn chế, trong khi thị trường biến động, giá vật tư tăng cao, khiến việc thi công gặp khó và tiến độ bị kéo dài.

Không chỉ Quốc lộ 14E, nhiều dự án trọng điểm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng chậm tiến độ kéo dài như: Dự án đường liên kết vùng miền Trung tỉnh Quảng Nam; Dự án tái thiết hạ tầng giao thông các tuyến đường ĐH trên địa bàn huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cũ; Dự án mở rộng Quốc lộ 14B qua huyện Hòa Vang cũ; hàng loạt dự án “cầu xong nhưng chưa có đường dẫn”… cũng đang gây ra những bức xúc kéo dài.

Đã đến lúc cần làm rõ trách nhiệm trách nhiệm người đứng đầu khi để xảy ra tình trạng này. Và quan trọng hơn, phải cho người dân nơi đây câu trả lời công trình bao giờ mới xong để bà con sớm ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế./.