C’năt c’lâng Xuyên Á bơơn tơơp bhrợ c’moo 2011 lâng bhrợ xang moot c’moo 2013, p’têêt lâng c’lâng 1A lâng c’lâng 12A n’juối ch’ngai k’noọ 26km, leh c’lâng bhưah 12m, cơnh lâng pa zêng zên k’rong bhrợ lâh 850 tỷ đồng tơợ zên trái phiếu Chính phủ. Nâu đoo năc c’lâng chr’năp lươt z’lâh apêê chr’val Hòa Trạch, Trung Thuần, Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Trị (chr’hoong Quảng Trạch lâng Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình ahay). Công trình n’nâu bơơn p’rơơm bhrợ pa dưr tr’mông tr’meh zr’lụ n’đăh Bắc tỉnh Quảng Trị, pa xiêr râu bing xiên ha pêê c’lâng ga măc n’lơơng, đh’rưah lâng p’têêt apêê zr’lụ công nghiệp, ch’nang Hòn La lâng c’lâng 12 A lươt Cửa khấu quốc tế Cha Lo. N’đhơ cơnh đêêc, xang lâh 10 c’moo đươi dua, c’năt c’lâng âi xiêr hư ngân, leh c’lâng crêê ha vooh hụ hiêu, bâc c’năt crêê tr’plooc đanh, bhrợ cr’pân tươc bhrêy tăh c’lâng p’rang.

Zâp chu xe cộ lươt ra vach, brung brăng dưr păr đêêng căh bơơn la lêy, păr ch’ngai k’ha riêng mét. Zâp t’ngay, đha nuôr coh bơr n’dăh c’lâng ta luôn ăt vươc đac, k’đâ cach p’loọng n’dhang công căh mă cha groong brung moot ooy đong. Pr’căn Phạm Thị Tâm, vêêl Văn Hà, chr’val Trung Thuần xay moon:“Acoon c’lâng đơc đoọng lươt ra vach năc ha măng hụ hiêu boọng ga măc k’tứi, brung brăng căh bơơn la lêy ca căh, pr’ăt tr’mông pa bhlâng zr’năh k’đhap. Đha nuôr k’đươi chính quyền, câp piing bhrợ bhr’lâ pa liêm acoon c’lâng doọng đha nuôr lươt ra vach, bhrợ cha buôn bă lâh”.

Pr’ăt tr’mông, bhrợ têng zâp t’ngay âng đha nuôr 2 n’đăh c’lâng Xuyên Á công crêê cr’đơơng tươc. Xa nâp t’mêê puôh coh tang âi lâh crêê bhrung boọ, pr’đươi pr’dua coh đong n’đhơ dzut rao ta luôn công căh mă liêm aih. Pr’loọng đong vêy p’niên k’tứi, t’cooh t’ha k’pân crêê apêê cr’ay c’lâng pr’hơơm. T’cooh Hồ Sóc, ăt coh chr’va Trung Thuần xay moon, bâc t’ngay p’răng, brung brăng k’năm k’păt căh bơơn la lêy râu rí. Dha nuôr ting lươt truih c’lâng năc zêng ma lươt tr’xin, ta luôn đhị đhr’năng rơơt lêy tu căh choom lêy n’đăh moh măt râu rí. Bh’rợ tr’câl tr’bhlêy 2 n’đăh c’lâng công crêê lum bâc râu zr’năh k’đhap:“C’lâng coh đâu p’têêt lâng c’lâng ga măc, c’lâng lươt đơơh, đợ xe lươt ra vach bâc. Đha nuôr zr’lụ đâu năc lum bâc zr’năh k’đhap tu brung brăng lâng công căh năl t’đang ga vơh ngai”.

Đhr’năng c’lâng Xuyên Á xiêr hư ngân, cr’đơơng tươc pr’ăt tr’mông dha nuôr, chính quyền vêêl đong âi bâc chu xay moon apêê cơ quan chức năng. X’ría c’moo 2025, cơ quan chức năng tỉnh Quảng Trị âi tươc ch’mêêt lêy đhr’năng la lua, xay moon đhr’năng lâng k’dươi moon c’lâng bh’rợ xay bhrợ. T’cooh Phạm Thanh Huế, Trưởng phòng Kinh tế chr’val Trung Thuần đoọng năl, coh bêl đương kía bhrợ bhr’lâ, c’năt c’lâng n’nâu công dzợ ăt zêng bh’rợ xe cộ lươt ra vach bâc. Zâp t’ngay đha nuôr lươt truih c’lâng ăt zâng lâng brung brăng đh’rưah lâng bhrêy tăh:“Azi pa bhlâng rơơm kiêng cấp tỉnh, Sở Xây dựng lâng apêê sở, ngành liên quan bhrợ pa đơơh dự án bhrợ bhr’lâ đhr’năng xiêr hư, k’đhơợng nhâm bh’rợ lươt ra vach, đơơng âng pr’đươi pr’dua, pa bhlâng ănc apêê xe ga măc. Năc choom đơơh bơơn bhrợ bhr’lâ đhr’năng nha nhự môi trường đoọng yêm têêm pr’ăt tr’mông âng đha nuôr”./.

Đường Xuyên Á xuống cấp nghiêm trọng làm đảo lộn cuộc sống người dân

Sau hơn 10 năm sử dụng, đường nối Quốc lộ 1A với Quốc lộ 12A (còn gọi là đường Xuyên Á) đoạn qua xã Trung Thuần, tỉnh Quảng Trị xuống cấp nghiêm trọng. Hàng ngày, con đường này vẫn phải “oằn mình” gánh xe tải trọng lớn qua lại, bụi bẩn mù mịt ảnh hưởng đời sống người dân và tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.  

Tuyến đường Xuyên Á được khởi công từ năm 2011 và hoàn thành vào năm 2013, nối Quốc lộ 1A với Quốc lộ 12A dài gần 26 km, nền đường rộng 12 m, với tổng mức đầu tư hơn 850 tỷ đồng từ nguồn vốn trái phiếu Chính phủ. Đây là trục giao thông huyết mạch đi qua các xã Hòa Trạch, Trung Thuần, Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Trị (huyện Quảng Trạch và  Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình trước đây). Công trình này được kỳ vọng thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực phía Bắc tỉnh Quảng Trị, giảm tải cho các tuyến quốc lộ, đồng thời kết nối các khu công nghiệp, cảng Hòn La với Quốc lộ 12A đi Cửa khẩu quốc tế Cha Lo. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm khai thác, tuyến đường đã xuống cấp nghiêm trọng, mặt đường bị phá vỡ kết cấu, nhiều đoạn bong tróc kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông.

Mỗi lần xe cộ lưu thông, bụi bốc lên thành từng đám dày đặc, bay xa hàng trăm mét. Hàng ngày, người dân ở 2 bên đường phải liên tục tưới nước, bịt kín cửa nhà nhưng không tránh khỏi bụi. Bà Phạm Thị Tâm, thôn Văn Hà, xã Trung Thuần tỏ ra bức xúc:“Con đường để đi lại mà toàn ổ gà, bụi bặm, một số nhà phải tưới nước giảm bụi, ngày nào cũng đóng cửa hết, cuộc sống rất khó khăn. Người dân yêu cầu chính quyền, cấp trên sửa sang lại con đường để người dân đi lại, làm ăn cho dễ dàng hơn”.

Cuộc sống, sinh hoạt hằng ngày của người dân 2 bên tuyến đường Xuyên Á cũng bị đảo lộn. Quần áo mới phơi ngoài trời bị phủ bụi, đồ dùng trong nhà dù lau dọn thường xuyên vẫn không tránh khỏi bị bám bẩn. Gia đình có trẻ nhỏ, người già lo sợ mắc các bệnh về đường hô hấp. Ông Hồ Sóc, ở xã Trung Thuần phàn nàn, những ngày nắng, bụi bay mù mịt khiến tầm nhìn bị hạn chế. Người tham gia giao thông phải di chuyển chậm, luôn trong trạng thái đề phòng vì khó quan sát phía trước. Hoạt động kinh doanh 2 bên đường cũng bị ảnh hưởng vì bụi bẩn:“Đường ở đây nối với Quốc lộ, cao tốc, lượng xe lên xuống nhiều, mật độ xe qua lại cũng đông. Người dân xung quanh đây ảnh hưởng rất nhiều vì bụi mà chẳng biết kêu ai”.

Trước tình trạng đường Xuyên Á xuống cấp nghiêm trọng, ảnh hưởng đến đời sống người dân, chính quyền địa phương đã nhiều lần kiến nghị các cơ quan chức năng. Cuối năm 2025, cơ quan chức năng tỉnh Quảng Trị đã trực tiếp kiểm tra thực địa, đánh giá hiện trạng và đề xuất phương án xử lý. Ông Phạm Thanh Huế, Trưởng phòng Kinh tế xã Trung Thuần cho biết, trong khi chờ phương án sửa chữa, tuyến đường này vẫn oằn mình gánh lưu lượng phương tiện lớn. Mỗi ngày người dân và người tham gia giao thông lại phải đối mặt với bụi bẩn cùng nguy cơ tai nạn:“Chúng tôi rất mong muốn cấp tỉnh, Sở Xây dựng và các sở, ngành liên quan đẩy nhanh triển khai thực hiện dự án sửa chữa để khắc phục tình trạng xuống cấp, đảm bảo được việc lưu thông, vận chuyển của phương tiện, đặc biệt là các xe trọng tải lớn phục vụ vận chuyển hàng hóa, đi lại của người dân. Cần phải sớm khắc phục được tình trạng ô nhiễm môi trường để ổn định đời sống, sinh hoạt của người dân”./.