Tu cơnh đêêc, cr’chăl đợ c’lâng bh’rợ pa tơơi lâng apêê pa bhrợ đhị đêêc, cr’liêng xa nay xay moon năc lêy lươt lăm lâng boo tuh, chô đơơh, liêm crêê lâng tươc zâp ngai đhanuôr. Đọong lêy cha mêêt zêl cha groong lâng đợ râu căh liêm crêê âng boo tuh, zâp vêêl đông coh da ding k’coong thành phố Đà Nẵng xoọc t’bhlâng lêy bhrợ bâc bh’rợ pa rơơt moon, lâng cr’noọ bh’rợ liêm dal bhlâng năc zư lêy têêm ngăn pr’ăt tr’mung lâng pr’đươi cr’van âng đhanuôr

C’xêê 10 c’moo 2025, boo ngân đanh. Đac tơợ zâp tọm k’ruung dưr nong p’jâh. Bơr pêê đhị zr’lụ đhanuôr ăt coh Hiệp Đức ma nong lit, vêy đhị k’đoong căh ooy choom moot gluh. Đợ râu dưr vaih ooy hân noo boo c’moo n’năc ahay dzợ lêy năc râu p’căh đoọng lâng chính quyền, đhanuôr coh vêêl đông ghit liêm. Tu bêl đac dưr nong p’jâh, c’lâng ta căt, râu âng đhanuôr kiêng căh mưy năl plêệng vêy boo ha mơ. Chr’năp lâh mơ năc cr’liêng xa nay xay moon liêm đơơh ooy đhanuôr đoọng apêê vêy cr’chăl t’ngay pa tơơi pr’đươi cr’van, ra văng ch’na đh’năh, đac ộm lâng đơơng apêê t’cooh, p’niên k’tứi chô ăt đhị têêm ngăn. Tơợ kinh nghiệm nâu, c’moo đâu vêêl Bình Kiều lâng 9 vêêl âng chr’val Hiệp Đức ơy bhrợ pa dưr zâp c’lâng bh’rợ zêl cha groong ting c’lâng bh’rợ “puôn đhị đêêc”. Ooy đâu, cr’liêng xa nay liên lạc lâng pa rơơt moon đơơh năl ghit năc mưy ooy đợ râu k’đươi moon chr’năp.

T’cooh Lê Viết Hậu, Bí thư Chi bộ lâng Trưởng vêêl Bình Kiều, chr’val Hiệp Đức, thành phố Đà Nẵng moon:

“Tơợ c’moo 2006, vêêl đông ơy bhrợ pa dưr lâng pa tơơi zâp đhị zêl cha groong boo tuh coh zr’lụ dal lâh. Lâh mơ, azi năc ơy lêy pay đông bhrợ bhiệc âng Ủy ban nhân dân chr’val Hiệp Hoà ty đoọng lêy pa tơơi đhanuôr, t’đui lêy pa tơơi apêê t’cooh lâng p’niên chô ăt đhị têêm ngăn lăm bêl vaih boo tuh. Zâp râu ch’na đh’năh cung vêy ra văng đợc tơợ lăm”.

Xay moon năl đơơh, chính quyền năc vêy cr’chăl t’ngay lêy cha mêêt c’lâng bh’rợ. Đhanuôr cung vêy pa xoọng cr’chăl t’ngay lêy zư manưih lâng pr’đươi cr’van. Năc vêêl đông ăt coh clung đệ âng zâp đông máy thuỷ điện ga măc, năc t’cooh Lê Viết Định, Phó Chủ tịch UBND chr’val Hiệp Đức moon, vêêl đông lêy vêy xay moon đoọng năl liêm đơơh, đanh bhlâng mơ puôn giờ đoọng năl cơnh lêy cha mêêt zêl cha groong:

“Pa chô kinh nghiệm tơợ zâp c’moo lăm, cr’liêng xa nay liên lạc năc đoo lăm bhrợ ooy đăh bh’rợ zêl cha groong boo tuh; lêy têêm ngăn p’têêt bhrợ liêm buôn ooy cr’chăl vaih boo tuh. Azi k’đươi moon lêy vêy bơơn độp cr’liêng xa nay lăm mơ 4 giờ đoọng loon đơơh pa rơơt moon tươc zâp pr’loọng đhanuôr”.

Căh mưy đhị Hiệp Đức, lăm bêl hân noo boo tuh, zâp đơn vị thuỷ điện cơnh Sông Tranh 2, A Vương, Đăk Mi 4, Sông Bung... cung t’bhlâng pa zưm lâng zâp vêêl đông zr’lụ clung đệ. Hệ thống pa rơơt moon lêy cha mêêt, xay moon đăh lêy bhrợ a’bóc đac, đợ mơ đac hooi lâng cr’chăl lêy pa hooi ting cơnh k’đươi moon liêm đơơh tươc ooy chính quyền vêêl đông lâng đhanuôr, pa xiêr đhr’năng căh liêm crêê bêl đac dưr nong. Ooy đâu, zâp đông máy a’bóc thuỷ điện ơy pa rơơt moon ta luôn toong t’ngay hi dưm đoọng đhanuôr coh zr’lụ clung đệ lêy cha mêêt zêl cha groong.

T’cooh Đức Toàn, Giám đốc Công ty Thuỷ điện Sông Tranh, thành phố Đà Nẵng moon:

“Azi cung ký hợp đồng lâng zâp đông mạng đoọng pa gơi tin nhắn xay moon tơợ đông máy tươc zâp thuê bao coh zr’lụ dưp. Lâh mơ, k’noọ đợc tươc đâu năc vêy pa xoọng công nghệ Starlink. Azi rơơm choom t’moot đươi bhrợ coh c’moo 2026 nâu đoọng vêy mưy kênh xay moon liêm ghit lâng đơơh bhlâng. Bhiệc nâu zooi đoọng xay moon đơơh loon zâp cr’liêng xa nay tươc chính quyền vêêl đông cung cơnh đhanuôr ăt coh dứp hân đhơ bêl plêệng k’tiêc zr’năh k’đhạp, ooy đâu têêm ngăn lêy bhrợ coh hân noo boo tuh c’moo 2026”.

Đà Nẵng xoọc vêy 37 chr’val da ding k’coong. Bêl boo ngân đanh, đhr’năng hr’câh ha vooh k’tiêc, ta căt c’lâng lâng căh bơơn xơợng cr’liêng xa nay năc buôn vaih. Tu cơnh đêêc, mưy râu cr’liêng xa nay chr’năp xay moon choom lêy đoọng ooy mưy kênh. Tơợ cơ quan phòng thủ dân sự, chính quyền vêêl đông chô tươc zâp vêêl đông, pa rơơt moon xoọc vêy moon ooy tin nhắn điện thoại, mạng xã hội, hệ thống loa truyền thanh vêêl đông lâng loa pa rơơt moon âng zâp đông máy thuỷ điện. Cr’noọ bh’rợ năc bêl mưy kênh lưm căh liêm crêê, dzợ vêy đợ kênh lơơng âng đơơng cr’liêng xa nay tươc đhanuôr. T’cooh Trương Xuân Tý, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng Môi trường thành phố Đà Nẵng moon pa xoọng:

“Ooy bh’rợ lêy cha mêêt lâng bhrợ cơnh k’đươi moon âng thành phố, xoọc đâu azi k’đươi moon zâp đông máy thuỷ điện lêy cha mêêt cớ zêng hệ thống loa pa rơơt moon lêy chô tươc zâp đhị zr’lụ dưp hay căh. Ha dang căh năc lêy ra lắp pa xoọng đơơh đoọng xay moon đơơh loon tươc pa zêng đhanuôr coh đâu. Lâng cấp chr’val, cung lêy cha mêêt zâp vêêl đông ơy ra văng liêm zâp loa truyền thanh căh. Đợ đhị căh zâp đơơh hân lêy ra lăp đoọng bơơn năl cr’liêng xa nay đăh thành phố căh cậ tơợ zâp đông máy thuỷ điện, chr’val choom lêy pa xul p’căh cr’liêng xa nay pa rơơt moon tươc đhanuôr”.

Mưy cr’liêng xa nay xay moon liêm crêê năc đoo pr’đơợ bh’rợ bha lâng. Hân đhơ cơnh đêêc, pa rơơt moon boo tuh năc la lua vêy chr’năp liêm bêl cr’liêng xa nay chô crêê đhị, crêê manưih lâng liêm đơơh đoọng đhanuôr ra văng lêy bhrợ. Coh k’coong ch’ngai, đhị boo ngân vêy choom bhrợ mưy c’năt c’lâng ta căt căh cậ mưy zr’lụ đhanuôr ăt k’đoong, vêy xay moon liêm đơơh năc liêm chr’năp đoọng đhanuôr năl lâng dưr mưt đhị k’rang k’pân năc. Tu cơnh đêêc, zâp g’luh boo ngân, cr’liêng xa nay lêy lươ lăm boo tuh. Đọong chính quyền lêy cha mêêt pa tơơi. Đọomng đhanuôr vêy cr’chăl t’ngay zư lêy pr’đươi cr’van. Lâng lâh mơ, đoọng zư lêy têêm ngăn pr’ăt tr’mung ha đhanuôr coh k’coong ch’ngai thành phố Đà Nẵng./.

THÔNG TIN ĐI TRƯỚC MÙA MƯA LŨ

Ở miền núi, khi mưa lớn kéo dài, chỉ vài giờ cũng có thể làm thay đổi tình hình. Một con suối có thể bất ngờ dâng cao, một tuyến đường có thể bị chia cắt, một khu dân cư có thể đứng trước nguy cơ sạt lở. Bởi vậy, bên cạnh phương án sơ tán và lực lượng tại chỗ, thông tin cảnh báo phải đi trước thiên tai, đến sớm, chính xác và đến được từng người dân. Để chủ động ứng phó với những bất thường của thiên tai, các địa phương miền núi thành phố Đà Nẵng đang tăng cường nhiều giải pháp cảnh báo, với mục tiêu cao nhất là bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân

Tháng 10 năm 2025, mưa lớn kéo dài. Nước từ các khe suối dâng nhanh. Một số khu dân cư ở Hiệp Đức bị ngập, có nơi bị cô lập. Những gì xảy ra trong mùa mưa năm ấy vẫn còn là bài học đối với chính quyền và người dân địa phương. Bởi khi nước lên nhanh, đường bị chia cắt, điều người dân cần không chỉ là biết trời sẽ mưa bao nhiêu. Quan trọng hơn là thông tin cảnh báo phải đến đủ sớm để họ kịp hành động. Có thêm vài giờ cảnh báo cũng đồng nghĩa với việc người dân có thêm thời gian di chuyển tài sản, chuẩn bị lương thực, nước uống và đưa người già, trẻ nhỏ đến nơi an toàn. Từ kinh nghiệm đó, năm nay, thôn Bình Kiều và 9 thôn của xã Hiệp Đức đã xây dựng các phương án ứng phó theo phương châm “bốn tại chỗ”. Trong đó, thông tin liên lạc và cảnh báo sớm được xác định là một trong những yêu cầu quan trọng.Ông Lê Viết Hậu, Bí thư Chi bộ, kiêm Trưởng thôn Bình Kiều, xã Hiệp Đức, thành phố Đà Nẵng cho biết:

"Từ năm 2006, địa phương đã xây dựng và di dời các địa điểm phòng tránh bão lên khu vực cao hơn. Đặc biệt, chúng tôi đã tận dụng trụ sở Ủy ban nhân dân xã Hiệp Hòa cũ để chủ động sơ tán người dân, ưu tiên đưa người già và trẻ em đến nơi an toàn trước khi bão đổ bộ. Các nhu yếu phẩm cũng được chuẩn bị sẵn sàng ngay từ đầu."

Thông tin càng sớm, chính quyền càng có thêm thời gian chủ động phương án. Người dân cũng có thêm thời gian bảo vệ người và tài sản. Là địa phương nằm ở hạ du của các nhà máy thủy điện lớn, nên theo ông Lê Viết Đinh, Phó Chủ tịch UBND xã Hiệp Đức, địa phương cần được thông báo sớm ít nhất bốn giờ để chủ động ứng phó:

"Rút kinh nghiệm từ các năm trước, thông tin liên lạc là yếu tố tiên quyết trong công tác phòng chống thiên tai; cần phải đảm bảo kết nối thông suốt trong suốt quá trình xảy ra mưa bão. Chúng tôi yêu cầu được nhận thông báo trước ít nhất 4 giờ đồng hồ để có thể kịp thời cảnh báo đến các hộ dân."

Không chỉ tại Hiệp Đức, trước mùa mưa lũ, các đơn vị thủy điện như Sông Tranh 2, A Vương, Đăk Mi 4, Sông Bung… cũng tăng cường phối hợp các địa phương vùng hạ du. Hệ thống cảnh báo được rà soát, thông tin về vận hành hồ chứa, lưu lượng nước và thời điểm xả được yêu cầu chuyển nhanh đến chính quyền cơ sở và người dân, hạn chế tình trạng bị động khi nước dâng. Trong đó, các nhà máy thủy điện đã bật hệ thống cảnh báo liên tục 24/24 để người dân vùng hạ du chủ động ứng phó.  Ông Đức Toàn, Giám đốc Công ty Thủy điện Sông Tranh, thành phố Đà Nẵng cho biết

"Chúng tôi cũng ký hợp đồng với các nhà mạng để gửi tin nhắn thông báo chính thức từ nhà máy đến các thuê bao trong vùng hạ du. Đặc biệt, dự kiến sắp tới sẽ có thêm công nghệ Starlink. Chúng tôi hy vọng có thể đưa vào áp dụng ngay trong năm 2026 này để có một kênh thông tin chính xác và nhanh nhạy nhất. Điều này giúp truyền tải kịp thời các thông báo đến chính quyền địa phương cũng như bà con vùng hạ du ngay cả trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, qua đó đảm bảo vận hành an toàn trong mùa lụt bão 2026."

Đà Nẵng hiện có 37 xã miền núi. Khi mưa lớn kéo dài, nguy cơ sạt lở đất, chia cắt giao thông và gián đoạn thông tin luôn hiện hữu. Vì vậy, một thông tin quan trọng không thể chỉ được chuyển qua một kênh. Từ cơ quan phòng thủ dân sự, chính quyền địa phương đến từng thôn, bản, cảnh báo đang được truyền tải qua tin nhắn điện thoại, mạng xã hội, hệ thống loa truyền thanh cơ sở và loa cảnh báo của các nhà máy thủy điện. Mục tiêu là khi một kênh gặp sự cố, vẫn còn những kênh khác đưa thông tin đến với người dân. Ông Trương Xuân Tý, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng nói thêm

"Qua công tác rà soát và thực hiện chỉ đạo của thành phố, hiện nay chúng tôi yêu cầu các nhà máy thủy điện phải kiểm tra lại toàn bộ hệ thống loa cảnh báo xem đã phủ tới vùng hạ du hay chưa. Nếu chưa, cần phải lắp đặt bổ sung ngay để thông tin có thể truyền tải kịp thời đến toàn bộ người dân khu vực này. Đối với cấp xã, cũng cần rà soát xem các thôn xóm đã được trang bị đầy đủ loa truyền thanh chưa. Những nơi còn thiếu phải khẩn trương lắp đặt để khi nhận được thông tin từ thành phố hoặc từ các nhà máy thủy điện, xã có thể lập tức phát tin cảnh báo đến người dân."

Một bản tin dự báo chính xác là điều kiện cần. Nhưng cảnh báo thiên tai chỉ thực sự có giá trị khi thông tin đến đúng nơi, đúng người và đủ sớm để người dân hành động. Ở miền núi, nơi mưa lớn có thể khiến một tuyến đường bị chia cắt hay một khu dân cư bị cô lập chỉ trong thời gian ngắn, vài giờ cảnh báo sớm đôi khi chính là khoảng thời gian quý giá để đưa người dân ra khỏi vùng nguy hiểm. Bởi vậy, trước mỗi đợt mưa lớn, thông tin phải đi trước thiên tai. Để chính quyền chủ động sơ tán. Để người dân có thời gian bảo vệ tài sản. Và trên hết, để bảo vệ an toàn tính mạng cho bà con vùng miền núi thành phố Đà Nẵng./.