Nâu đoo năc vêêl đông vêy đợ ping xal liệt sĩ lêy pay mẫu sinh phẩm, năl ghit đh’nơc ga măc bhlâng coh prang k’tiêc k’ruung lâng k’noọ 26 r’bhâu ping xal. Đợ mơ ping xal liệt sĩ ga măc cơnh đêêc, ha dợ Đà Nẵng ơy bhrợ liêm xang bh’rợ pay mẫu ADN đơơh lâh mơ ta moon, 4 c’xêê.

Đà Nẵng đợ t’ngay lưch c’xêê 8, tơợp c’xêê 8 n’leh vaih đợ g’luh boo ngân. Đợ g’luh boo tơợp hân noo năc râu ta luôn lêy, ha dợ bhrợ đợ cán bộ, chiến sĩ bhrợ bh’rợ chơơc lêy, k’rong pa zưm lâng năl ghit đh’nơc n’hang liệt sĩ coh thành phố nâu xoọc ăt tơt căh têêm.

144 ping xal lâng k’noọ 26 r’bhâu ping xoọc lêy pay mẫu, năl ghit đh’nơc liệt sĩ. Lêy bhrợ tr’xăl c’lâng bh’rợ, căh dzợ bhrợ ting zâp ping xal, ban k’đhơợng xay ơy lêy bhrợ ma mơ đh’rưah. Đh’rưah lâng nâu, Đà Nẵng bhrợ liêm ghit c’lâng bh’rợ pay mẫu đhị ping nâu năc cung zooi đoọng bhrợ liêm đơơh lâng têêm ngăn đăh mẫu nâu. Đại tá Võ Văn Hưng, Chính uỷ Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng moon:“Apêê ban ngành vêêl đông đh’rưah lươt, đh’rưah pâh bhrợ bh’rợ nâu đoọng bhrợ liêm đơơh. Azi pa choom, bhrợ pa dưr đợ cán bộ t’bhlâng đoọng ooy zâp vêêl đông, k’đươi cán bộ chiến sĩ đhị zâp trung đoàn 971, trung đoàn 885 lêy zooi đoọng zâp vêêl đông, t’bhlâng trách nhiệm, pa dưr liêm đơơh bh’rợ ha dợ cung bhrợ ghit liêm zâp đoo ping, chơơc lêy đợ râu mẫu sinh phẩm k’tứi bhlâng”.

Prang 3 c’xêê hanua, k’ha riêng tổ lêy pay mẫu ăt bhrợ đhị đâu, bhrợ bhiệc ta luôn. Tơợ mưy bhr’lương kim loại lâng chữ “Zăng chêêt bil ha dợ căh đoọng ta vay zi năh”... lâng mưy bêệ ví vêy cha nụp pân đil 14 c’moo... bơơn lêy coh ping liệt sĩ đhị Ping xal liệt sĩ Tam Thái, thành phố Đà Nẵng ơy bhrợ đoọng năl liêm ghit cr’liêng xa nay ooy liệt sĩ. Đợ râu pr’đươi pr’dua dzợ ăt coh zâp đhị ping xal, zâp dữ liệu sinh phẩm ADN... xoọc bhrợ đoọng pr’đơợ năl ghit đh’nơc zâp apêê liệt sĩ...

Ooy mẫu lêy pay đhị zâp ping xal liệt sĩ coh thành phố Đà Nẵng, đợ mơ mẫu zâp pr’đơợ lêy cha mêêt ADN tươc k’dâng 54%. Đợ ping xal liệt sĩ pr’lưch xoọc vêy pay mẫu sinh phẩm ADN. Pr’căn Nguyễn Thị Hanh, cha châu liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu, phường Nam Sơn, tỉnh Bắc Ninh ơy bơơn lêy da dêy âng đay đươi vêy cha nụp âng đoo bơơn bội đội Đà Nẵng k’căh đhị ping xal liệt sĩ căh năl đh’nơc coh ping xal liệt sĩ Tam Thái. Pr’căn Nguyễn Thị Hanh đoọng năl:“Bêl acu chụp nâu năc xoọc 14 c’moo, năc nâu cơy acu lêy coh điện thoại p’ghit lêy pa liêm, tơợ boọp, moh, t’boọc năc crêê acu. T’ngay a’dêy cu lươt năc acu moon ơy a’dêy lươt bộ đội năc a’châu đoọng ha dêy 1 bêệ ảnh đoọng âng đơơng, vêy bêl doọ trơ vâng năc pay lêy đoọng bơơn lêy cha nụp âng cu”.

Đà Nẵng năc mưy ooy đợ đhị  zêl panh bha lâng âng Khu 5, đhị bhrợ bâc g’luh zêl panh zr’năh zr’dô. Xang bêl chô pa zưm, thành phố vêy lâh 90.800 liệt sĩ; ơy bơơn lêy, k’rong pa zưm k’noọ 78.700 liệt sĩ; dzợ k’noọ 7.300 liệt sĩ căh bơơn k’rong pa zưm lâng k’noọ 5.00 liệt sĩ căh năl ghit cr’liêng xa nay. Prang thành phố vêy 144 ping xal liệt sĩ lâng k’noọ 26.000 ping xal crêê ta pay mẫu đoọng lêy cha mêêt ADN. Vêêl đông bhưah, zr’năh k’đhạp, vêy bâc râu tr’xăl ting c’moo c’xêê, bha ar pa tơ, sơ đồ ooy ping xal căh zâp năc moon pa gluh bâc râu căh liêm choom ooy cr’chăl bhrợ têng.

Lâng bh’rợ đơơh hân, liêm nhâm, crêê, têêm ngăn, thành phố ơy k’đươi apêê pa bhrợ, xay bhrợ liêm ma mơ zâp bh’rợ âng Chiến dịch. Tươc t’ngay 15/9, Đà Nẵng ơy bhrợ xang pay mẫu đhị 144/144 ping xal liệt sĩ, bơơn 100% cr’noọ bh’rợ, zi lâh 122 t’ngay cơnh ta moon. Ooy k’noọ 26.000 ping xal, vêy k’noọ 14.000 mẫu zâp pr’đơợ lêy cha mêêt ADN. Xọoc thành phố ơy đoọng k’noọ 6000 mẫu ooy Viện Pháp y k’tiêc k’ruung đoọng bhrợ cha mêêt ADN. Đh’rưah lâng pay mẫu đoọng cha mêêt đh’nơc, bh’rợ chơơc lêy, k’rong pa zưm ooy đợ vêêl đông vêy cr’liêng xa nay, đhr’năng dzợ bâc n’hang liệt sĩ. Apêê pa bhrợ t’bhlâng lêy cha mêêt, năl ghit cr’liêng xa nay, bhrợ liêm xang bha ar pa tơ, bản đồ, chơơc lêy liêm ghit.

Tươc t’ngay 22/9, thành phố ơy chơơc lêy, pay 86/390 n’hang liệt sĩ; ooy đâu năc tơợp bơơn lêy, pay mơ 9 n’hang liệt sĩ đhị zr’lụ Hang Đá Sập lâng 17 n’hang liệt sĩ đhị zr’lụ ping xal tập đợc zr’nưm coh chr’val Hiệp Đức. N’hang liệt sĩ xang bêl pay năc bhrợ c’lêng lâng tập đợc liêm ta nih. Đhị lêy cha mêêt coh vêêl đông g’luh tr’nơợp, prang thành phố vêy lâh 13.000 cr’liêng xa nay ooy ping xal liệt sĩ; xoọc dzợ 75 cr’liêng xa nay đhị zâp zr’lụ ơy năl ghit tươc cấp vêêl, tổ dân phố lêy t’bhlâng cha mêêt, moon ghit. T’cooh Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng moon ghit:“Ban k’đhơợng xay 515 âng thành phố cung ơy moon râu p’rơơm bâc lâng t’bhlâng bhrợ, trách nhiệm ga măc. N’jưah bhrợ đơơh ha dợ têêm ngăn liêm crêê, bhrợ pa dưr mưy phần mềm k’đhơợng zư lâng lêy moot, số hoá năl ghit đh’nơc liệt sĩ”./.

ĐÀ NẴNG: HOÀN THÀNH LẤY MẪU ADN Ở 144 NGHĨA TRANG

Thành phố Đà Nẵng có 144 nghĩa trang liệt sĩ cần lấy mẫu ADN xác định danh tính liệt sĩ. Đây là địa phương có số lượng mộ liệt sĩ cần lấy mẫu sinh phẩm, xác định danh tính lớn nhất cả nước với gần 26 nghìn phần mộ. Số lượng nghĩa trang liệt sĩ lớn như vậy, nhưng Đà Nẵng đã hoàn thành công tác lấy mẫu ADN sớm hơn kế hoạch, 4 tháng.

Đà Nẵng những ngày cuối tháng 8, đầu tháng 9 xuất hiện những cơn mưa như trút, ngắt quãng. Những cơn mưa đầu mùa là bình thường nhưng khiến những cán bộ, chiến sĩ thực hiện công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ở thành phố này đứng ngồi không yên.

144 nghĩa trang và gần 26 nghìn phần mộ cần phải khai quật để lấy mẫu, xác định danh tính liệt sĩ. Cần phải thay đổi cách làm, thay vì làm cuốn chiếu từng nghĩa trang, ban chỉ đạo tiến hành làm đồng loạt. Cùng với đó, Đà Nẵng chuẩn hóa quy trình lấy mẫu ngay tại hiện trường nên đã giúp vượt tiến độ lấy mẫu và bảo đảm chất lượng mẫu. Đại tá Võ Văn Hưng, Chính ủy Bộ CHQS thành phố Đà Nẵng chia sẻ:“Các lực lượng ban ngành địa phương cùng đồng hành, cùng tham gia chiến dịch để đẩy nhanh tiến độ. Chúng tôi tập huấn, tạo nguồn cán bộ tăng cường cho các địa phương, tăng cường cán bộ chiến sĩ ở các trung đoàn 971, trung đoàn 885 sẵn sàng hỗ trợ các địa phương, tăng cường trách nhiệm, đẩy nhanh tiến độ nhưng phải thận trọng, làm chắc từng mộ, tìm kiếm nhỏ nhất các mẫu sinh phẩm”.

Suốt 3 tháng qua, hàng trăm tổ cất bốc, lấy mẫu bám hiện trường, làm việc liên tục. Từ một tấm kim loại với dòng chữ “Thà hy sinh tất cả, quyết không làm nô lệ”... và một chiếc ví có ảnh chân dung cô gái 14 tuổi… được tìm thấy trong một phần mộ liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái, thành phố Đà Nẵng đã mở cánh cửa đến với thông tin liệt sĩ. Những di vật còn nằm lại dưới các phần mộ, các dữ liệu sinh phẩm ADN.. đang mở ra cơ hội xác định danh tính các liệt sĩ....

Qua số mẫu thu nhận tại các nghĩa trang liệt sĩ ở thành phố Đà Nẵng, tỷ lệ mẫu đủ điều kiện giám định ADN chiếm khoảng 54%. Những ngôi mộ liệt sĩ cuối cùng đang được thực hiện lấy mẫu sinh phẩm ADN. Bà Nguyễn Thị Hanh, cháu ruột liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu, phường Nam Sơn, tỉnh Bắc Ninh đã tìm thấy cậu ruột mình nhờ tấm ảnh của chính bà được bộ đội Đà Nẵng tìm thấy dưới phần mộ liệt sĩ vô danh ở nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái. Bà Nguyễn Thị Hanh cho biết:“Cái thời điểm tôi chụp đấy là năm tôi 14 tuổi, thế mà bây giờ tôi nhìn tôi càng mở điện thoại tôi nhìn kĩ, từ cái mồm, cái mũi, cái má là tôi rồi. Ngày chú tôi lên đường thì tôi bảo chú ơi chú đi bộ đội thì cháu đưa cho chú 1 bức ảnh để chú cầm đi lúc nào rảnh rỗi được nghỉ chú giở ra xem để nhìn thấy hình ảnh của cháu với con.”

Đà Nẵng từng là một trong những chiến trường trọng điểm của Khu 5, nơi diễn ra nhiều trận đánh ác liệt. Sau hợp nhất, thành phố có hơn 90.800 liệt sĩ; đã tìm kiếm, quy tập gần 78.700 liệt sĩ; còn gần 7.300 liệt sĩ chưa được quy tập và gần 5.000 liệt sĩ chưa rõ thông tin. Toàn thành phố có 144 nghĩa trang với gần 26.000 mộ thuộc diện cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, địa vật thay đổi qua nhiều năm, hồ sơ, sơ đồ mộ chí còn thiếu đặt ra nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Với tinh thần khẩn trương, chặt chẽ, chính xác, an toàn, thành phố đã huy động lực lượng, triển khai đồng bộ các nhiệm vụ của Chiến dịch. Đến ngày 15/9, Đà Nẵng đã hoàn thành lấy mẫu tại 144/144 nghĩa trang liệt sĩ, đạt 100% chỉ tiêu, vượt tiến độ 122 ngày. Trong gần 26.000 mộ, có gần 14.000 mẫu đủ điều kiện giám định ADN. Hiện thành phố đã bàn giao gần 6000 mẫu bàn cho Viện Pháp y Quốc gia để làm giám định ADN. Cùng với lấy mẫu phục vụ xác định danh tính, công tác tìm kiếm, quy tập được tập trung vào những địa bàn có thông tin, khả năng còn nhiều hài cốt liệt sĩ. Các lực lượng tích cực rà soát, xác minh nguồn tin, hoàn thiện hồ sơ, bản đồ, tổ chức tìm kiếm thực địa.

Đến ngày 22/9, thành phố đã tìm kiếm, cất bốc 86/390 hài cốt liệt sĩ; trong đó bước đầu phát hiện, cất bốc 9 hài cốt liệt sĩ tại khu vực Hang Đá Sập và 17 hài cốt liệt sĩ tại khu vực mộ tập thể ở xã Hiệp Đức. Hài cốt liệt sĩ sau khi cất bốc được tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng trang nghiêm, chu đáo. Qua kết luận địa bàn đợt 1, toàn thành phố có hơn 13.000 thông tin về mộ liệt sĩ; hiện còn 75 thông tin tại các khu vực đã xác định đến cấp thôn, tổ dân phố cần tiếp tục xác minh, kết luận. Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng khẳng định:“Ban chỉ đạo 515 của thành phố cũng đã đặt hy vọng rất nhiều và sự quyết tâm và trách nhiệm rất lớn. Vừa làm nhanh nhưng bảo đảm tính chính xác tuyệt đối, thiết lập 1 mần mềm quản lý và cập nhật, số hóa xác định danh tính liệt sĩ”./.