Tơợ pazêng tọm đác ch’ngai cơnh Khe Bùn, Khe Li Leng âng chr’val A Lưới 1 tước ooy zr’lụ crâng g’mrâng đăn ooy zr’lụ k’noong k’tiếc, bh’rợ tông pếch, ha ring vàng dzợ u vaih k’rơ hân đhơ ơy bấc chu ta pruuh coop âng apêê chức năng. Lâng bấc ơl boọng k’tiếc đhậu coh crâng k’coong năc rau k’rang ooy môi trường, đác lâng xa nay “pruuh ơy xó mút năc dưr văl cớ” âng c’bhuh bhrợ vàng lất xa nay

Truih pazêng acoon c’lâng tước ooy zr’lụ Khe Bùn lâng Khe Li Leng coh chr’val A Lưới 1, thành phố Huế, leh âng bh’rợ bhrợ vàng lất xa nay dzợ n’leh vaih. Pazêng boọng k’tiếc ta pếch đhậu coh da ding, k’tiếc đhâl crêê ta pếch n’jâh bấc ơl. Toor tọm đác k’tứi năc pợ ta bhrợ lâng nylon ăt lơơp coh crâng k’coong. Pazêng c’nặt n’coo nhựa ch’hooi đác ta choong coh tọm đác năc đoọng đươi ha bh’rợ ha ring vàng sa khoáng. Đhanuôr coh vel đong xay truih, pazêng c’bhuh bhrợ vàng lất xa nay buôn pa bhrợ coh ha dum căh cậ coh ra diu ra dzương. Bêl bơơn xơợng vêy lực lượng chức năng, apêê đoo đơơh đơơng p’lơơp pazêng pr’đươi, xó mút ooy crâng căh cậ gluh xó coh c’lâng t’tứi m’mốp. P’căn Hồ Thị Chiếu, ăt coh cr’noon Kê 1, chr’val A Lưới 1, thành phố Huế prá xay, bh’rợ bhrợ vàng lất xa nay năc bhrợ nha nhự ooy đác đươi âng đhanuôr:

“Bh’rợ bhrợ vàng lất xa nay bhrợ rau căh liêm crêê ooy pr’ăt tr’mông âng đhanuôr. Đác zập bêl công t’căl, căh ch’ngaách, căh choom ng’đươi. Coh đâu đác ch’ngaách căh lâh bấc, bấc bhlâng đhanuôr năc đươi đác tơợ k’ruung Đakrông lâng tơợ tọm đác. Năc tu bhrợ vàng coh tu năc đác hooi ta luôn u t’căl, bhrợ rau căh liêm crêê ooy đác đươi”.

Amoó Kăn Ngói, coh cr’noon Kê 1, chr’val A Lưới 1, thành phố Huế k’rang, bh’rợ pếch, ha ring vàng lất xa nay ơy bhrợ k’tiếc đhâl tơợ tu k’ruung chô hooi ooy ruộng tông, g’lấp chr’noh chr’bêệt lâng a bọc băn achông axiu âng đhanuôr coh zr’lụ piíc.

“Bêl hân noo boo tước, abhị k’tiếc tơợ tu k’ruung chô ooy ruộng. Abọc băn axiu công crêê abhị g’lâp năc căh dzợ choom ng’băn, pa bhrợ, ha dợ nâu cơy năc căh dzợ choom ng’đươi”.

Đhr’năng bhrợ vàng sa khoáng coh A Lưới 1 dưr vaih đanh tước k’zệt c’moo n’nâu. L’lăm ahay, zr’lụ n’nâu vêy ta đoọng doanh nghiệp lướt lêy khoáng sản vàng. Xang bêl bha ar đoọng bhrợ têng lứch chr’năp lâng doanh nghiệp ơy dưr chô, bấc manuyh ton đươi crâng k’coong lướt chô zr’năh k’đhap năc tước bhrợ vàng lất xa nay. Crêê tươc ooy đhr’năng đác k’ruung dưr t’căl bhrôông bêl hooi ooy k’ruung Đakrông, cơ quan chức năng xay moon, tu năc vêy cơnh tu boo ngân bhrợ hr’lang hr’câh k’tiếc, đh’rưah lâng bh’rợ tal xraách bhơi xấc coh pazêng zr’lụ bhrợ vàng lâng bh’rợ bhrợ c’lâng ooy crâng năc k’tiếc đhâl hooi ooy tọm đác. Apêê Công an, Biên phòng, Kiểm lâm lâng Quân sự vel đong ta luôn lươt ch’mêệt lêy, pruuh coop. Coh x’rịa c’xêê 4 bêl đêêc ahay, k’dâng 40 cán bộ, chiến sĩ ting pâh ooy g’luh pa gluh quân pruuh c’bhuh bhrợ vàng đhị zr’lụ Khe Bùn lâng Khe Li Leng. Thượng tá Hồ Văn Hà, Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu Hồng Vân, Bộ đội Biên phòng thành phố Huế prá xay, bấc pợ zơng, máy móc đh’rưah lâng c’lang đác đươi ha bh’rợ pếch, ha ring vàng ơy ta pa hư:

“T’mêê đâu, đơn vị ơy đh’rưah lâng pazêng lực lượng pa hư 5 bêệ pựo, 2 máy dziếu đác lâng bấc pr’đươi bhrợ vàng lất xa nay. Coh cr’chăl ha y, azi t’bhlâng ch’mêệt lêy, m’bứi bhlâng zập tuần tơợ 2 tước 3 chu, k’rong đh’rưah lâng xay moon, p’too pa choom đoọng đhanuôr n’năl ooy bh’rợ bhrợ vàng lất xa nay năc bh’rợ lất xa nay pháp luật”.

Tơợ bêl xay bhrợ chính quyền vel đong 2 cấp, UBND chr’val A Lưới 1 ơy xay bhrợ 9 g’luh ch’mêệt lêy, pruuh coop đhị pazêng zr’lụ bhrợ vàng lất xa nay. Hân đhơ cơnh đêêc, ting cơnh t’cooh Nguyễn Đức Phú, Phó Chủ tịch UBND chr’val A Lưới 1, bh’rợ k’đhơợng lêy dzợ lum zr’năh k’đhap tu vel đong k’tiếc k’bunh bhưah, pazêng zr’lụ bhrợ vàng năc đhậu coh crâng g’mrâng lâng ta luôn xăl zr’lụ bhrợ têng:

“Bêl lươt ch’mêệt lêy năc apêê đoo dưr xó mút đơơh bhlâng, bêl lực lượng dưr chô năc apêê đoo văl cớ. C’lâng coh crâng đhậu, ch’ngai zr’lụ đhanuôr ăt mamông, tu cơnh đêêc k’đhap đoọng choom zâl cha groong. Coh cr’chăl ha y, chr’val bhrợ t’vaih zr’lụ đương goon lêy pazêng vêy Công an, Quân sự, Biên phòng lâng tổ pruuh coop ta luôn đoọng zâl t’bil lơi đhr’năng bhrợ vàng lất xa nay. Đh’rưah lâng n’năc năc chr’val bhrợ t’vaih muy c’bhuh pruuh coóp ta luôn, zập tuần, t’bhlâng zâl t’bil lơi đhr’năng n’nâu”.

Bh’rợ zâl t’bil lơi đhr’năng bhrợ vàng lất xa nay coh da ding k’coong A Lưới, thành phố Huế k’đhap đoọng choom t’bil lơi lâng muy bơr  g’luh pruuh coop, pruuh p’xó. Ha dang căh vêy đợ bbh’rợ liêm choom bhlâng, pazêng zr’lụ crâng coh tu k’ruung năc cớ ta pa hư, đác đươi lâng đác pa bhrợ âng đhanuôr coh piic k’ruung ting t’ngay nha nhự lâh mơ. Lâh bh’rợ pruuh coop ta luôn, vel đong năc xay bhrợ k’rơ zooi ooy bh’rợ bhrợ cha, pa dưr bh’rợ pa bhrợ lâng bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng nhâm mâng đoọng ha đhanuôr coh zr’lụ da ding k’coong. Đoo bêl đhanuôr vêy pr’ăt tr’mông k’bhố ngăn, nhâm mâng “cr’noọ kiêng bhrợ vàng” coh crâng k’coong năc la lua vêy choom ta zâl t’bil lơi./.

NHỨC NHỐI NẠN KHAI THÁC VÀNG TRÁI PHÉP Ở MIỀN NÚI THÀNH PHỐ HUẾ

Những cánh rừng đầu nguồn ở miền núi A Lưới, thành phố Huế đang oằn mình trước nạn khai thác vàng trái phép. Từ các khe suối heo hút như Khe Bùn, Khe Li Leng thuộc xã A Lưới 1 đến nhiều khu vực rừng sâu giáp biên giới, hoạt động đào đãi vàng lén lút vẫn diễn ra bất chấp nhiều đợt truy quét của lực lượng chức năng. Đằng sau những hố sâu nham nhở giữa đại ngàn là nỗi lo về môi trường, nguồn nước và câu chuyện “đuổi chạy rồi quay lại” của nạn “vàng tặc”

Men theo những con đường mòn dẫn vào khu vực Khe Bùn và Khe Li Leng xã A Lưới 1, thành phố Huế, dấu vết của hoạt động khai thác vàng trái phép còn hiện rõ. Nhiều hố đào sâu khoét vào sườn núi, đất đá bị cày xới. Ven các khe suối nhỏ, những lán trại dựng tạm bằng bạt nylon nằm lẩn khuất dưới tán cây. Những đoạn ống nhựa dẫn nước còn vắt ngang khe suối để phục vụ việc đãi vàng sa khoáng. Người dân địa phương cho biết, các nhóm khai thác vàng thường hoạt động về đêm hoặc rạng sáng. Khi phát hiện lực lượng chức năng, họ nhanh chóng tẩu tán phương tiện, lẩn sâu vào rừng hoặc bỏ trốn theo những đường mòn hiểm trở. Bà Hồ Thị Chiếu, ở thôn Kê 1, xã A Lưới 1, thành phố Huế cho biết, việc khai thác vàng trái phép đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước sinh hoạt của người dân:

“Việc khai thác vàng trái phép ảnh hưởng rất lớn đến đời sống người dân. Nước lúc nào cũng đục, không sạch, rất khó sử dụng. Ở đây nguồn nước sạch hạn hẹp, đa số bà con dùng nước từ sông Đakrông và các khe suối. Nhưng do khai thác vàng ở đầu nguồn nên nước chảy về luôn đỏ đục, ảnh hưởng rất nhiều đến sinh hoạt”.

Chị Kăn Ngói, ở thôn Kê 2, xã A Lưới 1, thành phố Huế lo lắng, hoạt động đào đãi vàng trái phép đã làm đất đá từ thượng nguồn theo dòng chảy tràn xuống ruộng đồng, vùi lấp hoa màu và ao hồ nuôi trồng thủy sản của người dân vùng hạ lưu. 

“Khi mùa mưa đến, bùn đất từ trên nguồn trôi về đầy ruộng. Hồ cá cũng bị bùn lấp hết nên không nuôi được nữa. Trước đây, người dân sử dụng nguồn nước tự nhiên để chăn nuôi, sản xuất, còn bây giờ thì không thể dùng được nữa”.

Tình trạng khai thác vàng sa khoáng ở A Lưới 1 kéo dài hàng chục năm nay. Trước đây, khu vực này từng được cấp phép cho doanh nghiệp thăm dò khoáng sản vàng. Sau khi giấy phép hết hiệu lực và doanh nghiệp rút đi, nhiều đối tượng đã lợi dụng địa bàn rừng núi hiểm trở để khai thác vàng trái phép. Liên quan tình trạng nước đỏ đục xuất hiện tại các khe suối chảy về sông Đakrông, cơ quan chức năng nhận định, nguyên nhân có thể do mưa lớn làm sạt lở đất, kết hợp với việc bóc thực bì ở các điểm khai thác vàng và quá trình mở đường khai thác rừng làm đất đá bị cuốn xuống hạ lưu. Các lực lượng Công an, Biên phòng, Kiểm lâm và Quân sự địa phương liên tục tổ chức tuần tra, truy quét. Cuối tháng 4 vừa qua, khoảng 40 cán bộ, chiến sĩ đã tham gia đợt ra quân đẩy đuổi tại khu vực Khe Bùn và Khe Li Leng. Thượng tá Hồ Văn Hà, Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu Hồng Vân, Bộ đội Biên phòng thành phố Huế cho biết, nhiều lán trại, máy móc cùng hệ thống dẫn nước phục vụ đào đãi vàng đã bị phá hủy:

“Mới đây, đơn vị phối hợp các lực lượng phá hủy 5 lán trại, 2 máy bơm nước và nhiều phương tiện khai thác vàng trái phép. Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục tăng cường tuần tra, ít nhất mỗi tuần 2 đến 3 đợt, kết hợp tuyên truyền để người dân hiểu việc khai thác vàng là vi phạm pháp luật”.

Từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, UBND xã A Lưới 1 đã tổ chức 9 đợt kiểm tra, truy quét tại các điểm nóng khai thác vàng trái phép. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đức Phú, Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 1, công tác quản lý còn gặp nhiều khó khăn do địa bàn rộng, các điểm khai thác nằm sâu trong rừng và thường xuyên thay đổi vị trí hoạt động.

“Trong quá trình kiểm tra thì họ rút lui, khi lực lượng rời đi họ lại quay vào hoạt động. Địa hình rừng sâu, xa khu dân cư nên rất khó kiểm soát. Thời gian tới, xã sẽ thành lập chốt chặn gồm lực lượng Công an, Quân sự, Biên phòng và tổ truy quét thường xuyên để xử lý dứt điểm tình trạng này. Song song chốt chặn đó thì xã sẽ thành lập một đội truy quét thường xuyên, hàng tuần, quyết tâm triển khai dứt điểm vấn đề này”.

Cuộc chiến với “vàng tặc” ở miền núi A Lưới, thành phố Huế khó có thể giải quyết chỉ bằng những đợt truy quét, đẩy đuổi. Nếu không có giải pháp căn cơ, những khu vực rừng đầu nguồn sẽ tiếp tục bị xới tung, nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất của người dân vùng hạ lưu ngày càng bị ô nhiễm. Ngoài việc duy trì truy quét thường xuyên, địa phương cần đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất và tạo việc làm bền vững cho người dân miền núi. Chỉ khi người dân có cuộc sống ổn định, “cơn khát vàng” giữa đại ngàn mới thực sự được ngăn chặn./.