Tợơ tour du lịch crêê tr'toot, bh'rợ n'noh x'xriing coh m'pâng c'lâng, tươc apêê đh'nơc chr'năp bha lang k'tiêc lâng bâc đhr'nong đong ty căh ghit ngai đương goon k'đhơợng lêy....

Bản nghe tiếng Cơ Tu:

Tơợ muy c’moo bhrợ xa nay chính quyền vel đong 2 cấp năc ơy đơơng chô bấc bh’nơơn liêm choom đăh pa xiêr ma mach bộ máy, pa dưr dal bh’nơơn bh’rợ. Cơnh lâng đô thị ty Hội An - K'kir Văn hóa bha lang k'tiêc, đhr'năng la lua công xooc xay pa căh bâc râu t'mêê: Nâu đoo năc muy k'kir p'têêt pa zum, nâu câi chô ooy 3 phường, muy đhị muy k'noong đhăm k'tiêc, muy thẩm quyền, bh'rợ k'đhơợng lêy dưr vaih bâc râu căh liêm choom. Tợơ tour du lịch crêê tr'toot, bh'rợ n'noh x'xriing coh m'pâng c'lâng, tươc apêê đh'nơc chr'năp bha lang k'tiêc lâng bâc đhr'nong đong ty căh ghit ngai đương goon k'đhơợng lêy....

Hội An xoọc pa căh rau bấc đô thị coh prang k’tiếc k’ruung đh’rưah pa chăp xơợng: bhrợ cơnh ooy đoọng zr’lụ k’tiếc hành chính doọ choom vaih g’roong cha groong, choom zư pa dưr c’kir lâng t’vaih c’lâng ha dưr? Bh’rợ Bộ Nội vụ xoọc k’rang, xay moon rau lalau âng bhiệc ra pặ cớ bơr pêê chr’val, phường ơy t’vaih c’lâng t’mêê đoọng ha Hội An ra pặ bhrợ cớ zr’lụ ha dưr t’mêê, liêm choom lâh.

# Đhr’nong đong số 15 c’lâng Nguyễn Thái Học coh m’pâng phố cổ Hội An, thành phố Đà Nẵng. Pr’căn Phan Thị Như Hiền ặt coh đâu k’nặ 50 c’moo, năc Tổ trưởng dân phố An Định, cung năc ma nưih ặt ma mông đh’rưah lâng pr’ặt âng zr’lụ phố nâu. Muy c’moo hay, pazêng Hội An nắc muy thành phố. T’mooi lướt tour: crâng k’bhông Bảy Mẫu tớt a pậ nung, tước vel  bhơi rơ veh Trà Quế, vel gốm Thanh Hà, xang năc văl phố cổ tớt xích lô. Muy g’luh lướt chấc năl coh đô thị. Pr’căn Hiền moon, nâu kêi zập rau năc lalay cơnh:

 “T’mooi Hàn Quốc nâu kêi apêê nắc muy tước crâng k’bhông a năm, xang năc apêê rách chô ooy trung tâm Đà Nẵng, apêê căh dzợ văl ooy phố cổ tớt xích lô. Pr’ặt tr’mông âng apêê nghiệp đoàn xích lô lưm bấc rau k’đhap k’ra. Bêl pác vaih 3 phường năc cu lêy du lịch cung ting tr’pác. Acu rơơm kiêng du lịch Hội An bơơn văl chô cơnh lalăm, bêl apêê tước Hội An năc chấc năl, chấc lêy zập c’kir căh dzợ ra pặ năc phường Hội An căh cợ Hội An Đông, Hội An Tây”.

T’mooi ơy tước muy zr’lụ năc chô, bấc ngai ting ta bhuch bêl bhrợ dịch vụ coh đâu. Nghiệp đoàn xích lô căh vêy t’mooi tớt. Pr’đươi lưu niệm, shop xa nập căh choom pa câl, thu nhập căh cơnh lalăm. N’noh, đhị pa đhêy xe cung dưr vaih bấc rau. N’noh tơợ phường Hội An, đhị zập t’ngay vất lơi bấc ơl n’noh âng thành phố Hội An (ty) tu bhrợ du lịch, chở ooy phường Hội An Tây bấc chu năc căh choom tu lalâh bịng, ha dợ căh đêêc căh vêy pa chô rau rị tơợ du lịch phường lơơng. Ha dợ phường Hội An bha lầng âng phố cổ, năc căh vêy k’tiếc bhrợ zr’lụ pa đhêy xe, g’nưm tơợ phường toor đêêc. T’cooh Nguyễn Đức Bình, Bí thư Đảng ủy phường Hội An xay moon pazêng rau k’đhap coh đhr’năng lalua.

"Phường Hội An năc pa dưr dịch vụ lâng bhrợ du lịch năc đhị vất n’noh bấc bhlầng coh 3 phường… Ha dợ phường Hội An năc căh choom bhlêh lơi đhr’năng năc đoo đơơng vất ooy phường Hội An Tây. Hội An Tây năc căh vêy bấc dịch vụ, căh vêy pa chô rau rị, ha dợ zâng lâng đhr’năng n’noh k’hung k’heng năc đoo”.

T’ngay 01/7/2025, xa nay bh’rợ chính quyền vel đong 2 cấp moọt bhrợ têng. Thành phố Hội An (ty) bơơn ra pặ vaih 4 đơn vị hành chính cấp chr’val/phường pazêng 3 phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây lâng chr’val đảo Tân Hiệp đơc cơnh lalăm. Căh dzợ cấp chr’hoong, bấc bh’rợ k’rong chô ooy cơ sở, bh’rợ bhrợ têng đăn lâng đhanuôr lâh. Tơợ ơy ra pặ, đhr’năng lalua đhị đô thị ty dưr vaih bấc rau năc pa ghit cha mêệt lêy, pa zưm cớ đơn vị hành chính cấp phường. Tu, Hội An căh muy năc zr’lụ k’tiếc cơnh coh lơơng. C’moo 1999, UNESCO xay moon đhăm k’tiếc nâu năc C’kir Văn hóa bha lang k’tiếc lâng đh’nơc: Đô thị cổ Hội An. Năc căh muy zr’lụ phố cổ Hội An ha dợ năc dzợ prang muy đô thị thương cảng bơơn zư lêy liêm cơnh lalăm, đhị pr’đhang bh’rợ âng Việt, Hoa, Nhật, đăh Tây tr’luuc k’rong muy đhị. Zr’lụ phố cổ năc zr’lụ bha lầng, ha dợ c’kir pậ bhưah, tơợ vel bhrợ k’ool Thanh Hà, vel choh rơ veh Trà Quế, crâng k’bhông đác Cẩm Thanh, pa tước ch’nang biển lâng đảo Cù Lao Chàm.

Tơợ t’ngay 01/7/2025, zr’lụ bha lầng đô thị cổ ặt coh phường Hội An. Ha dợ c’bhuh c’kir năc pr’têệt, nâu kêi muy c’ckir pác muy chô muy zr’lụ k’tiếc , muy thẩm quyền. Năc tơợ đêêc, pazêng rau k’đhap k’ra đăh k’đơợng bhrợ buôn lêy ghit. Ghit bhlầng năc đăh pr’ặt tr’mông âng đhanuôr đhị phố cổ. Muy đô thị bhrợ têng zập rau m’jưah, âu kêi pác vaih bấc phường, zập đhị k’rang lêy muy ha đay. Ha dợ rau bhrợ đhanuôr Hội An k’rang bhlầng năc đăh bh’rợ zư lêy c’kir.

Lalăm ahay, thành phố Hội An (ty) k’đhơợng lêy c’kir vêy cơ quan chuyên trách năc Trung tâm K’đhơợng lêy zư pa dưr c’kir văn hóa Hội An. Nâu kêi, trung tâm nâu chô ooy Sở Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch thành phố Đà Nẵng lâng xăl đh’nơc nắc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An. Ma nưih zư lêy c’kir lâng ma nưih k’đhơợng lêy vel đong căh dzợ muy đong. Ting cơnh bh’cộ phường Hội An, bhlưa năc đoo ngoọ k’tứi ha dợ chr’năp pa bhlầng. Muy g’luh rooh cat phố cổ, t’mooh ngai pa chô trách nhiệm căh ngai buôn ơơi. Muy pr’loọng đhanuôr kiêng pa liêm, pa mâng đong, ra pặ pr’đươi coh đong n’loong k’ha riêng c’moo năc zươc tơợ ngai, ngai đương đớp bh’rợ nâu? Pa tước c’bhuh ma nưih zư lêy c’kir cung ặt coh cr’chăl pr’têệt. Zên pay tơợ pa câl vé l’lêy phố cổ, tơợ a hay năc đơc đoọng pa liêm, pa mâng đong ty âng đhanuôr, nâu kêi bơơn ta đơơng ting ra pặ cấp t’mêê chô ooy Sở Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch thành phố Đà Nẵng, xang năc đươi ra pặ zên cớ đoọng ha bh’rợ pa liêm, pa mâng, vaih cr’chăl đanh đươnh, bhrợ bấc rau bha ar.

T’cooh Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Zư lêy c’kir Văn hóa Bha lang k’tiếc Hội An moon, đô thị cổ Hội An năc muy zr’lụ căh choom tr’pác, năc pa chăp cha mêệt lêy cớ đoọng bhrợ têng crêê liêm lâh:

“C’kir văn hóa bha lang k’tiếc Hội An căh ặt muy đhị phường Hội An Đông, cung căh muy ặt đhị phường Hội An Tây lâng căh muy đhị Tân Hiệp ha dợ đoo ặt prang zr’lụ n’têh đui cơnh lalăm a hay. Bh’rợ k’đhơợng lêy c’kir văn hóa bha lang k’tiếc đô thị cổ Hội An năc đoo bh’rợ lalay cơnh, lêy bhrợ coh muy zr’lụ k’rong pazêng đoọng k’đhơợng lêy, căh choom pác lalay”.

Năc cung rau tu, tơợ lâh t’ngay 01/7/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch k’đươi zư liêm đh’nơc âng UNESCO ơy xay moon năc: Đô thị cổ Hội An – Di sản Văn hóa thế giới, pazêng 3 phường lâng chr’val đảo Tân Hiệp. Coh bha ar lâng coh cơnh lêy âng bha lang k’tiếc, C’kir Văn hóa bha lang k’tiếc Hội An năc muy. Zr’lụ k’tiếc vel đong lâng bộ máy k’đhơợng lêy năc ơy ra pặ ting đơn vi hành chính t’mêê.

Pazêng đhị k’đêệng vaih rau k’đhap k’ra coh k’đhơợng lêy ơy dưr vaih coh c’moo hay. Xa nay nâu căh pa đhêy muy đhị zư lêy c’kir. Năc dzợ xa nay tơợ bơơn zên đoọng pa liêm, pa mâng, năc pazêng đh’nơc đơơng chr’năp bha lang k’tiếc thành phố Hội An (ty), lâng ch’ngai lâh mơ dzợ nắc k’đhơợng lêy c’kir nâu xoọc pa căh. X’rịa c’moo 2023, thành phố Hội An (ty) bơơn UNESCO xay moon nắc thành viên Mạng lưới apêê thành phố bhrợ cơnh liêm t’mêê prang bha lang k’tiếc, đăh bh’rợ thủ công lâng nghệ thuật ty đanh. Ha dợ pr’đơc tr’haanh năc đoo năc cher đoọng prang muy thành phố, căh vêy cher đoọng ha muy phường; coh đêêc, bh’rợ k’ool, nghệ thuật ty đanh bhrợ vaih chr’năp tr’haanh nâu ặt coh 3 phường. T’cooh Nguyễn Đức Bình, Bí thư Đảng ủy phường Hội An k’rang:

“Lalăm ahay thành phố Hội An bơơn mạng lưới thành phố bhrợ cơnh liêm t’mêê prang bha lang k’tiếc đươi xơợng nắc thành viên. Ha dợ nâu kêi căh dzợ năc thành phố apêê k’đươi moon năc lơi Hội An tơợ mạng lưới nâu”.

Căh muy năc pr’đơc tr’haanh, Hội An nắc dzợ vêy k’zệt c’moo zr’ziêng lâng bấc đô thị vêy phố cổ đhị Đức, Ý, Nhật Bản, Hàn Quốc. Nâu kêi cấp phường căh dzợ tr’cơnh lâng muy thành phố âng apêê, tu cơnh đêêc bhiệc pa têệt lâng apêê cung lêy vêy cơnh liêm choom. Muy chr’năp pr’đơc tr’haanh ơy pa dưr tơợ năc mơ zệt c’moo, lâh t’ngay 01/7/2025, c’bhuh cán bộ  bh’cộ 3 phường Hội An, Hội An Đông lâng Hội An Tây ơy đh’rưah prá xay, đh’rưah ký muy quy chế pa zưm bhrợ. Ha dợ muy t’la bha ar quy chế ghit tước ooy cung căh choom tớt pa zưm bhlêh lơi zập bh’rợ. Zập phường muy zr’lụ k’tiếc, muy đăh zên prặ, muy c’lâng ha dưr lalay, năc rau bh’rợ za zưm buôn bhrợ k’zih lâh.

Muy đô thị bơơn quy hoạch đoọng zập đăh ta g’nưm nhâm mâng đh’rưah xoọc zâng lâng đhr’năng ta bhlêh. Muy bhiệc bhan r’rộ r’răm zập prang đô thị ty Hội An, nâu kêi năc chô ooy muy zr’lụ, coh lơơng năc la ngúa. Rau pr’hay âng muy chr’năp tr’haanh za zưm ơy xiêr k’rơ bhlầng. Bh’cộ thành phố Đà Nẵng ơy lêy đhr’năng lalua năc đoo lâng ơy pa chăp tước bhrợ t’vaih muy Hội đồng k’đhơợng bhrợ, pa têệt 3 phường. T’cooh Nguyễn Sự, nắc Bí thư Thành ủy Hội An lalăm ahay k’đươi moon, lêy pa chăp cớ, choom pa zưm 3 phường bha lầng âng đô thị cổ Hội An:

“Ting cơnh acu k’đươi năc pa chăp pa zưm cớ 3 phường nâu vaih muy đơn vị hành chính cấp cơ sở. Pa zưm năc vêy cơ chế, chính sách lâng ra pặ cấp, ra pặ quyền, ra pặ ma nưih bhrợ têng muy cơnh zập zêng đoọng c’la apêê bhrợ đăh dưp choom bhrợ. Coh đêêc, rau chr’năp tr’nơợp năc lêy c’bhuh cán bộ đoọng zập liêm choom, zập k’rơ k’đhơợng lêy, jưah năc ma nưih k’đhơợng bhrợ, jưah năc ma nưih lêy bhrợ”.

Rau Hội An xoọc zâng êêh rau năc xa nay âng muy zr’lụ k’tiếc. T’mêê đâu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xay moon ghit: bh’rợ ra pặ năc pa đhêy đhị pa xiêr ma nưih bhrợ, căh ơy pa dưr dal c’rơ bhrợ têng. Bộ máy ơy ma maach, ha dợ pr’đơợ lâng c’rơ bhrợ têng căh ơy loon cơnh thẩm quyền bơơn pa đớp. Xay bhrợ xa nay năc đoo, t’ngay 18/6/2026, Bộ Nội vụ vêy bha ar số 6218 k’đươi apêê vel đong nắc xay moon ghit đhr’năng pa zưm cớ apêê chr’val, phường lâng pa chăp lêy vaih đơn vị hành chính đô thị đơơng chr’năp bha lầng, lâng j’niêng: oọ đơc zr’lụ k’tiếc hành chính vaih g’roong cha groong đhr’năng ha dưr.

Bấc chuyên gia chô quy hoạch đô thị moon, bêl ra pặ cớ cấp chr’val, năc pa ghit lalăm pazêng đô thị vêy chr’năp truyền thống ty đanh, đoọng zập đhị vaih năc đhị bha lầng lalua, căh muy dzoọng nhâm mâng ha dợ dzợ tân đôr k’rơ lâh mơ prang zr’lụ đăn đay. Leh vaih tơợ đhr’năng lalua k’nặ muy c’moo hay, bấc cán bộ cơ cở cung k’đươi moon cơ quan vêy thẩm quyền năc pa chăp lêy cớ, t’hước tước bh’rợ ra pặ, pa liêm zr’lụ k’tiếc bơr pêê đơn vị hành chính cấp chr’val/ phường k’tứu; t’bhưah zr’lụ ha dưr liêm choom lâng k’đươi âng đô thị ha dưr, t’bhlầng pa têệt zr’lụ…

Hội An năc đhị bha lang k’tiếc tr’câl tr’bhlêy r’rộ r’răm bhlầng âng Đông Nam Á tơợ bấc thế kỷ lalăm, muy đhị tước đơơng chr’năp âng muy đô thị bha lầng cơnh đêêc…/.

Bản nghe tiếng phổ thông:

Ngôi nhà số 15 đường Nguyễn Thái Học nằm giữa lòng phố cổ Hội An, thành phố Đà Nẵng. Bà Phan Thị Như Hiền sống ở đây gần 50 năm, là Tổ trưởng dân phố An Định, cũng là người gắn bó với từng nếp sinh hoạt của khu phố này. Một năm qua, bà cảm nhận nhiều đổi thay trong khu đô thị cổ. Trước đây, cả Hội An là một thành phố. Khách theo tour đi liền một mạch: xuống rừng dừa Bảy Mẫu ngồi thúng chai, ghé làng rau Trà Quế, làng gốm Thanh Hà, rồi ngược lên phố cổ đi xích lô. Một vòng trải nghiệm khép kín trong một đô thị.

Bà Hiền nói, bây giờ mọi thứ đã khác: “Khách Hàn Quốc bây giờ họ chỉ tới rừng dừa thôi, rồi họ sẽ quay về trung tâm Đà Nẵng lại, chứ họ không quay lên để đi xích lô trên phố cổ nữa. Đời sống của anh em nghiệp đoàn xích lô thấy cũng khó khăn đó. Khi chia ra thành 3 phường thì tôi thấy khách du lịch cũng chia ra. Mình mong muốn du lịch Hội An được quay lại như xưa, khi người ta đến Hội An sẽ được trải nghiệm tất cả di sản chứ không phân biệt phường Hội An hay Hội An Đông, Hội An Tây”.

Khách ghé một chặng rồi đi, bao người mưu sinh phía sau hụt theo. Nghiệp đoàn xích lô vắng khách. Hàng lưu niệm, shop quần áo ế ẩm, thu nhập không bằng trước. Chuyện rác thải, bãi đỗ xe cũng nảy sinh nhiều vấn đề. Rác từ phường Hội An, nơi mỗi ngày phát sinh khối lượng rác lớn nhất của thành phố Hội An (cũ) vì áp lực du lịch, chở lên phường Hội An Tây có khi bị từ chối vì bãi đã quá tải, mà nơi ấy lại chẳng hưởng lợi gì từ du lịch của phường khác. Còn phường Hội An, cái lõi của phố cổ, lại không có đất làm bãi đỗ xe, phải trông vào phường bên cạnh.

Ông Nguyễn Đức Bình, Bí thư Đảng ủy phường Hội An nêu lên những vướng mắc từ thực tế: "Phường Hội An là phát triển dịch vụ và hoạt động du lịch là cái đầu mối xả ra lượng rác rất lớn trong 3 phường... Nhưng mà phường Hội An thì  không giải quyết được việc đó mà phải đưa rác về đổ ở phường Hội An Tây. Hội An Tây thì không phát sinh dịch vụ, không hưởng lợi từ dịch vụ, nhưng lại phải chịu cái việc sống chung với núi rác đấy”.

Ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành. Thành phố Hội An (cũ) được sắp xếp lại thành 4 đơn vị hành chính cấp xã/phường gồm 3 phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và xã đảo Tân Hiệp giữ nguyên trạng. Không còn cấp huyện, nhiều công việc dồn về cơ sở, thủ tục được đưa đến gần dân hơn. Sau khi sắp xếp lại, thực tiễn tại đô thị cổ phát sinh nhiều vấn đề cần được nghiên cứu, tiếp tục sáp nhập đơn vị hành chính cấp phường. Bởi, Hội An không chỉ là một địa giới.

Năm 1999, UNESCO ghi danh nơi đây là Di sản Văn hóa thế giới với tên gọi: Đô thị cổ Hội An. Đó không phải mỗi khu phố cổ Hội An mà là cả một đô thị thương cảng được gìn giữ gần như nguyên vẹn, nơi kiến trúc Việt, Hoa, Nhật, phương Tây hòa lẫn trong một tổng thể. Khu phố cổ chỉ là vùng lõi, còn di sản thật sự trải rộng, từ làng gốm Thanh Hà, làng rau Trà Quế, rừng dừa nước Cẩm Thanh, ra đến cửa biển và đảo Cù Lao Chàm.

Từ ngày 01/7/2025, vùng lõi đô thị cổ nằm gọn trong phường Hội An. Nhưng cả một cơ thể di sản vốn liền mạch, nay được quản lý bởi nhiều đầu mối khác nhau, mỗi nơi một địa giới, một thẩm quyền. Cũng chính từ đây, những bất cập trong công tác quản lý ngày càng dễ nhìn thấy. Rõ nhất là ở đời sống thường ngày của người dân trong phố cổ. Một đô thị từng vận hành như một cơ thể, nay tách ra nhiều phường, mỗi nơi tự lo phần mình. Nhưng điều khiến người dân Hội An trăn trở nhất lại nằm ở việc giữ gìn di tích.

Trước đây, thành phố Hội An (cũ) quản lý di sản thông qua một cơ quan chuyên trách là Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An. Nay, trung tâm này chuyển về trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng và đổi tên thành Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An. Người trông coi di sản và người quản lý địa bàn không còn chung một mái nhà.

Theo lãnh đạo phường Hội An, khoảng cách ấy hiện ra ở những việc tưởng nhỏ mà rất quan trọng. Một đám cháy trong phố cổ, hỏi ai chịu trách nhiệm quản lý cũng không dễ trả lời. Một hộ dân muốn sửa nhà, lắp một thiết bị trong ngôi nhà gỗ mấy trăm năm tuổi thì xin phép ai, ai là người gác cửa? Đến cả nguồn lực giữ gìn di sản cũng đang trong giai đoạn chuyển tiếp. Nguồn thu từ vé tham quan phố cổ, xưa nay phần lớn dành để trùng tu chính những ngôi nhà cổ của dân, nay được điều chuyển theo phân cấp mới về Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng, rồi chờ bố trí kinh phí trở lại cho công tác trùng tu, mất nhiều thời gian, thủ tục.

Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An cho rằng, đô thị cổ Hội An là một thực thể không thể chia cắt, cần nghiên cứu sắp xếp lại cho phù hợp: “Di sản văn hóa thế giới Hội An không phải ở một phường Hội An, không phải ở một phường Hội An Đông, cũng không phải ở một phường Hội An Tây và không phải ở Tân Hiệp mà nó phải là một tổng thể hài hòa như trước đây. Công tác quản lý di sản văn hóa thế giới đô thị cổ Hội An là một nhiệm vụ vô cùng khác biệt, phải được đặt trong một tổng thể quản lý hoàn chỉnh và thống nhất, không chia cắt, không tách rời”.

Đó cũng là lý do, ngay sau ngày 01/7/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch yêu cầu giữ nguyên tên gọi mà UNESCO đã công nhận: Đô thị cổ Hội An – Di sản Văn hóa thế giới, bao trùm cả 3 phường và xã đảo Tân Hiệp. Trên giấy tờ và trong cách nhìn quốc tế, Di sản Văn hóa thế giới Hội An vẫn là một. Chỉ có địa giới hành chính và bộ máy quản lý là đã sắp xếp lại theo đơn vị hành chính mới.

Những điểm nghẽn bất cập trong quản trị đã hiện ra trong một năm qua. Câu chuyện không dừng ở việc bảo tồn di sản. Nó còn là chuyện tiền đâu để trùng tu, là những danh hiệu quốc tế mang tên thành phố Hội An (cũ), và xa hơn, là bài toán quản trị đô thị di sản này đang đặt ra. Cuối năm 2023, thành phố Hội An (cũ) được UNESCO công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố sáng tạo toàn cầu, ở lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian. Nhưng danh hiệu ấy là trao cho cả một thành phố, không trao cho một phường; trong khi đó, nghề gốm, nghệ thuật dân gian làm nên danh hiệu này lại nằm trên cả 3 phường.

Ông Nguyễn Đức Bình, Bí thư Đảng ủy phường Hội An trăn trở: “Trước đây thành phố Hội An được mạng lưới thành phố sáng tạo toàn cầu công nhận là thành viên. Nhưng bây giờ khi không còn tư cách là thành phố nữa thì họ khuyến nghị sẽ loại Hội An ra khỏi cái mạng lưới sáng tạo toàn cầu đó”.

Không chỉ danh hiệu, Hội An còn có hàng chục năm kết nghĩa với nhiều đô thị có phố cổ ở Đức, Ý, Nhật Bản, Hàn Quốc. Nay cấp phường không còn tương đồng với một thành phố bạn, nên việc tiếp nối những mối thâm tình ấy cũng cần một cách ứng xử phù hợp hơn. Một thương hiệu gây dựng mấy chục năm, giờ cần một đầu mối đủ tầm để giữ. Nhận diện những vướng mắc ấy, sau ngày 01/7/2025, đội ngũ cán bộ lãnh đạo 3 phường Hội An, Hội An Đông và Hội An Tây đã ngồi lại, cùng ký một quy chế phối hợp. Nhưng một bản quy chế cụ thể tới đâu cũng không thể họp mãi để quyết từng việc. Mỗi phường một địa giới, một đầu mối ngân sách, một hướng phát triển, thì cái chung dễ bị chậm lại.

Một đô thị vốn được quy hoạch để các phần nương vào nhau đang có nguy cơ lệch nhịp. Một lễ hội từng rộn ràng khắp đô thị cổ Hội An, nay dồn về một nơi, chỗ khác đìu hiu. Sức hấp dẫn của một thương hiệu chung đã giảm đi rất nhiều. Lãnh đạo thành phố Đà Nẵng đã nhìn thấy thực tế đó và từng có lúc tính chuyện thành lập một Hội đồng điều phối, làm đầu mối kết nối 3 phường.

Ông Nguyễn Sự, nguyên Bí thư Thành ủy Hội An mạnh dạn đề xuất cần tiếp tục nghiên cứu, có thể sáp nhập lại 3 phường trong vùng lõi đô thị cổ Hội An: “Theo tôi đề xuất vẫn tiếp tục nghiên cứu để sáp nhập lại các phường trong này trở thành một đơn vị hành chính cấp cơ sở. Tất nhiên khi sáp nhập là phải có cơ chế, chính sách và phân cấp, phân quyền, phân nguồn lực một cách đầy đủ để bản thân lực lượng anh em dưới này mới có thể thực hiện được. Trong đó, căn bản là phải tính toán đội ngũ cán bộ cho tốt, đủ sức quản trị, vừa là người lái thuyền, vừa là người chèo thuyền”.

Điều Hội An đang đối mặt không còn là chuyện của riêng một vùng đất. Mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: cuộc sắp xếp mới dừng ở giảm đầu mối, chưa phải đã nâng cao năng lực phục vụ. Bộ máy đã gọn, nhưng nguồn lực và năng lực thực thi chưa theo kịp thẩm quyền được giao. Triển khai tinh thần ấy, ngày 18/6/2026, Bộ Nội vụ có văn bản số 6218 yêu cầu các địa phương đánh giá việc tiếp tục sáp nhập một số xã, phường và nghiên cứu hình thành những đơn vị hành chính đô thị mang tính hạt nhân, với nguyên tắc: không để địa giới hành chính trở thành rào cản phát triển. 

Nhiều chuyên gia về quy hoạch đô thị cho rằng, khi sắp xếp lại cấp xã, nên chú ý trước hết những đô thị có bề dày truyền thống, để mỗi nơi trở thành một hạt nhân thực sự, không chỉ tự đứng vững mà còn lan tỏa, dẫn dắt cả vùng quanh mình. Xuất phát từ thực tiễn gần một năm qua, nhiều cán bộ cơ sở cũng đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu, định hướng sắp xếp, điều chỉnh địa giới một số đơn vị hành chính cấp xã/phường quy mô nhỏ; mở rộng không gian phát triển phù hợp với yêu cầu phát triển đô thị, tăng cường liên kết vùng...

Hội An từng là thương cảng quốc tế sầm uất bậc nhất Đông Nam Á mấy thế kỷ trước, một điểm đến mang tầm thế giới, hội đủ yếu tố của một đô thị hạt nhân như thế...