Bha nụ Diềm, cr’noon Viêm Xá, chr’val Hoà Long, chr’hoong Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh năc vel đong ty đanh âng cruung đác Kinh Bắc, dzợ bấc râu đơ ty đanh âng lang ahay đơc lơi, truyền thống âng bhươl cr’noon k’tiêc Việt. Bha nụ Diềm dzợ vêy ta n’năl tươc năc tơợ tr’nơơp tơớp vaih pr’hát quan họ ty, ơy vêy UNESCO xay moon năc c’kir văn hoá phi vật thể âng acoon manuyh. Coh pazêng t’ngay đăn Tết, râu bhui har âng quan họ năc vaih prang coh c’lâng p’rang, coh pazêng đhr’nong đong âng bhươl cr’noon. Apêê anoo, amoó buôn cr’dua đh’rưah lướt hát: bơr pêê c’bhuh hát căh cậ vêy đợ apêê hát tơợ 10 tươc 15 c’bhuh, đoọng ra văng ha bhiệc bhan âng bhươl cr’noon công cơnh bh’rợ tr’thi hát quan họ coh tr’nơơp hân noo ha pruốt.

Bha nụ Diềm năc zr’lụ bha lâng coh 49 bhươl cr’noon quan họ ty đanh coh Bắc Nình vêy đong p’bhuôih Thuỷ tổ quan họ, đhị đâu vêy ta xay moon năc vêy truyền thống hát pr’hát quan học đanh pa bhlâng. Lâh 49 bhươl cr’noon bha lâng, tươc nâu cơy Bắc Ninh ơy pa dưr k’ha riêng bhươl cr’noon quan họ bhrợ têng. Zập c’xêê, apêê g’lăng z’hai âng quan họ vêy ta zooi đoọng, chr’năp bhlâng năc tơợ xang Hội nghị Văn hoá prang k’tiêc k’ruung 2021 bấc chính sách đơơh loon pa hêl apêê g’lăng z’hai pa bhrợ.

P’căn Nguyễn Thị Kim Quýnh, K’đhơợng lêy Cậu lạc bộ quan họ Zr’lụ Lương Xá, phường Vạn An, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh bhui har prá: “Xang muy c’moo Hội nghị Văn hoá k’rong bhrợ k’rơ bhlâng, pa bhlâng năc ooy pr’đươi. L’lăm ahay pazêng râu pr’đươi căh lâh vêy ta k’rang lêy. Năc tơợ bêl Hội nghị Văn hoá la lay năc pazêng cơ sở vêy ta zooi đoọng, k’rang lêy bhươl cr’noon quan học bấc lâh mơ.”

Cr’noọ xa nay văn hoá vêy ta pa dưr năc chr’va prang ooy zập tỉnh, thành phố lâng công tước ooy pazêng bhươl cr’noon ch’ngai bha dăh. Đhị Thủ đô Hà Nội, zr’lụ k’rong lâng chr’va pazêng râu chr’năp văn hoá liêm pr’hay âng k’tiêc k’ruung, ta luôn l’lăm xa nay bh’rợ pa dưr văn hoá, acoon manuyh. Xang bêl Hội nghị Văn hoá prang k’tiêc k’ruung, Hà Nội ơy bhrợ Nghị quyết ooy bh’rợ pa dưr pazêng ngành công nghiệp văn hoá cr’chăl c’moo 2021- 2025, c’lâng bh’rợ tước c’moo 2030, cr’noọ bh’rợ tước c’moo 2045, coh đêêc xay moon pác đoọng 27 r’bhâu tỷ đồng ha 1 r’bhâu 287 dự án pa liêm c’kir.

Lâng râu chr’năp âng văn hoá coh đong xang bhua bêl ahay, Thừa Thiên Huế năc vel đong tr’nơơp k’rong t’pâh pazêng c’rơ xay bhrợ bh’rợ chô đơơng pazêng pr’đươi ty năc bêl ahay u vaih coh Việt Nam ha dợ crêê ta đơơng âng ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng.

“Kinh nghiệm âng Huế coh bh’rợ bơơn k’rong muy bơr c’rơ xã hội coh bh’rợ zư lêy, pa liêm, k’rong pazêng c’rơ xã hội ting bhrợ ta đang chô đơơng pazêng c’kir văn hoá râu bha lâng năc pa dưr dal c’năl âng apêê doanh nghiệp. Bơr n’năc t’hước ooy râu liêm choom âng apêê đoo pa têệt lâng râu liêm choom coh bh’rợ zư lêy, zư lêy pa dưr râu chr’năp âng c’kir. Bơr cậ, râu đêêc bhrợ tr’xăl c’năl, chr’năp bhlâng năc doanh nghiệp lâng zập ngai. Tơợ đêêc, apêê đoo ting xay bhrợ ooy bh’rợ ta đang moon chroi đoọng p’xoọng c’rơ.”- Giám đốc Sở Văn hoá Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế Phan Thanh Hải xay moon.

Râu bơơn lêy ghít bhlâng xang 1 c’moo Hội nghị Văn hoá prang k’tiêc k’ruung năc xa nay tr’xăl ooy c’năl âng zập cấp, zập ngành ooy xa nay bh’rợ lâng râu chr’năp âng văn hoá. Chính phủ ơy bhrợ Xa nay bh’rợ chr’năp pa dưr văn hoá Việt Nam tươc c’moo 2030, nâu đoo vêy ta lêy năc xa nay chính sách chr’năp đoọng xay moon c’lâng bh’rợ, prang zập n’đăh xa nay ooy văn hoá cơnh: pa dưr apêê cán bộ văn hoá, môi trường văn hoá liêm crêê, xăl số, pa dưr công nghiệp văn hoá, bhrợ pa dưr pazêng bh’rợ nghệ thuật chr’năp pr’hay pa bhlâng căh cậ pazêng thiết chế văn hoá crêê cơnh lâng lang Hồ Chí Minh… T’cooh Đào Duy Quát, Bêl ahay bhrợ Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương xay moon:“Ghít bhlâng xang Hội nghị Văn hoá, Tổng Bí thư ơy k’rong xay lâng pa dưr râu chr’năp liêm âng lý luận, bhrợ đoọng ha zập ngai n’năl ghít ooy văn hoá, chr’năp bhlâng năc trách nhiệm âng zập cấp, zập ngành lâng xa nay bh’rợ văn hoá ơy tr’xăl ghít bhlâng. Xang Hội nghị năc đh’rưah: Ban Tuyên giáo ơy bhrợ Hội thảo t’vaih râu chr’năp âng k’tiêc k’ruung, râu chr’năp âng văn hoá, râu chr’năp âng acoon manuyh Việt Nam. Bh’rợ prá xay âng Quốc hội năc thể chế, cơ chế chính sách, c’rơ… Nâu đoo năc râu tr’xăl ghít bhlâng, coh l’lăm ahay pazêng Nghị quyết xang năc ma pr’ngau năc coh g’luh n’nâu căh muy xay moon ghít năc lâng bh’rợ ghít pa bhlâng coh zập cấp, zập ngành.”

Hân đhơ ơy vêy đợ tr’xăl liêm choom, năc lêy cớ ooy râu la lua coh bâc đhị, pa bhlâng coh bh’rợ bhrợ pa dưr pazêng xa nay bh’rợ ga măc chr’năp, cr’noọ bh’rợ pa dưr kinh tế- xã hội, văn hoá năc công căh ơy crêê đhị, căh ơy vêy pr’đơợ đoọng pa dưr râu chr’năp, pa dưr coh pazêng râu xa nay bh’rợ âng pr’ắt tr’mông xã hội. Ting cơnh Giáo sư, TSKH Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam: bh’rợ bhrợ pa dưr văn hoá năc muy bh’rợ pa bhlâng zr’năh k’đhap, năc vêy c’lâng bh’rợ, ta béch, đa đơơh: “Xay bhrợ bâc ooy năc râu căh liêm choom ty đanh. Coh bh’rợ k’rong bhrợ căh lâh liêm choom, căh ơy xay moon đợ bh’rợ bha lâng, k’rong bhrợ năc vước bâc ooy. Bh’rợ hân đoo công k’rong bhrợ, năc căh vêy bh’rợ hân đoo vêy liêm choom. Tu cơnh đêêc, bh’nơơn ta luôn đhiệp năc mơ a tôh. Tu cơnh đêêc, năc vêy đợ râu ng’xay moon bh’rợ bha lâng đoọng k’rong c’rợ xay bhrợ ha bh’rợ văn hoá ting cơnh xa nay năc k’rong bhrợ đoọng ha râu dưr vaih nhâm mâng năc ng’xay k’rong bhrợ n’hau dzợ, bhrợ xoọc ooy, năc k’rong bhrợ ghít đoọng t’vaih râu liêm choom bhlâng, xăl liêm ga măc liêm lâh mơ./."

Một năm nhìn lại Hội nghị Văn hóa toàn quốc: Chuyển mình với những tầm nhìn chiến lược

Một năm sau khi diễn ra Hội nghị Văn hóa toàn quốc 2021 đã có nhiều chuyển biến tích cực từ nhận thức đến hành động của các cấp, các ngành về vị trí, vai trò và ý nghĩa của văn hóa. Nhiều địa phương đã có tầm nhìn, đi trước, vượt trước trong triển khai chính sách đặc thù về văn hóa. Những cơ chế, chính sách, nguồn lực cho phát triển văn hóa kịp thời được nhận diện, sửa đổi, tạo hành lang pháp lý thông thoáng để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu, vừa là động lực, góp phần phát triển bền vững đất nước.

Làng Diềm, thôn Viêm Xá, xã Hòa Long, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh là quê hương cổ xưa của vùng đất Kinh Bắc, mang đậm nét lịch sử, truyền thống của làng quê đất Việt. Làng Diềm còn được biết đến là cái nôi dân ca quan họ cổ, đã được UNESSCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Những ngày giáp Tết, không khí quan họ bao trùm khắp đường làng, ngõ xóm, trong từng ngôi nhà. Các liền anh, liền chị thường hẹn nhau hát canh: Vài ba đôi ngồi hát hoặc có những canh hát từ 10 đến 15 đôi, để chuẩn bị cho lễ hội làng cũng như cuộc thi hát quan họ đầu xuân.

Làng Diềm là nơi duy nhất trong 49 làng quan họ gốc ở Bắc Ninh có đền thờ Thủy tổ quan họ, đây cũng là nơi được biết đến có truyền thống dân ca quan họ lâu đời nhất. Ngoài 49 làng quan họ gốc, đến nay Bắc Ninh đã phát triển hàng trăm làng quan họ thực hành. Hàng tháng, các nghệ nhân quan họ được trợ cấp, đãi ngộ, đặc biệt sau Hội nghị Văn hóa toàn quốc 2021 nhiều chính sách kịp thời động viên nghệ nhân hoạt động. Bà Nguyễn Thị Kim Quýnh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ quan họ Khu Lương Xá, phường Vạn An, thành phố Bắc Binh, tỉnh Bắc Ninh phấn khởi:“Sau 1 năm Hội nghị Văn hóa đầu tư rất mạnh, nhất là các cơ sở. Trước kia các cơ sở không được quan tâm chú ý. Nhưng từ khi Hội nghị Văn hóa đặc thù thì các cơ sở đãi ngộ, quan tâm, chăm lo làng quan họ nhiều hơn”.

 Tinh thần văn hóa chấn hưng đã lan tỏa rộng khắp các tỉnh, thành phố cho đến các bản làng xa xôi. Tại Thủ đô Hà Nội, nơi hội tụ và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của cả đất nước, luôn tiên phong trong phát triển văn hóa, con người. Ngay sau Hội nghị Văn hóa toàn quốc, Hà Nội đã ban hành Nghị quyết về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó quyết định phân bổ 27 nghìn tỷ đồng cho 1 nghìn 287 dự án tôn tạo di tích.

Với những giá trị văn hóa chốn cung đình, Thừa Thiên Huế là địa phương đầu tiên huy động các nguồn lực thực hiện công tác hồi hương các cổ vật có nguồn gốc từ Việt Nam bị lưu lạc ra nước ngoài. Ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết:“Kinh nghiệm của Huế trong việc huy động được một số nguồn lực xã hội hóa trong việc bảo tồn, trùng tu, huy động các nguồn lực để xã hội hóa việc kêu gọi hồi hương các di sản văn hóa thì chủ yếu là nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp. Hai là hướng lợi ích của họ gắn liền với lợi ích trong việc bảo tồn, giữ gìn phát huy giá trị di sản. Hai điều đó làm thay đổi nhận thức, đặc biệt là doanh nghiệp và cộng đồng. Từ đó, người ta sẵn sàng tham gia vào quá trình vận động đóng góp để có thêm nguồn lực.”

Điều dễ nhận thấy sau 1 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc đó là chuyển biến về nhận thức của các cấp, các ngành về vị trí, vai trò và ý nghĩa quan trọng của văn hóa. Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030, đây được xem là khung chính sách rất quan trọng để định hướng, bao quát nhiều vấn đề về văn hóa như: xây dựng đội ngũ cán bộ văn hóa, môi trường văn hóa lành mạnh, chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng các chương trình nghệ thuật đỉnh cao hay các thiết chế văn hóa xứng tầm thời đại Hồ Chí Minh...

Nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Đào Duy Quát cho rằng:“Rõ nhất sau Hội nghị Văn hóa, Tổng Bí thư đã tổng kết và nâng trình độ lý luận, làm cho toàn nhận thức về văn hóa, đặc biệt trách nhiệm các cấp các ngành đối với chiến lược văn hóa đã chuyển biến. Sau Hội nghị là 1 loạt: Ban Tuyên giáo đã Hội thảo hình thành hệ giá trị Quốc gia, Hệ giá trị văn hóa, Hệ giá trị con người Việt Nam. Hội thảo của Quốc hội là thể chế chế, cơ chế chính sách, nguồn lực... Đây là chuyển biến rõ, trước đây các Nghị quyết xong cứ im im thì lần này không chỉ quán triệt mà bằng hành động rất cụ thể ở các cấp, các ngành.”

Dù đã có những chuyển biến tích cực, song, nhìn vào thực tế ở nhiều nơi, nhất là trong xây dựng các chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa vẫn chưa được đặt đúng vị trí, chưa có điều kiện để phát huy vai trò, thúc đẩy các lĩnh vực của đời sống xã hội. Theo Giáo sư, TSKH Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam: việc xây dựng và phát triển văn hóa là một việc vô cùng khó, phải có lộ trình cụ thể, với sự kiên trì, sáng tạo, linh hoạt: “Dàn trải là hạn chế cố hữu. Trong đầu tư kém hiệu quả, không xác định nhiệm vụ trọng tâm, đầu tư luôn rải mành mành. Lĩnh vực nào cũng được đầu tư, nhưng không lĩnh vực nào đến đầu đến đũa. Do đó kết quả luôn luôn nửa vời. Vì vậy, bên cạnh phải có lượng định để dồn lực cho đầu tư văn hóa theo nghĩa là đầu tư cho phát triển bền vững thì còn tính đầu tư cái gì, lúc nào, một cách tập trung để tạo đột phá, chuyển biến tốt hơn tầm vĩ mô”./.