Nâu năc g’luh pa choom đăh kỹ thuật sâm Ngọc Linh đhị chr’val Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi. T’cooh Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND chr’val Măng Ri trực tiếp pa choom apêê đoàn viên đha đhâm c’mor t’mêê bơơn zooi m’ma k’rang sâm Ngọc Linh.

Đhị chr’val Măng Ri, ting t’ngay bấc pr’zơc tơợp bhrợ cha tơợ tơơm sâm Ngọc Linh. Anoo A Lêm, đoàn viên đhị vel Long Láy 2, chr’val Măng Ri ơy choh lâh 400 tơơm sam Ngọc Linh tơợ c’moo 2020. Đươi vêy pa zay pa choom ta mooh, đươi dua kỹ thuật, bhươn sâm âng anoo dưr liêm zêng, bấc tơơm ơy pay pa câl.

Anoo A Lem đoọng năl, sâm Ngọc Linh năc rau tơơm k’đhap đoọng choh. Đoo dưr liêm đhị gâm âng crâng a bhuy, đhị pr’đơợ m’bhơơng dal tơợ 1.200 năc a têh. Ma nưih choh năc pa zay, pa ghit đhị zập c’nặt k’rang lêy:“Cơnh lâng tơơm sâm Ngọc Linh, chr’năp bhlầng năc vêy c’rơ pa zay ting pa choom bhrợ, pa chô kinh nghiệm âng apêê anoo, amoó, pazêng ngai ơy choh bhrợ lalăm, pazêng ngai ơy vêy pa chô bh’nơơn. Pa choom kinh nghiệm tơợ apêê, ting pâh bấc lớp tập huấn đoọng pa choom tơợ apêê, đươi dua zên âng đay k’miah lâng vặ pa xoọng đoọng coh tơơm nâu”.

Xoọc đâu, bấc đoàn viên đha đhâm c’mor đhị zập chr’val Măng Ri, Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi (lalăm a hay năc chr’hoong Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum) k’rong padưr pr’ặt tr’mông tơợ tơơm za nươu. Đhanuôr vel bhươl dzợ pa dưr pa xoọng bấc tơơm chr’noh lơơng cơnh cà phê, đẳng sâm, thất diệp nhất chi hoa. Bấc pr’zơc p’niên đươi dua zên vặ tơợ Ngân hàng Chính sách đoọng k’rong choh sâm. Bơr pêê cr’nọo bh’rợ xoọc tr’nơợp ơy vêy pa chô bh’nơơn, zooi apêê vêy pa xoọng thu nhập, tệêm ngăn pr’ặt tr’mông.

Tước nâu kêi, apêê doanh nghiệp choh sâm pa zưm lâng zập đong khoa học pa choom cơnh choh bhrợ, k’rang zư lêy, chroi k’rong pa dưr dal thu nhập liêm choom. T’cooh Nguyễn An, Giám đốc Thương mại Công ty Cổ phần VinGin đoọng năl, doanh nghiệp âng t’cooh năc ơy t’vaih pr’đơợ zooi đha đhâm c’mor pa ghit pa choom khoa học – công nghệ, đươi dua rau liêm choom âng kỹ thuật đhị bhrợ têng.“Azi năc căh muy đơơng m’ma choh năc dzợ đh’rưah pa choom apêê pr’zơc cơnh k’rang, zư lêy. Azi năc zooi apêê pr’zơc, pa bhlầng năc pazêng pr’zơc vêy kỹ năng, bơơn pa xoọng c’năl t’mêê, pa zêng cơnh bhrợ t’mêê đoọng pa dưr, pa chăp cha mêệt lêy; jưah lâng bơr pêê bh’rợ lơơng đoọng zooi apêê pr’zơc năl ghit lâh”.

Pa dưr tơơm za nươu, coh đêêc t’bhưah đhăm choh sâm Ngọc Linh năc c’lâng t’mêê bơơn xay moon ghit coh Nghị quyết Đại hội Đảng bộ chr’val Măng Ri nhiệm kỳ 2025 – 2030. Nâu năc vel đong bha lầng pa dưr sâm. Vel đong t’bhưah đhăm choh, t’pâh doanh nghiệp k’rong bhrợ têng, chroi k’rong pa dưr dal chr’năp pr’đươi. T’cooh Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND chr’val Măng Ri moon ghit, pa dưr tơơm sâm năc pa têệt lâng zư lêy crâng:“Bhiệc t’bhưah đhăm choh bhrợ năc t’bấc bh’nơơn pa chô đoọng t’pâh doanh nghiệp, đong k’rong bhrợ pa tước bhrợ vaih pr’đươi đươi dua, pa dưr dal chr’năp tr’haanh âng sâm Ngọc Linh. Đoọng t’bhưah lâng pa dưr, t’vaih môi trường liêm choom đoọng ha tơơm sâm Ngọc Linh dưr pậ liêm, lêy choh crâng, pa dưr đhăm crâng lâng zư lêy crâng pa ghit. Đh’rưah, xay moon đoọng ha đhanuôr năl đăh k’đhơợng, zư lêy crâng pa têệt lâng pa dưr sâm Ngọc Linh lâng zập rau za nươu lơơng”.

Đhị chr’val Tu Mơ Rông, chính quyền vel đong pa zưm lâng doanh nghiệp cher m’m choh đoọng ha đoàn viên đha đhâm c’mor, t’vaih bhiệc bhrợ cha lâng pa dưr pr’ặt tr’mông. Tước nâu kêi, chr’val nâu ơy t’pâh lâh 100.000 tơơm cà phe em’ma lâng lâh 800kg cr’liêng m’ma đoọng zooi đhanuôr choh pa dưr. T’cooh Võ Trung Mạnh, Bí thư Đảng ủy chr’val Tu Mơ Rông đoọng năl, đoọng nghị quyết moọt ooy pr’ặt tr’mông năc bhrợ pa dưr cr’noọ bh’rợ ghit liêm đoọng pa choom ha đhanuôr bhrợ:“C’bhuh chuyên môn kỹ thuật ta luôn cha mêệt, pa choom đhanuôr choh, k’rang lâng zư lêy tơơm sâm Ngọc Linh đoọng zư m’ma sâm, pa dưr đhị vel đong. Đảng ủy chr’val Tu Mơ Rông cung bhrợ t’vaih zập c’bhuh ta luôn xiêr tước zập bhươn sâm đoọng cha mêệt lêy, pa choom lâng k’tá moon đhanuôr k’rang zư, pa dưr tơơm sâm”.

Tơợ pazêng cr’noọ bh’rợ ghit liêm lâng đhr’năng lalua, Nghị quyết âng Đảng đhị zr’lụ da ding ca coong tỉnh Quảng Ngãi doọ pa đhêy đhị bha ar năc ơy moọt ooy pr’ặt tr’mông. Bêl đhanuôr ơy năl, đhanuôr ting xơợng bhrợ, năc bh’rợ âng Nghị quyết dưr vaih pr’đơợ chr’năp, pa dưr zr’lụ da ding ca coong ha dưr đanh mâng./.

PHÁT TRIỂN SÂM NGỌC LINH, TỪ NGHỊ QUYẾT ĐẾN CUỘC SỐNG VÙNG NÚI QUẢNG NGÃI

Tại tỉnh Quảng Ngãi, nhiều địa phương miền núi đã phát triển cây sâm Ngọc Linh mở ra hướng thoát nghèo, vươn lên làm giàu. Các bạn trẻ nơi đây đã mạnh dạn đầu tư trồng giống cây này vừa phát triển kinh tế, vừa bảo tồn tài nguyên rừng.

Đây là buổi hướng dẫn về kỹ thuật trồng sâm Ngọc Linh tại xã Măng Ri, tỉnh Quảng Ngãi. Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri trực tiếp hướng dẫn các đoàn viên thanh niên vừa được hỗ trợ cây giống cách chăm sóc sâm Ngọc Linh. 

Tại xã Măng Ri, ngày càng nhiều bạn trẻ khởi nghiệp từ cây sâm Ngọc Linh. Anh A Lêm, đoàn viên ở thôn Long Láy 2, xã Măng Ri đã trồng hơn 400 cây sâm Ngọc Linh từ năm 2020. Nhờ chịu khó học hỏi, áp dụng kỹ thuật, vườn sâm của anh phát triển đồng đều, một số cây đã cho thu hoạch.

Anh A Lêm cho biết, sâm Ngọc Linh là loại cây khó trồng. Cây chỉ phát triển tốt dưới tán rừng già, ở độ cao từ 1.200 mét trở lên. Người trồng phải cần cù, tỉ mỉ trong từng khâu chăm sóc:"Đối với cây sâm Ngọc Linh, quan trọng là mình phải có sự cần cù, chịu khó học tập kinh nghiệm từ các anh, các chị, những người đi trước, những người đã thành công trước. Học hỏi kinh nghiệm, tham gia nhiều lớp tập huấn để họ hướng dẫn, tận dụng nguồn vốn mình có và vay thêm để trồng loại cây này".

Hiện nay, nhiều đoàn viên thanh niên ở các xã Măng Ri, Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi (trước đây thuộc huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum) tập trung phát triển kinh tế từ cây dược liệu. Người dân địa phương còn phát triển thêm các loại cây trồng khác như cà phê, đẳng sâm (sâm dây), thất diệp nhất chi hoa. Nhiều bạn trẻ sử dụng nguồn vốn vay từ Ngân hàng Chính sách xã hội để đầu tư trồng sâm. Một số mô hình bước đầu mang lại hiệu quả, giúp người trẻ có thêm thu nhập, ổn định cuộc sống.

Đến nay, các doanh nghiệp trồng sâm phối hợp với các nhà khoa học hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và bảo vệ cây, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác. Ông Nguyễn An, Giám đốc Thương mại Công ty Cổ phần VinGin cho biết, doanh nghiệp của ông đã tạo điều kiện giúp thanh niên chủ động tiếp cận khoa học – công nghệ, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất:“Chúng tôi không chỉ dừng lại ở việc cung cấp cây giống mà sẽ đồng hành cùng các bạn trong quá trình chăm sóc, bảo vệ. Chúng tôi sẽ hỗ trợ các bạn, đặc biệt là những bạn có kỹ năng, được cập nhật những kiến thức mới nhất, những sáng kiến, giải pháp nhằm phát triển, nghiên cứu; cùng với đó là một số công cụ khác để giúp các bạn hiểu rõ hơn”.

Phát triển cây dược liệu, trong đó mở rộng diện tích trồng sâm Ngọc Linh là hướng đi mới được xác định rõ trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Măng Ri nhiệm kỳ 2025–2030. Đây là địa phương trọng điểm phát triển sâm. Địa phương mở rộng diện tích trồng, thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri khẳng định, phát triển cây sâm phải gắn với bảo vệ rừng:“Việc mở rộng diện tích sẽ tạo ra sản lượng để kêu gọi, thu hút doanh nghiệp, nhà đầu tư đến sản xuất, chế biến, tạo ra sản phẩm, nâng cao giá trị thương hiệu của sâm Ngọc Linh. Để mở rộng và phát triển, tạo môi trường thích hợp cho cây sâm Ngọc Linh sinh trưởng, cần trồng rừng, phát triển diện tích rừng và bảo tồn rừng. Đồng thời, tuyên truyền bà con trong việc quản lý, bảo vệ, chăm sóc rừng gắn với phát triển sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu khác”.

Tại xã Tu Mơ Rông, chính quyền địa phương phối hợp với doanh nghiệp tặng cây giống cho đoàn viên thanh niên, tạo sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế. Đến nay, xã này vận động được hơn 100.000 cây cà phê giống và hơn 800 kg hạt giống để cấp phát giúp người dân. Ông Võ Trung Mạnh, Bí thư Đảng ủy xã Tu Mơ Rông cho biết, để nghị quyết đi vào cuộc sống phải xây dựng mô hình cụ thể để hướng dẫn người dân thực hiện:"Bộ phận chuyên môn kỹ thuật thường xuyên đi kiểm tra, hướng dẫn bà con trồng, chăm sóc và bảo quản cây sâm Ngọc Linh nhằm gìn giữ nguồn sâm gốc, phát triển trên địa bàn. Đảng ủy xã Tu Mơ Rông cũng thành lập các đoàn thường xuyên xuống từng vườn sâm để kiểm tra, hướng dẫn và đôn đốc người dân chăm sóc, phát triển cây sâm".

Từ những mô hình cụ thể, sát thực tiễn, Nghị quyết của Đảng ở vùng núi tỉnh Quảng Ngãi không dừng lại trên giấy mà đã đi vào cuộc sống. Khi dân hiểu, dân tin và làm theo, mục tiêu của Nghị quyết trở thành động lực quan trọng, thúc đẩy vùng cao phát triển bền vững./.