Bh’rợ đươi cớ đhơ nớc cr’noon Tân Hoá căh muy zooi zư lêy muy thương hiệu du lịch ơy vêy bha lang k’tiếc haanh deh ting n’năc năc p’căh bh’rợ crêê cơnh coh bh’rợ ra pặ đơn vị đhanuôr ăt mamông, pa têệt đh’rưah lâng ma méch bộ máy lâng ng’zư lêy văn hoá lâng chr’năp la lay âng zập zr’lụ cruung đác.

Coh x’rịa c’moo 2023, bh’rợ Bhươl cr’noon du lịch crêê cơnh lâng đhr’năng tr’xăl âng plêệng k’tiếc coh Tân Hoá (Quảng Bình) năc vêy Tổ chức Du lịch bha lang k’tiếc - UNWTO (nâu cơy năc UN Tourism) xay moon năc cr’noon du lịch liêm choom pa bhlâng.

L’lăm ahay, chr’val Tân Hoá (chr’hoong Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình ty ahay) pa têệt đh’rưah lâng pr’zớc âng cr’noon du lịch Tân Hoá. Xang bêl pazum đơn vị hành chính cấp chr’val, Tân Hoá pazum lâng pazêng chr’val Thượng Hoá, Trung Hoá, Minh Hoá, đươi đhơ nơc t’mêê năc chr’val Kim Phú, tỉnh Quảng Trị. Pr’đớc chr’val Tân Hoá năc căh dzợ vêy coh xa nay hành chính. Coh muy c’moo ahay coh bản đồ hành chính căh vêy đhơ nớc Tân Hoá, hân đhơ đhơ nớc Cr’noon du lịch Tân Hoá dzợ vêy coh thị trường du lịch. Hân đhơ cơnh đêêc, bêl Google lêy pay đươi pazêng đhơ nớc bha lâng coh pr’đươi bản đồ đhị Việt Nam năc Tân Hoá căh dzợ vêy, tơợ đêêc bhrợ ha ta mooi căh bơơn lêy đhơ nớc Tân Hoá bêl chêêc lêy.

T’mêê đâu, HĐND chr’val Kim Phú ơy prá xay xang Nghị quyết ooy bh’rợ ra pặ cớ bhươl cr’noon coh zr’lụ chr’val. Coh pazêng g’luh ra pặ n’nâu, đhơ nớc cr’noon Tân Hoá ơy n’leh cớ. T’cooh Hoàng Tự Quốc Hùng, Chủ tịch UBND chr’val Kim Phú prá xay, cr’noon du lịch Tân Hoá âng 3 cr’oon âng chr’val Tân Hoá ty ahay, năc đoo năc cr’noon 1 Yên Thọ, cr’noon 2 Yên Thọ, cr’noon 3 Yên Thọ. 3 cr’noon n’nâu năc zr’lụ du lịch pa têệt đh’rưah lâng đhơ du lịch Tân Hoá, cr’noon du lịch liêm choom pa bhlâng coh bha lang k’tiếc. Xang bêl bhrợ t’vaih chr’val căh dzợ vêy đhơ nơc n’năc. Ting cơnh t’cooh Hoàng Tự Quốc Hùng, bh’rợ pay đhơ nớc cr’noon Tân Hoá năc ơy vêy mr’cơnh cr’noọ xa nay coh Ban Thường vụ Đảng uỷ, vêy mr’cơnh cr’noọ xa nay âng đhanuôr:“Đhơ nớc n’năc pa têệt lâng xa nay chr’năp du lịch hắt bhlâng âng k’tiếc k’ruung, vêy cơnh cậ năc vêy puôn, xơơng cr’noon du lịch cơnh đêêc a’năm, coh đêêc vêy cr’noon Tân Hoá, năc muy thương hiệu du lịch chr’năp bhlâng. Lâng azi kiêng zư đớc, pa dưr cớ thương hiệu n’nâu đoọng đhơ nớc bhươl cr’noon, đhơ nớc âng cr’noon pa têệt lâng cr’noon du lịch Tân Hoá, cr’noon du lịch liêm choom bhlâng coh bha lang k’tiếc, tu ơy vêy bâc apêê n’năl ơy”.

Chr’val Kim Phú, tỉnh Quảng Trị mr’cơnh cr’noọ xa nay ra pặ tơợ 26 bhươl cr’noon năc dzợ mơ 12 bhươl cr’noon. Chr’năp bhlâng, đhơ nớc cr’noon Tân Hoá vêy ta bhrợ t’vaih đươi tơợ xa nay pazum pazêng cr’noon âng chr’val Tân Hoá ty lâng mơ 395 pr’loọng đong đhanuôr. Pazêng cr’noon n’nâu năc pa dưr bh’rợ du lịch crêê cơnh lâng tr’xăl âng plêệng k’tiếc, bhrợ bấc bh’rợ chêêc lêy n’năl chr’năp pr’hay đoọng ha du lịch tơợ homestay, chêêc n’năl bh’rợ bhrợ ha rêê đhuốch, cha đăh coh đong đhanuôr, zr’lụ pa câl hàng c’kir lâng pazêng dịch vụ n’lơơng đoọng đương hơnh deh ta mooi.

L’lăm đêêc, bh’rợ nhăn p’rá xa nay âng đhanuôr ooy bh’rợ ra pặ bhươl cr’noon, vêy ta bhrợ đhị bhươl cr’noon ta nih đha nâng, crêê cơnh xa nay xay moon. Coph pazêng g’luh prá xay,  vêy bấc đhanuôr ting pâh prá xay ooy bh’rợ ra pặ lâng ting xay p’căh ghít cr’noọ âng đay lâng xa nay ra pặ đơn vị đhanuôr ăt mamông coh vel đong. T’cooh Ngô Thanh Hải, cr’noon 3 Yên Thọ, chr’val Kim Phú prá xay:“Ting cơnh xa nay bh’rợ ra pặ bhươl cr’noon tơợ Trung ương xiêr năc vel đông công cơy xay bhrợ ooy pazêng bhươl cr’noon. Coh chr’val zi, azi zêng mr’cơnh lâng cr’noọ xa nay. T’mêê bêl đêêc vêy nhăn p’rá xa nay âng đhanuôr coh cr’noon năc acu lêy, bấc đhanuôr, vêy zr’lụ tước 100% mr’cơnh lâng cr’noọ xa nay âng Đảng lâng Nhà nước”.

Đhị chr’val Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị (chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình ty), bh’rợ bhrợ têng bh’rợ ra pặ, vel đong t’bhlâng zư lêy pazêng rau chr’năp pr’hay âng văn hoá, lịch sử đanh đươnh âng bhươl cr’noon. Pazêng đhơ nớc ng’đớc bhươl cr’noon năc pa têệt ooy truyền thống, rau chr’năp pr’hay lâng cr’noọ liêm pr’hay âng đhanuôr vêy ta zư đớc căh cậ pay đươi cớ. Pazêng vel đong đanh đươnh cơnh Phú Lộc, Vạn Lộc, Thọ Lộc, Vạn Trạch, cr’noon chiến đấu Cự Nẫm (chr’hoong Bố Trạch ty) căh cậ pazêng bhươl cr’noon vêy bấc xa nay bh’rợ ga măc chr’năp lịch sử vêy ta zư đớc coh pr’đớc t’mêê, nhâm mâng bh’rợ pa têệt âng lang ahay âng bhươl cr’noon lâng truyền thống âng vel đong, ting zư nhâm mâng xa nay bh’rợ lịch sử, văn hoá âng zập zr’lụ cruung k’tiếc.

Lâng bấc vel đong, đhơ nơc bhươl cr’noon dzợ năc rau chr’năp pr’hay âng ty đanh, rau bhui har lâng rau la lay âng bhươl cr’noon. Tu cơnh đêêc, bh’rợ ra pặ bhươl cr’noon vêy ta bhrợ ting cơnh xa nay pa têệt đươi rau chr’năp âng văn hoá ơy vêy ta pa dưr coh bấc lang manuyh. T’cooh Đỗ Mạnh Tài, Chủ tịch UBND chr’val Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị prá xay, vel đong ơy xay bhrợ bh’rợ ra pặ bhươl cr’noon liêm choom bhlâng, tơợ bh’rợ bhrợ têng bh’rợ tr’nêng, nhăn p’rá xa nay âng đhanuôr tước ooy bh’rợ xay truih, p’too pa choom đhậu bhưah:“Coh đhơ nớc âng cr’noon năc công ơy choom pay đươi cớ pazêng bhươl cr’noon văn hoá vêy truyền thống văn hoá lịch sử tơợ bêl ahay tước nâu cơy. Muy bơr cr’noon năc ơy pay đươi cớ đhơ cr’noon ty đanh bêl ahay, bấc đhơ nớc chr’năp bhlâng, vêy pr’đươi ooy lịch sử công cơnh văn hoá ty đanh tơợ l’lăm ahay. Ha mơ dzợ pazêng zr’lụ đhanuôr ăt mamông n’lơơng năc công vêy ta zư đớc đhơ nớc 4 cr’noon âng 4 chr’val ty ahay”.

Prang tỉnh Quảng Trị vêy 1.922 bhươl cr’noon, tổ dân phố/77 chr’val, phường ( lâng đặc khu Cồn Cỏ căh vêy bhươl cr’noon), mơ 241 pr’loọng đong coh muy cr’noon, tổ dân phố. Xang bêl pazum, prang tỉnh dzợ 916 bhươl cr’noon, tổ dân phố, mơ 507 pr’loọng đong coh muy cr’noon, tổ dân phố, pa xiêr 1.006 bhươl cr’noon, tổ dân phố t’piing lâng căh căh ra pặ.

Bh’rợ ra pặ bhươl cr’noon, tổ dân phổ năc đoọng pa xiêr đợ bấc bhươl cr’noon, pa xiêr đợ manuyh bhrợ bh’rợ căh chuyên trách, k’miah ngân sách nhà nước. Ting n’năc bhrợ t’vaih pr’đơợ k’rong c’rơ xay bhrợ c’lâng p’rang, pr’đươi văn hoá coh zr’lụ đhanuôr ăt ammông. Xang bêl ra pặ, pazêng bhươl cr’noon, tổ dân phố vêy đợ ga măc crêê cơnh, nhâm mâng pr’đơợ đoọng bhrợ t’vaih chi bộ độc lập, pa dưr rau liêm choom âng bh’rợ sinh hoạt đảng, xay bhrợ liêm choom âng Ban Công tác Mặt trận lâng pazêng tổ chức chính trị - xã hội. P’căn Lê Thị Thanh, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị xay moon, Sở Nội vụ năc pa choom đoọng ha pazêng vel đong bhrợ pazêng chế độ chính sách đoọng ha manuyh pa bhrợ căh chuyên trách coh cr’noon, tổ dân phố đhêy pa bhrợ tu ra pặ:“Pa châng êy đợ t’ngay c’xêê âng Thủ tướng Chính phủ xay moon năc pazêng bhươl cr’noon xay bhrợ liêm xang đề án đoọng p’căh ooy Hội đồng nhân dân cấp chr’val prá xay xang l’lăm t’ngay 30/6. Dáp tước t’ngay 30/6 bêl đêêc ahay năc coh prang tỉnh ơy vêy 38 coh 77 chr’val, phường ơy xay bhrợ liêm xang bh’rợ p’căh ooy Hội đồng nhân dân cấp chr’val prá xay đề án. Lâng coh t’ngay nâu cơy năc vêy 39 đơn vị ha mơ dzợ năc công ơy bhrợ liêm xang, cơnh đêêc năc coh pazêng xay bhrợ liêm xang ting cơnh Chỉ thị 21 âng Thủ tướng năc l’lăm t’ngay 30/6”./.

SÁP NHẬP THÔN, TỔ DÂN PHỐ Ở QUẢNG TRỊ: GIỮ TÊN LÀNG DU LỊCH TỐT NHẤT THẾ GIỚI

Sau khi sáp nhập xã, tên gọi Tân Hóa, nơi sở hữu danh hiệu "Làng du lịch tốt nhất thế giới" xuất hiện trở lại trong đợt sắp xếp thôn, tổ dân phố tại tỉnh Quảng Trị. Việc khôi phục tên thôn Tân Hóa không chỉ góp phần giữ gìn một thương hiệu du lịch đã được quốc tế ghi nhận mà còn thể hiện cách làm linh hoạt của địa phương trong quá trình sắp xếp đơn vị dân cư, gắn tinh gọn bộ máy với bảo tồn bản sắc văn hóa và giá trị đặc trưng của từng vùng đất.

Cuối năm 2023, mô hình Làng du lịch thích ứng thời tiết ở Tân Hoá (Quảng Bình) được Tổ chức Du lịch thế giới - UNWTO (nay là UN Tourism) công nhận là làng du lịch tốt nhất.

Trước đây, xã Tân Hóa (huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình cũ) gắn liền với tên gọi của làng du lịch Tân Hóa. Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, Tân Hóa sáp nhập với các xã Thượng Hóa, Trung Hóa, Minh Hóa, lấy tên gọi mới là xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị. Địa danh xã Tân Hóa không còn hiện diện về mặt hành chính. Trong một năm qua trên bản đồ hành chính không có tên Tân Hóa, mặc dù tên Làng du lịch Tân Hóa vẫn tồn tại trên thị trường du lịch. Tuy nhiên, khi Google cập nhật lại các địa danh chính thức trên ứng dụng bản đồ tại Việt Nam thì tên Tân Hóa không còn, dẫn đến việc du khách không thấy tên Tân Hóa khi tìm kiếm.

Mới đây, HĐND xã Kim Phú đã thông qua Nghị quyết về sắp xếp, tổ chức lại thôn, bản trên địa bàn xã. Trong lần sắp xếp này, tên thôn Tân Hóa đã xuất hiện trở lại. Ông Hoàng Tự Quốc Hùng, Chủ tịch UBND xã Kim Phú cho hay, làng du lịch Tân Hóa thuộc 3 thôn của xã Tân Hóa cũ, đó là thôn 1 Yên Thọ, thôn 2 Yên Thọ, thôn 3 Yên Thọ. 3 thôn này là trung tâm du lịch gắn với liền với tên làng du lịch Tân Hóa, làng du lịch tốt nhất thế giới. Sau khi thành lập xã thì không còn tên đó nữa. Theo ông Hoàng Tự Quốc Hùng, việc lấy thôn Tân Hóa đã được sự thống nhất cao trong Ban Thường vụ Đảng ủy, có sự đồng thuận của nhân dân.“Tên đó là gắn liền với thương hiệu du lịch rất là hiếm của cả nước, hình như chỉ có bốn, năm làng du lịch gì đó thôi, trong đó có làng Tân Hóa, là một thương hiệu du lịch rất mạnh. Và chúng tôi muốn giữ lại, khôi phục lại thương hiệu này để tên làng, tên thôn gắn liền với làng du lịch Tân Hóa, làng du lịch tốt nhất thế giới, vì đã có định vị rồi”.

Xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị thống nhất sắp xếp từ 26 thôn, bản thành 12 thôn bản. Đáng chú ý, tên thôn Tân Hóa được thành lập dựa trên cơ sở sáp nhập các thôn của xã Tân Hóa cũ với 395 hộ dân. Các thôn này đều phát triển mô hình làng du lịch thích ứng với thời tiết, cung cấp các trải nghiệm đa dạng cho du lịch từ homestay, trải nghiệm công việc làm nông, ăn uống tại nhà dân, quầy hàng lưu niệm và các dịch vụ khác dành cho khách du lịch.

Trước đó, việc lấy ý kiến cử tri về phương án sắp xếp, tổ chức lại thôn bản được triển khai khẩn trương, nghiêm túc theo quy định. Tại các hội nghị cử tri, đông đảo người dân đã tham gia nghiên cứu phương án, thảo luận dân chủ và trực tiếp bày tỏ quan điểm đối với chủ trương sắp xếp đơn vị dân cư ở cơ sở. Ông Ngô Thanh Hải, thôn 3 Yên Thọ, xã Kim Phú bày tỏ:“Theo chủ trương sáp nhập thôn bản từ Trung ương xuống thì địa phương cũng đã triển khai đồng bộ tất cả các đơn vị trong thôn. Trong xã tôi, quan điểm là tôi hoàn toàn nhất trí. Và vừa rồi có lấy ý kiến của nhân dân trong thôn bản thì tôi thấy, đa số nhân dân, có nơi 100% ủng hộ chủ trương của Đảng và Nhà nước”.

Tại xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị (huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ), quá trình xây dựng phương án sắp xếp, địa phương đặc biệt chú trọng bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử đã ăn sâu trong đời sống cộng đồng. Các tên gọi làng và thôn gắn với truyền thống, bản sắc và ký ức của người dân qua nhiều thế hệ được ưu tiên giữ lại hoặc khôi phục. Những địa danh lâu đời như Phú Lộc, Vạn Lộc, Thọ Lộc, Vạn Trạch, làng chiến đấu Cự Nẫm (huyện Bố Trạch cũ) hay các làng có bề dày lịch sử được gìn giữ trong tên gọi mới, bảo đảm sự tiếp nối của ký ức cộng đồng và truyền thống quê hương, góp phần gìn giữ dấu ấn lịch sử, văn hóa của từng vùng đất.

Đối với nhiều địa phương, tên làng còn là biểu tượng của truyền thống, niềm tự hào và bản sắc cộng đồng. Vì vậy, việc sắp xếp thôn được thực hiện trên tinh thần kế thừa các giá trị văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Ông Đỗ Mạnh Tài, Chủ tịch UBND xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị thông tin, địa phương đã triển khai quy trình sắp xếp thôn một cách bài bản, từ xây dựng phương án, tổ chức lấy ý kiến nhân dân đến tuyên truyền, vận động rộng rãi.“Trong tên thôn thì cơ bản lấy lại các thôn, các làng văn hóa có truyền thống văn hóa lịch sử từ trước đến nay. Một số thôn thì cũng đã lấy lại tên làng truyền thống ngày xưa, nhiều tên rất giá trị, mang tính lịch sử cũng như văn hóa truyền thống lâu đời trước đây. Còn lại các khu vực khác thì cũng đã giữ được tên 4 thôn của 4 xã cũ”.

Toàn tỉnh Quảng Trị có 1.922 thôn, tổ dân phố/77 xã, phường (riêng đặc khu Cồn Cỏ không có tổ chức thôn trực thuộc), bình quân 241 hộ/thôn, tổ dân phố. Sau sắp xếp, toàn tỉnh còn 916 thôn, tổ dân phố, bình quân 507 hộ/thôn, tổ dân phố, giảm 1.006 thôn, tổ dân phố so với trước sắp xếp.

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố góp phần tinh gọn đầu mối, giảm số lượng người hoạt động không chuyên trách, tiết kiệm ngân sách nhà nước. Đồng thời tạo điều kiện tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng, thiết chế văn hóa ở khu dân cư. Sau sắp xếp, các thôn, tổ dân phố có quy mô phù hợp hơn, bảo đảm điều kiện để xây dựng chi bộ độc lập, nâng cao chất lượng sinh hoạt đảng, hiệu quả hoạt động của Ban Công tác Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội. Bà Lê Thị Thanh, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị cho biết, Sở Nội vụ sẽ có trách nhiệm hướng dẫn các địa phương về giải quyết các chế độ chính sách cho người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố nghỉ việc do sắp xếp.“Đối chiếu với thời hạn mà Thủ tướng Chính phủ quy định thì các thôn phải hoàn thành đề án để trình Hội đồng nhân dân cấp xã thông qua trước ngày 30/6. Thì tính đến ngày 28/6 vừa qua thì trên toàn tỉnh có 38 trên 77 xã, phường là đã hoàn thành việc trình Hội đồng nhân dân cấp xã thông qua đề án. Và trong ngày hôm nay thì 39 đơn vị còn lại đã hoàn thành, như vậy là tổng số hoàn thành theo đúng Chỉ thị 21 của Thủ tướng là trước ngày 30/6”./.