Nâu câi, căh muy vêy pa neh nhum căh câ a xiu chuồn, năc đợ bh’nơơn chr’năp cơnh sâm Ngọc Linh, tỏi Lý Sơn xooc ting apêê g’luh xe chô tươc đh’rưah

Mơ lâh 8 giờ ra diu, ch’nang Sa Kỳ - Lý Sơn ơy r’rộ r’răm p’rá cr’chăng âng apêê đương c’câl. Đợ mơ bhuông xe moot gluh coh đảo cung bâc lâh pêê chu lâng bêl ahay. N’jưah đơơh lêy pay đơơng đợ acoon a’ọc tơợ k’tiêc chô moot coh đảo, t’cooh Nguyễn Đức Thành, mưy manưih đương pa câl đhị đâu tơợ đanh bhui har moon:

“Acu câl pay a’ọc đhị zâp apêê băn ting c’roọl bh’năn, lâh mơ năc coh zâp chr’val da ding k’coong cơnh Sơn Tịnh, Sơn Hà, Kon Plông... âng tỉnh Quảng Ngãi đơơng coh đảo đoọng pa câl. Coh da ding k’coong apêê pa gơi xiêr coh đâu prí, pa neh, zâp râu p’lêê cơnh pih ngam, quýt, bhơi r’veh... moon zr’nưm vêy choh bhrợ n’hâu năc apêê đơơng coh đâu đoọng pa câl ooy đảo. Ha dợ coh đảo năc lêy đơơng pa gluh a’chông a’xiu, a’tam, mực, hành tỏi âng Lý Sơn, đơơng chô ooy da ding k’coong đoọng pa câl. Nâu cơy ơy vaih mạng, lêy đoọng zên ooy Online cung liêm buôn”.

Xang bêl pa zưm bơr tỉnh Quảng Ngãi lâng Kon Tum, đợ mơ bhuông âng đơơng ta mooi, bhuông đơơng pr’đươi ch’na đh’năh moot gluh coh đảo Lý Sơn bâc lâh 2, 3 chu, zooi đoọng ha bhiệc tr’câl tr’bhlêy liêm buôn lâh mơ.

Ting cơnh amoó Phạm Thị Thanh Tâm (c’la nhà hàng coh đảo), Lý Sơn xoọc vaih zâp râu, tơợ bhơi r’veh, cà phê tươc zâp râu tơơm zanươu chr’năp coh k’coong ch’ngai cơnh Sâm Ngọc Linh, Đẳng Sâm, Đương Quy... Đươi vêy cơnh đêêc, ta mooi chô ooy đâu lâh mơ cha đăh a’chông a’xiu năc dzợ vêy cha đăh đợ ch’na đh’năh a’yêm coh crâng k’coong. Amoó Tâm rơơm bhiệc tr’xăl tr’câl đăh bh’nơơn pr’đươi ch’na đh’năh nâu vêy zư pa dưr ta luôn lâh mơ:

“Zâp râu tơơm zanươu cơnh sâm Ngọc Linh bêl c’moo năc ahay apêê câl pay cung bâc. Lêệ k’rooc coh đâu căh zâp đoọng pa câl đươi năc lêy pay đăh k’tiêc chô pa câl, a’ọc cung cơnh đêêc. Đăh bhơi r’veh, coh đảo năc vêy choom choh bhơi muống lâng bơr pêê râu buôn đươi bêl zêệ bhrợ lẩu; ha dợ zâp râu bhơi r’veh p’lêê p’coo lơơng coh đảo căh choom choh cơnh cà rốt, clang, k’lung dền... zêng lêy pay đăh k’coong ch’ngai. Acu cung rơơm coh da ding k’coong, coh đảo vêy râu p’têêt pa zưm bhrợ đh’rưah đăh pr’đươi pr’dua đoọng tr’zooi đh’rưah liêm choom”.

Ha dang cơnh bêl ahay, bhiệc lêy tr’câl tr’bhlêy pr’đươi pr’dua g’nưm mưy apêê lươt câl pay, năc xoọc đâu vêy bâc apêê đhanuôr coh đảo, lâh mơ năc apêê p’niên ơy lêy đươi mạng xã hội đoọng p’căh moon, pa câl, lâng tr’xăl đăh pr’đươi pr’dua, ooy đâu vêy đợ pr’đươi pr’dua coh da ding k’coong. T’cooh Nguyễn Thanh Dũng, c’la bhrợ pa câl tỏi ga măc coh vêêl Đông, đặc khu Lý Sơn moon, ooy đăh giao lưu, tr’đoọng pr’đươi pr’dua, tỏi Lý Sơn ơy vêy vaih bâc đhị vêêl đông da ding k’coong cơnh Kon Plông, Măng Đen...:

“K’noọ tươc đâu, ooy mạng xã hội, acu cung lêy p’căh, pay k’lung tỏi Lý Sơn đơơng ooy k’coong ch’ngai lêy pa câl, p’căh đoọng đhanuôr lâng ta mooi coh đâu năl tươc tỏi Lý Sơn. Râu 2 năc lêy ăt prá, tr’đoọng pr’đươi pr’dua 2 đăh. Acu pay đợ râu chr’năp vaih coh k’coong ch’ngai cơnh Sâm đơơng chô đươi, căh cậ pa câl đoọng bơơn zên. Bhiệc nâu liêm choom đoọng ha đhanuôr coh đặc khu Lý Sơn”.

T’cooh Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch đặc khu Lý Sơn moon, t’mêê đâu, đặc khu Lý Sơn lâng chr’val Măng Đen ơy ký bha ar pa tơ pa zưm bhrợ pa dưr đăh kinh tế lâng pa dưr k’rong bhrợ, ooy đâu vêy pa zưm bhrợ pa dưr cơ chế p’têêt pa zưm, zooi đoọng p’căh lâng pa câl zâp bh’nơơn pr’đươi ha rêê đhuôch chr’năp lalay, a’chông a’xiu, pr’đươi OCOP coh k’coong ch’ngai Măng Đen lâng zr’lụ Lý Sơn ooy đăh bh’rợ du lịch, livestream bh’nơơn pr’đươi đhị zâp kênh truyền thông, nền tảng số:

“Tơợp c’moo 2026, Lý Sơn lâng Măng Đen cung ơy ký gr’hoot pa zưm đh’rưah, ooy đâu lêy gr’hoot bhrợ đợ cr’liêng xa nay liêm ghit. Zâp bh’nơơn pr’đươi đăh văn hoá, du lịch, zâp pr’đươi pr’dua âng 2 vêêl đông năc vêy tr’đoọng đh’rưah, bhrợ râu p’têêt pa zưm liêm choom coh crâng k’coong lâng biển”.

Ting cơnh t’cooh Nguyễn Trọng Sơn, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ chr’val Măng Đen, xang bêl ký gr’hoot pa zưm bhrợ lâng zr’lụ Lý Sơn, ooy zâp hội chợ, triển lãm, apêê t’ngay văn hoá du lịch, t’ngay bhiệc bhan ch’na đh’năh... bâc pr’đươi pr’dua chr’năp lalay âng zr’lụ biển ơy vêy pa câl, p’căh tươc đhanuôr lâng ta mooi bêl chô lâng Măng Đen. Ooy đâu, bhrợ pa dưr liêm bâc đăh pr’đươi pr’dua lêy pa câl ha đhanuôr cung cơnh ta mooi bêl chô ooy Măng Đen:

“T’mêê đâu lêy xay moon năc chr’val Măng Đen t’đui đoọng ooy Lý Sơn mưy đhị đương pa câl coh phiên chợ, zr’lụ phố hi dưm đoọng Lý Sơn n’jưah đợc p’căh bh’nơơn pr’đươi đoọng ta mooi năc tươc Măng Đen lâng Lý Sơn. Ooy đâu năc đhanuôr Lý Sơn choom pa câl pr’đươi. Lý Sơn cung zooi đoọng Măng Đen cơnh đêêc. Lý Soqn câl zâp pr’đươi pr’dua âng Măng Đen đoọng pa câl, p’căh đhị Lý Sơn. Coh đâu zr’lụ choh bhrợ tơơm zanươu bâc đoọng xay moon, căh cậ zâp râu bhơi r’veh, p’lêê p’coo, cà phê”.

Đoọng pr’ăt bh’rợ âng crâng lâng biển dưr liêm nhâm lâh, t’mêê đâu, đặc khu Lý Sơn lâng chr’val Măng Đen ơy ký gr’hoot bhrợ pa dưr kinh tế. Bơr vêêl đông vêy tr’zooi đh’rưah lêy p’căh đợ bh’nơơn pr’đươi, livestream pa câl pr’đươi pr’dua coh zâp nền tảng số lâng đợc đoọng lalay đợ đhị ăt bhrợ liêm chr’năp zâp đhị zr’lụ chợ hi dưm, chợ phiên du lịch.

Râu pa zưm bhrợ âng Lý Sơn lâng Măng Đen năc râu c’leh bh’rợ chr’năp liêm đoọng ha cr’noọ bh’rợ xăl t’mêê đăh pa dưr kinh tế zr’lụ. Xay moonđăh râu liêm choom nâu, pr’căn Y Ngọc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi moon ghit:

“Tỉnh Quảng Ngãi xoọc đâu vêy pa dưr pa xơc t’mêê liêm lâng đợ râu chr’năp k’rơ đăh kinh tế biển, nông nghiệp công nghệ dal, pr’đươi cr’van coh crâng k’coong ga măc lâng du lịch đh’rưah lâng đợ văn hoá liêm pr’hay, pa zưm đh’rưah liêm lâng văn hoá biển, văn hoá crâng k’coong. Tỉnh Quảng Ngãi vêy k’rong pa zưm liêm zâp pr’đơợ bh’rợ đoọng gung dưr ooy cr’chăl nâu a’tôh. Lâng bhiệc pa zưm bhrợ liêm choom, lêy bhrợ zêng đợ râu ơy vaih coh crâng lâng biển đhị pr’đơợ bh’rợ đoàn kết đh’rưah, lâng t’bhlâng bhrợ chính trị dal, lâng râu pa zưm c’rơ tr’cơnh loom âng zêng hệ thống chính trị, tỉnh Quảng Ngãi bhrợ liêm xang đợ cr’noọ bh’rợ pa dưr pa xơc kinh tế 2 số ooy cr’chăl c’moo 2025-2030”./.

KẾT NỐI RỪNG- BIỂN ĐỘNG LỰC MỚI CHO KINH TẾ QUẢNG NGÃI

Người miền Trung mình xưa nay vẫn bảo: "Mít non gửi xuống, cá chuồn gửi lên". Cái tình nghĩa giữa miền xuôi và miền ngược ấy, nay lại càng thêm thắt chặt từ khi tỉnh Quảng Ngãi mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập với Kon Tum. Giờ đây, không chỉ có mít non hay cá chuồn, mà những sản vật quý như sâm Ngọc Linh, tỏi Lý Sơn đang theo những chuyến xe, chuyến tàu tìm đến với nhau

Mới hơn 8 giờ sáng, cảng Sa Kỳ - Lý Sơn đã rộn ràng tiếng cười nói của thương lái. Tần suất tàu xe ra vào đảo giờ đã tăng gấp đôi, gấp ba trước đây. Vừa nhanh tay chuyển những con heo cỏ từ đất liền lên đảo, ông Nguyễn Đức Thành, một thương lái lâu năm phấn khởi chia sẻ:

“Mình thu mua heo quê của các  trang trại, chủ yếu ở mấy xã miền núi như Sơn Tịnh, Sơn Hà, KonPlong..của tỉnh Quảng Ngãi bỏ ra đảo cho người ta bán. Ở trên núi thì người ta gửi chuối, chuối lùn, chuối mốc, mít, các loại trái cây cam, quýt, rau củ..Nói chung trồng được cái gì là người ta đưa xuống đây rồi đưa ra đảo. Còn đảo thì đưa hải sản, tôm, cá, mực, hành tỏi- thương hiệu của Lý Sơn, mình đưa vô rồi chuyển lên núi cho người ta buôn bán lại. Bây giờ có mạng rồi, thanh toán Online cũng tiện”.

Sau khi sáp nhập hai tỉnh Quảng Ngãi và Kon Tum, tần suất tàu khách, tàu hàng ra vào đảo Lý Sơn tăng gấp 2 - 3 lần, giúp việc giao thương thuận lợi hơn.

Theo chị Phạm Thị Thanh Tâm (chủ nhà hàng trên đảo), Lý Sơn hiện không thiếu thứ gì, từ các loại rau củ, cà phê xứ lạnh đến các dược liệu quý vùng cao như Sâm Ngọc Linh, Đẳng Sâm, Đương Quy... Nhờ vậy, du khách đến đây ngoài thưởng thức hải sản còn được trải nghiệm các sản phẩm, món ăn dân dã đặc trưng của vùng cao. Chị Tâm mong muốn việc trao đổi các mặt hàng nông sản này tiếp tục được duy trì thường xuyên hơn.

“Các loại dược liệu như sâm Ngọc Linh hồi năm ngoái mấy người ra chào hàng, em nhập về bán thấy cũng chạy. Thịt bò ở ngoài đây không đủ cung cấp nên phải nhập từ đất liền về bán, heo cũng vậy. Về rau, trên đảo chỉ trồng được rau muống và một số loại dùng cho lẩu thôi; còn lại các loại rau củ quả khác trên đảo không trồng được như cà rốt, khoai tây, củ dền.. đều phải nhập từ trên vùng cao về. Em cũng mong, trên núi, ngoài đảo có sự kết nối, trao đổi hàng hóa để phục vụ lẫn nhau tốt hơn”.

Nếu như trước đây, việc trao đổi hàng hóa phụ thuộc chủ yếu vào thương lái, thì nay nhiều người dân xứ đảo, đặc biệt là giới trẻ đã chủ động sử dụng mạng xã hội để giới thiệu, quảng bá, mua bán, trao đổi hàng hóa, trong đó có mặt hàng nông sản. Ông Nguyễn Thanh Dũng, chủ vựa tỏi lớn ở thôn Đông, đặc khu Lý Sơn cho biết, thông qua giao lưu, trao đổi hàng hóa, tỏi Lý Sơn giờ đã có mặt tại nhiều địa phương miền núi như Kon plong, Măng Đen …:

“Sắp tới, qua mạng xã hội, tôi cũng định quảng bá, lấy củ tỏi Lý Sơn mình đem lên miền núi giao lưu, quảng bá để người dân và du khách trên đó biết đến của tỏi Lý Sơn. Thứ 2 là  mình quan hệ, trao đổi 2 chiều. Mình lấy các đặc sản trên núi như Sâm chẳng hạn mình về tiêu dùng, hoặc mình bán lại cho người ta để lấy tiền. Cái điều đó tốt cho người nông dân ở đặc khu Lý Sơn”.

Ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch đặc khu Lý Sơn cho biết, vừa qua, đặc khu Lý Sơn và xã Măng Đen đã ký văn bản hợp tác phát triển kinh tế và xúc tiến đầu tư, trong đó có phối hợp xây dựng cơ chế liên kết, hỗ trợ quảng bá và tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp, nông sản đặc trưng, hải sản, sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền của xã Măng Đen và đặc khu Lý Sơn thông qua hoạt động du lịch, livestream  sản phẩm trên các kênh truyền thông, nền tảng số:

“Đầu năm 2026, Lý Sơn và măng Đen cũng đã tổ chức ký kết hợp tác, trong đó chương trình ký kết hợp tác rất chi tiết. Các sản phẩm văn hóa, du lịch, các mặt hàng nông sản của 2 địa phương sẽ trao đổi với nhau, tạo thành sự liên kết giữa núi và biển”. 

Theo ông Nguyễn Trọng Sơn, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Măng Đen, sau ký kết hợp tác với đặc khu Lý Sơn, thông qua các hội chợ, triển lãm, tuần lễ văn hóa du lịch, ngày hội ẩm thực…nhiều hàng hóa, sản phẩm đặc trưng của vùng biển đã được bày bán, giới thiệu đến người dân và du khách khi đến với Măng Đen. Qua đó, tạo nên sự phong phú, đa dạng về sản phẩm phục vụ người dân cũng như di khách mỗi khi đến với Măng Đen: 

“Vừa rồi ra đặt vấn đề thì xã Măng Đen ưu tiên cho Lý Sơn một gian hàng ở khu chợ phiên, khu phố đêm đểLý Sơn vừa trưng bày sản phẩm, giới thiệu sản phẩm cho du khách đến Măng Đen để biết được Lý Sơn. Qua đó thì có thể là bà con Lý Sơn bán được hàng. Lý Sơn cũng hỗ trợ lại cho Măng Đen với  hình thức như thế.Lý Sơn thì mua các sản phẩm của Măng Đen bán, giới thiệu tại Lý Sơn. Trên này vùng dược liệu có rất nhiều loại để giới thiệu, hoặc các loại đặc sản khác như rau, củ quả, cà phê”.

Để cái tình Rừng - Biển tiến xa hơn, vừa qua, đặc khu Lý Sơn và xã Măng Đen đã chính thức ký kết hợp tác kinh tế. Hai địa phương sẽ hỗ trợ nhau quảng bá sản phẩm, livestream bán hàng trên các nền tảng số và dành riêng cho nhau những vị trí đẹp nhất tại các khu chợ đêm, chợ phiên du lịch.

Sự bắt tay giữa Lý Sơn và Măng Đen là minh chứng rõ nét cho tư duy đổi mới trong phát triển kinh tế vùng. Đánh giá về tiềm năng này, bà Y Ngọc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi nhấn mạnh:

“Tỉnh Quảng Ngãi hiện nay mang cho mình diện mạo và tiềm năng phát triển hoàn toàn mới với những thế mạnh về kinh tế biển, nông nghiệp công nghệ cao, tài nguyên rừng lớn và du lịch cùng với không gian văn hóa rộng mở và sự kết hợp độc đáo giữa văn hóa biển và văn hóa núi rừng. Tỉnh Quảng Ngãi hội tụ đầy đủ các điều kiện để bứt phá trong thời gian tới. Với việc kết hợp hài hòa và khai thác tối đa lợi thế của rừng và biển trên cơ sở tinh thần đoàn kết cùng với quyết tâm chính trị cao và sự chung sức đồng lòng của cả hệ thống chính trị, tỉnh Quảng Ngãi hoàn thành hoàn toàn đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn 2025 - 2030”.