Hân đhơ ooy cr’chăl tr’nơợp ha dợ, zâp bh’rợ nâu căh mưy bhrợ đoọng c’lâng bhrợ cha liêm choom năc dzợ ting bhr’dzang tr’xăl cr’noọ bh’rợ, lêy bhrợ ha rêê đhuôch âng đhanuôr da ding k’coong

Đhị râu p’răng pưih coh k’coong ch’ngai đhị vêêl Xà Ruông, chr’val Sơn Tây Hạ, k’noọ 2 hécta chứa Queen âng t’cooh Phan Tấn Đức dzợ t’viêng liêm. Căh vêy bâc ngai năl, bêl ahay đhị zr’lụ k’tiêc nâu năc đhị choh keo.

Bơơn lêy keo zư lêy tươc 5 c’moo vêy choom bơơn, ha dợ zên pa câl cung căh têêm ngăn, Hợp tác xã Nông nghiệp lâng Dịch vụ Sơn Tinh, tỉnh Quảng Ngãi ơy lêy cha mêêt châc c’lâng lươt t’mêê. Đhị lêy cha mêêt, đơn vị quyết định lêy xăl choh m’ma chứa Queen đoọng mặ ăt ma mung cơnh đhr’năng plêệng k’tiêc coh vêêl đông.

Năc mưy cha năc ting pâh bhrợ bh’rợ nâu, t’cooh Phan Tấn Đức moon, k’tiêc choh chứa nâu vêy tơợp choh bhrợ tơợ c’xêê 4 c’moo đâu. Đoọng têêm ngăn liêm choom, pr’loọng đông ơy k’rong bhrợ hệ thống tưới phun tự động lâng pa zêng zên tr’nơợp k’dâng 300 ực đồng:

“Hợp tác xã vêy chr’val Sơn Tây Hạ đơơng lươt lêy zâp bh’rợ choh chứa. Đhị lêy cha mêêt la lua, azi lêy pay bh’rợ nâu đoọng choh bhrợ đhị vêêl đông. Ooy cr’chăl nâu, hợp tác xã ơy bơơn lêy liêm choom năc zâp apêê coh đâu ting lêy pâh choh. Azi ơy châc lêy năl lâng lêy bh’nơơn pa chô âng tơơm chứa Queen liêm choom, lâng tơơm nâu mặ zâng lâng nhiệt độ dal. Tu cơnh đêêc, azi lêy xay bhrợ đoọng zâp apêê coh hợp tác xã bhrợ bh’rợ nâu. Xọoc đâu, hợp tác xã ra lắp hệ thống tưới lâng béc, 3 t’ngay tưới mưy chu”.

Râu k’rang moon lâh mơ năc bh’rợ choh chứa nâu ơy bhrợ pa dưr ting n’juông p’têêt pa zưm câl pay bh’nơơn pr’đươi lâng doanh nghiệp lêy bhrợ. K’noọ đợc xang 12 tươc 14 c’xêê, chứa choom bơơn bhrợ, năc vêy đương rơơm pa dưr pa xơc ha rêê đhuôch ting c’lâng hàng hoá đhị zr’lụ da ding k’coong.

Căh mưy zâp đhị da ding bha đưn, bhiệc lêy bhrợ tr’xăl nâu dzợ vaih k’rơ đợ đhị đhăm k’tiêc choh ha roo căh zâp đac truih toọm Ruông. K’noọ 5 hécta k’tiêc choh ha roo căh liêm choom đhị đâu ơy xăl lâng tơơm clang Nhật.

Chr’năp lâh mơ năc cơnh pr’loọng t’cooh Đinh Văn Sinh coh vêêl Nước Kỉa, hân noo ch’noọng c’lật nâu t’cooh lêy xăl lâh 6 sào k’tiêc choh ha roo căh liêm choom đoọng choh m’ma clang t’mêê. Râu chr’năp âng bh’rợ nâu năc bhiệc đươi dua hệ thống bơm tưới lâng năng lượng mặt t’ngay zooi đoọng k’miah zên, đh’rưah lâng bhiệc g’luh tr’nơợp đơơng máy cày công suất ga măc moot ooy bhrợ têng cha zr’lụ k’coong ch’ngai. T’cooh Sinh đoọng năl:

“Đác tưới đoọng ha bh’rợ nâu vêy ta bhrợ lâng năng lượng mặt t’ngay. Chính quyền vêêl đông xay moon bh’rợ tưới nâu liêm crêê cơnh cr’noọ bhrợ cha âng đhanuôr. Lêy glụ n’coo đac tưới cơnh ahay năc tưới lâng năng lượng mặt t’ngay liêm buôn lâh mơ. Vêy cr’chăl lêy cha mêêt, đhanuôr ha dư mô-ttơ năc vêy choom lêy tưới đac, liêm choom lâh mơ”.

Ting cơnh t’cooh Lương Nhật Ân, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công chr’val Sơn Tây Hạ, bhiệc tr’xăl nâu đoọng pa dưr dal chr’năp âng mưy đhị k’tiêc choh bhrợ. Vêêl đông căh mưy zooi đoọng m’ma, hạ tầng năc dzợ đươi bhrợ ting c’lâng k’đhơợng bhrợ liêm choom cơnh xoọc đâu.

K’rang moon lâh mơ, zâp apêê Zalo ting zâp đhăm k’tiêc ơy vêy bhrợ pa dưr đoọng p’têêt pa zưm trực tiếp k’đhơợng bhrợ, cán bộ kỹ thuật lâng đhanuôr, zooi đơơh loon pa choom lâng lêy cha mêêt bhrợ. Lâh mơ, bhiệc ký gr’hoot câl pay lâng doanh nghiệp tơợp tơợ tr’nơợp năc đhị lêy za nươr đoọng đhanuôr grơơ nhool tr’xăl cr’noọ bh’rợ bhrợ cha.

Đăh c’lâng bh’rợ liêm chr’năp ooy cr’chăl nâu a’tôh, t’cooh Lương Nhật Ân đoọng năl cớ:

“Azi bhrợ pa dưr mưy c’bhuh zalo lalay đoọng ha zâp đhị đhăm k’tiêc choh bhrợ. Ooy đâu vêy Phó Chủ tịch k’đhơợng bhrợ dự án, Phó Chủ tịch Thường trực âng chr’val lâng zâp phòng, ban lâng hệ thống chính trị âng chr’val ting pâh. Bhiệc nâu đoọng bhrợ ha bh’rợ k’đhơợng lêy, lâng bhrợ liêm buôn ha bhiệc lêy cha mêêt. Bhiệc tr’xăl nâu ơy đơơng chô bâc râu tr’xăl liêm choom. Bêl ahay, đhanuôr choh bhrợ ha roo ha dợ bh’nơơn pa chô m’bứi, pa câl cặ liêm bâc. Tu cơnh đêêc, đhanuôr ơy xăl choh bhrợ cơnh t’mêê liêm glặp lâng pr’đơợ k’tiêc k’bunh, plêệng k’tiêc lâng bhrợ crêê cơnh cr’noọ cr’niêng âng đhanuôr”.

Xang bêl lêy bhrợ chính quyền vêêl đông bơr cấp, chr’val Sơn Tây Hạ năl ghit cr’noọ bh’rợ bha lâng năc pa dưr dal zên bơơn bhrợ lâng pa xiêr đha rưt nhâm mâng. Lâng lâh 95% đhanuôr năc apêê acoon coh, nâu đoo lalua năc mưy râu k’đhạp ha vêêl đông.

T’cooh Cao Quốc Tiến, Bí thư Đảng uỷ chr’val Sơn Hạ đoọng năl, vêêl đông xoọc pa zưm bhrợ pa dưr zâp bh’rợ đươi dua khoa học công nghệ lâng p’têêt pa zêng chr’năp. Ting cơnh c’lâng bh’rợ cr’chăl c’moo 2025-2030, chr’val xoọc xay bhrợ k’noọ 5 hécta clang Nhật, lâng lêy chô bhrợ pa dưr zr’lụ choh chứa bhưah 20 hécta vêy doanh nghiệp câl pay, ting bhr’dzang đơơng đhanuôr k’coong ch’ngai dưr zi lâh đha rưt nhâm mâng:

“Lâng zr’lụ da ding k’coong, pr’ăt tr’mung âng đhanuôr g’nưm lâh mơ ooy ha rêê đhuôch, tơơm chr’noh. Hân đhơ cơnh đêêc, nông, lâm nghiệp ooy cr’chăl nâu a’tôh năc lalay lâng ahay, nâu đoo năc xăl tơợ cr’noọ bh’rợ bhrợ têng ha rêê đhuôch dzang bhrợ kinh tế ha rêê đhuôch đoọng đơơng chô bh’nơơn bâc lâh mơ ha đhanuôr. Xọoc đâu, chr’val ting bhr’dzang xay bhrợ c’lâng bh’rợ nâu. Cơnh cr’chăl hanua, chr’val ơy xăl bơr pêê đhị k’tiêc toor tọm ta luôn ta bhưch đac đoọng bhrợ zâp bh’rợ bhrợ cha pa zưm lâng khoa học, công nghệ”./.

ĐỒNG BÀO MIỀN NÚI QUẢNG NGÃI THAY ĐỔI TƯ DUY LÀM NÔNG NGHIỆP

Những cánh đồng thiếu nước, những đồi keo hiệu quả thấp ở vùng cao tỉnh Quảng Ngãi đang được thay thế bằng các mô hình sản xuất mới như dứa Queen, khoai lang Nhật gắn với hệ thống tưới bằng năng lượng mặt trời và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Dù mới ở giai đoạn đầu, các mô hình này không chỉ mở ra sinh kế mà còn từng bước thay đổi nếp nghĩ, cách làm nông nghiệp của người dân miền núi

Giữa cái nắng vùng cao tại thôn Xà Ruông, xã Sơn Tây Hạ, gần 2 héc ta dứa Queen của ông Phan Tấn Đức vẫn xanh tốt. Ít ai biết rằng, trước đây khu đất này từng là rừng keo truyền thống.

Nhận thấy cây keo có chu kỳ dài tới 5 năm, giá cả lại bấp bênh, Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Sơn Tinh, tỉnh Quảng Ngãi đã chủ động tìm hướng đi mới. Qua khảo sát, đơn vị quyết định chuyển đổi sang giống dứa Queen nhằm thích ứng với khí hậu, thổ nhưỡng địa phương.

Là thành viên tham gia mô hình, ông Phan Tấn Đức cho biết, diện tích dứa này được xuống giống từ tháng 4 năm nay. Để đảm bảo hiệu quả, gia đình đã đầu tư hệ thống tưới phun tự động với tổng kinh phí ban đầu khoảng 300 triệu đồng

“Hợp tác xã được xã Sơn Tây Hạ đưa đi tham quan mô hình trồng dứa. Qua tìm hiểu thực tế, chúng tôi tiếp nhận mô hình này để triển khai trồng tại địa phương. Trong quá trình đó, hợp tác xã nhận thấy hiệu quả kinh tế cao nên các thành viên quyết định tham gia trồng. Chúng tôi đã tìm hiểu và thấy năng suất của cây dứa Queen rất hiệu quả, đồng thời loại cây này chịu được điều kiện nhiệt độ cao. Vì vậy, chúng tôi bắt đầu triển khai cho các thành viên của hợp tác xã thực hiện mô hình này. Hiện nay, hợp tác xã đã lắp đặt hệ thống tưới bằng béc, định kỳ khoảng 3 ngày tưới một lần”.

Điểm đáng chú ý là mô hình dứa này đã hình thành chuỗi liên kết bao tiêu sản phẩm với doanh nghiệp chế biến. Dự kiến sau 12 đến 14 tháng, dứa bắt đầu cho thu hoạch, mở ra triển vọng phát triển nông nghiệp hàng hóa tại khu vực miền núi.

Không chỉ trên các triền đồi, làn sóng chuyển đổi còn diễn ra mạnh mẽ tại những cánh đồng lúa thiếu nước dọc suối Ruông. Gần 5 héc ta đất lúa năng suất thấp tại đây đã được thay thế bằng cây khoai lang Nhật.

Tiêu biểu như hộ ông Đinh Văn Sinh ở thôn Nước Kỉa, vụ Hè Thu này ông quyết định chuyển hơn 6 sào đất lúa bấp bấp bênh sang trồng giống khoai mới. Điểm nổi bật của mô hình là việc ứng dụng hệ thống bơm tưới bằng năng lượng mặt trời giúp tiết kiệm chi phí, cùng với việc lần đầu tiên đưa máy cày công suất lớn vào phục vụ sản xuất vùng cao. Ông Sinh cho biết:

“Nguồn nước tưới cho mô hình này được vận hành bằng năng lượng mặt trời. Chính quyền địa phương đánh giá hình thức tưới này đáp ứng tốt nhu cầu sản xuất của người dân. So với việc kéo ống tưới truyền thống, hệ thống tưới bằng năng lượng mặt trời thuận lợi hơn nhiều. Bởi chỉ cần có thời gian ra kiểm tra, người dân bật mô-tơ là hệ thống sẽ tự vận hành tưới nước, mang lại hiệu quả cao hơn”.

Theo ông Lương Nhật Ân, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Sơn Tây Hạ, việc chuyển đổi này nhằm nâng cao giá trị trên cùng một diện tích canh tác. Địa phương không chỉ hỗ trợ giống, hạ tầng mà còn áp dụng phương thức quản lý hiện đại.

Đáng chú ý, các nhóm Zalo theo từng cánh đồng đã được thành lập để kết nối trực tiếp lãnh đạo, cán bộ kỹ thuật với người dân, giúp kịp thời hướng dẫn và giám sát sản xuất. Đặc biệt, việc ký kết bao tiêu đầu ra với doanh nghiệp ngay từ đầu chính là điểm tựa để bà con mạnh dạn thay đổi tư duy làm kinh tế.

Về định hướng và những giải pháp căn cơ trong thời gian tới, ông Lương Nhật Ân cho biết thêm:

“Chúng tôi xây dựng một nhóm Zalo riêng cho từng cánh đồng. Trong đó có Phó Chủ tịch phụ trách dự án, Phó Chủ tịch Thường trực của xã cùng các phòng, ban và hệ thống chính trị của xã tham gia. Việc này nhằm phục vụ công tác chỉ đạo, đồng thời tạo thuận lợi cho việc kiểm tra, giám sát. Việc chuyển đổi này đã mang lại nhiều thay đổi tích cực. Trước đây, bà con sản xuất lúa nhưng năng suất thấp, hiệu quả kinh tế không cao. Vì vậy, người dân đã chuyển sang phương thức canh tác mới phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu, thổ nhưỡng và đáp ứng nguyện vọng của bà con”.

Sau khi vận hành mô hình chính quyền hai cấp, xã Sơn Tây Hạ xác định mục tiêu cốt lõi là nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững. Với hơn 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, đây thực sự là một bài toán lớn cho địa phương.

Ông Cao Quốc Tiến, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Tây Hạ cho biết, địa phương đang tập trung xây dựng các mô hình ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chuỗi giá trị. Theo định hướng giai đoạn 2025–2030, xã đang triển khai gần 5 héc ta khoai lang Nhật, đồng thời hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu dứa quy mô 20 héc ta có doanh nghiệp bao tiêu, từng bước đưa bà con vùng cao thoát nghèo bền vững.

“Đối với khu vực miền núi, sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào nông, lâm nghiệp. Tuy nhiên, nông, lâm nghiệp trong giai đoạn tới sẽ khác với trước đây, đó là chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang làm kinh tế nông nghiệp nhằm mang lại thu nhập cao hơn cho người dân. Hiện nay, xã đang từng bước triển khai định hướng này. Chẳng hạn, thời gian qua, xã đã chuyển đổi một số diện tích đất ven suối thường xuyên thiếu nước sang thực hiện các mô hình sản xuất gắn với khoa học, công nghệ”./.