Ặt đhị m’pâng thị xã Sơn Tây, ch’ngai tơợ Trung tâm Hà Nội lâh 40km, Thành Cổ Sơn Tây năc muy cr’noọ bh’rợ kiến trúc quân sự ty pa bhlầng chr’năp, bơơn bhrợ têng tơợ m’pâng thế kỷ 19 đhị lang bhua Minh Mạng. Z’lâh 200 c’moo, coh đâu dzợ zư đơc bấc c’leh ty lâng chr’năp ma bhuy pa căh c’rơ grơơ nhọol âng ma nuyh Việt Nam.

C’leh liêm pr’hay tr’nơợp âng t’mooi tước zr’lụ Thành cổ Sơn Tây năc zr’lụ nâu aih l’thai pa bhlầng, tước đâu xơợng kiêng bhlầng. Lêy riah n’loong ơy đanh k’ha riêng c’moo bhrợ vaih c’riing moọt lêy liêm pa bhlầng. Ha dang a chắc xơợng g’lêêh lướt vr’vai coh gâm âng n’loong đhị zr’lụ nâu bơon xơợng tưn taach a chắc a rang, jưah năc chêêc năl bấc lâh mơ ooy zr’lụ k’cir bhưah 16 héc ta nâu.

Cr’nọo bh’rợ chr’năp liêm, bơơn ta bhrợ lâng đhêl ca câp, cr’nọo bh’rợ nâu nắc muy đhị Việt Nam hêê a năm vây, Thành cổ Sơn Tây bơơn bhua Minh Mạng choh bhrợ tơợ c’moo 1822. Đhị đâu năc muy coh pazêng zr’lụ căn cứ quân sự chr’năp, zư lêy kinh thành Thăng Long a hay. Nâu đoo năc cung c’kir văn hóa - lịch sử pa căh mặt đoọng ha cr’noọ bh’rợ nhâm mâng, bhriêl t’bech âng Việt Nam bêl zêl tuh a rọp. Moọt cr’chăl apêê c’moo 70 -80 âng thế kỷ 19, Thành cổ Sơn Tây năc đhị bha lầng đoọng ra văng ha bh’rợ zêl a rọp Pháp âng lang bhua Nguyễn coh bhlưa bơr g’luh tuh Bắc Kỳ g’luh tr’nơợp lâng g’luh bơr âng Pháp. T’cooh Trần Văn Thành, manuyh k’rang lêy zr’lụ Điện Kính Thành đoọng năl: “Thành Cổ Sơn Tây năc muy đhị bha lâng tu Thành cổ trấn coh n’đăh Tây, pa căh măt ha cha păt tỉnh đhăm k’tiêc Đoài. Bêl dzooc bhrợ bhua, bhua Minh Mạng đoọng choh bhrợ 20 thành, coh đêêc 4 thành ăt coh 4 trấn năc: thành Bắc Ninh, thành Sơn Tây, thành Nam Định, thành Hải Dương.”

Thành cổ Sơn Tây vêy hình tứ giác cơnh lâng chu vi lâh 1.300m, prang zr’lụ vêy z’rooh đac ga vịng n’juối lâh 1.790m, bhưah dâng 30m, đhậu 2m, z’lâh abóc đác nắc za đêr. Ting cơnh t’cooh Trần Văn Thành, cr’nọo bh’rợ chr’năp bhlâng âng Thành cổ năc T’noọl cờ dal 18m, Điện Kính Thiên (Vọng Cung) lâng 2 aboc sen bơơn moon năc giếng Tả lâng giếng Hữu. “Vọng Cung bơơn choh bhrợ tơợ lang Minh Mạng c’moo g’luh 3 đhị leh đhăm k’tiêc trung tâm thành cổ. Nâu đoo năc đhị bêl bhua lươt ch’mêêt lêy lâng bhuôih plêêng k’tiêc. Vọng cung năc bêl bhua chô ooy kinh đô, apêê quan ga măc âng tỉnh tươc pâh c’cooh tơợ ch’ngai chô ooy cung đình Huế. C’moo 1946, dhdị đâu ta bhrợ pr’họp âng Hội đồng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đoọng quyết định apêê bh’rợ chr’năp âng k’tiếc k’ruung”.

Thành cổ Sơn Tây vêy 4 c’riing hình tứ giác z’moh ooy apêê Bắc, Nam, Tây, Đông. N’đăh piing coh zâp c’riing zêng vêy đong pa dhêy ăt lâng năc đhêêng vêy muy a năm c’lâng luh moot. N’đăh nguôi vêy bhrợ Dương mã vaih cơnh choch  lip cha groong n’đăh nguôi âng thành…

Z’lâh lâh 200 c’moo đanh, bâc bh’rợ âng thành âi crêê ta pa hư. Đoọng zư đơc lâng pa dưr chr’năp c’kir Thành cổ Sơn Tây, bâc dự án bhrợ bhr’lâ apêê bh’rợ âng Thành âi bơơn choh bhrợ đhị đhăm k’tiêc ty. Lâh n’năc, đhị đâu dzợ vêy zr’lụ ra pă pa căh 2 bhuông păr Mic21 tơợ Trung đoàn Sao Đỏ lâng 1 bhuông păr Mi8 tơợ Trung đoàn 916. Nâu đoo năc đợ c’kir zư đơc xang g’luh zêl a râp chroi đoọng bhrợ pa dưr chr’năp âng zr’lụ c’kir. T’cooh Trần Văn Thành đoọng năl p’xoọng: “N’đăh kiến trúc, Thành cổ Sơn Tây đăn cơnh năc muy zư đơc liêm 2 c’riing n’đăh Nam lâng n’đăh Tây a năm. Ha dợ apêê c’bhuh cha nup n’nâu năc đươi muy pr’loọng đong ma nưih Việt ma mông coh Pháp, âi ting ma mông coh phố Quang Trung k’rong zư đơc lâng apêê đoo cher đoọng ha Zr’lụ c’kir. Coh thành vêy tơơm  z’ri ga măc ơy đanh c’moo.”

Thành cổ Sơn Tây bơơn p’ma moon cơnh ta la xooh m’pâng đô thị, ga ving prang bâc n’loong n’cuông ga măc đh’rưah lâng bhơi nhâc râu lơơng. Nâu đoo năc đhị ăt ma mông âng đha nuôr, ta bhrợ bâc bh’rợ chr’năp âng đha nuôr vel đong. Đh’rưah lâng crâng ca coong tr’haanh cơnh Vel Ty coh Đường Lâm, Đền Và, chùa Mía, Thành cổ Sơn Tây âi dưr vaih muy đhị liêm pr’hay ha pêê ngai chơơc bơơn năl lịch sử. Amoó Hải Yến, t’mooi coh tỉnh Hải Dương xay moon: “Nâu đoo năc g’luh 2 acu rach cớ ooy Thành cổ Sơn Tây. Acu kiêng chơơc lêy ooy lịch sử lâng c’leh ty đanh coh đâu. Tươc đâu la lêy cha ơh, t’mooi choom ma chơơc năl zâp râu bêl quét mã QRcode tân leh pa zêng xa nay ooy lịch sử Thành cổ Sơn Tây. Râu liêm pr’hay năc đhị t’đang t’pâh bâc ngai đha dhâm c’mâr tươc chơơc lêy năl lịch sử, n’jưah  bơơn năl phố lươt dzung đăn đhị Thành cổ. M’pâng đhị râu k’uôih k’đhuôih pr’ăt trmông, Thành cố Sơn Tây z’lâh k’ha riêng c’moo công bơơn zư đơc râu liêm pr’hay, ma bhuy chr’năp âng kiến trúc quân sự thế kỷ 19”.

Pa dưr pr’đơợ liêm âng c’kir Thành Cổ Sơn Tây, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội xooc xay bhrợ zr’lụ lươt dzung đoọng t’mooi choom ting pâh apêê bh’rợ nghệ thuật c’lâng phố, bơơn cha bâc râu ch’na đhị đêêc căh muy pa dưr chr’năp c’kir năc dzợ bhrợ pa dưr zr’lụ đơơng râu za zum, bhrợ pa dưr bh’rợ tr’câl tr’bhlêy, dịch vụ vel đong ting t’ngay ting dưr k’rơ./.

Thành Cổ Sơn Tây: Điểm đến không thể bỏ qua khi du lịch xứ Đoài

Thành cổ Sơn Tây, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội được công nhận là di tích lịch sử Kiến trúc quốc gia năm 1994. Nơi đây là điểm đến hấp dẫn khách tham quan không chỉ bởi giá trị văn hóa lịch sử, không gian văn hóa cộng đồng phong phú mà còn bởi cảnh quan thiên nhiên vô cùng xanh mát và yên bình.

Nằm giữa thị xã Sơn Tây, cách trung tâm Hà Nội hơn 40 km, Thành cổ Sơn Tây là một công trình kiến trúc quân sự cổ vô cùng độc đáo, được xây dựng nửa đầu thế kỷ 19 dưới triều vua Minh Mạng. Trải qua hơn 200 năm, nơi đây còn lưu giữ nhiều dấu tích xưa với nét oai phong trầm mặc, thể hiện uy thế một thời kỳ lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam.

Ấn tượng đầu tiên mà du khách vào đến khu Thành Cổ Sơn Tây là không gian vô cùng mát mẻ, cảm giác rất khoan khoái dễ chịu. Những bộ rễ sần sùi của các cây cổ thụ vươn dài ôm trọn lấy bờ tường cổng của thành cổ tạo nên vẻ đẹp rêu phong. Mệt mỏi dường tiêu tan hết khi du khách tản bộ dưới những tán cây đại thụ xanh mát, tìm hiểu nhiều hơn về khu du tích rộng 16 héc ta này, dưới sự hướng dẫn của ông Trần Văn Thành, người trông coi quản lý khu Điện Kính Thiên… 

Với lối kiến trúc độc đáo, được xây dựng hoàn toàn bằng đá ong có một không hai ở Việt Nam, Thành cổ Sơn Tây được vua Minh Mạng xây dựng vào năm 1822. Nơi đây là một trong những khu căn cứ quân sự quan trọng, bảo vệ kinh thành Thăng Long xưa. Đây cũng là di tích văn hóa - lịch sử đại diện cho mô hình thành lũy Việt Nam thời kỳ chống giặc ngoại xâm. Vào thập kỷ 70 - 80 của thế kỷ 19, Thành Cổ Sơn Tây là trung tâm phòng bị kháng chiến chống Pháp của quan lại triều đình nhà Nguyễn giữa hai cuộc xâm lược Bắc kỳ lần thứ nhất và lần thứ hai của Pháp. Ông Trần Văn Thành cho biết: “Thành Cổ Sơn Tây là một điểm nhấn quan trọng vì Thành cổ trấn ở phía Tây, đại diện cho lục tỉnh xứ Đoài. Khi lên ngôi, vua Minh Mạng cho xây 20 thành, trong đó 4 thành nằm trong 4 trấn là: thành Bắc Ninh, thành Sơn Tây, thành Nam Định, thành Hải Dương”.

Thành cổ Sơn Tây được xây dựng theo hình tứ giác với chu vi hơn 1.300m, xung quanh có hào nước bao bọc với chiều dài hơn 1.790m, chiều rộng của hào khoảng 30m có độ sâu hơn 2m, đi qua hào nước là bức tường thành. Theo ông Trần Văn Thành, công trình quan trọng nhất của Thành cổ là Cột cờ cao 18m, Điện Kính Thiên (Vọng Cung) và hai ao sen còn gọi là giếng Tả và giếng Hữu. “Vọng cung được xây từ thời Minh Mạng năm thứ 3 trên nền móng trung tâm thành cổ. Điện Kính Thiên là nơi khi vua đi vi hành và thực hiện tế lễ trời đất. Vọng cung là khi vua về kinh đô, các quan đầu tỉnh ra vái vọng từ xa về cung đình Huế hay mỗi khi vua ban chiếu chỉ các quan đầu tỉnh đến đây để nhận chiếu chỉ. Năm 1946, tại đây diễn ra cuộc họp của Hội đồng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để quyết định các vấn đề quan trọng đất nước”.

Thành cổ Sơn Tây có 4 cổng quay ra các hướng Bắc, Nam, Tây, Đông. Phía trên mỗi cổng đều có vọng lâu và chỉ có duy nhất một lối ra vào. Phía ngoài có đắp Dương mã thành hình chóp nón chắn phía ngoài của thành…

Trải qua hơn 200 năm, nhiều công trình của Thành cổ Sơn Tây đã bị phá huỷ. Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích Thành cổ Sơn Tây, nhiều dự án tu bổ, khôi phục lại các công trình của thành đã được dựng lại trên nền cũ. Ngoài ra, nơi đây còn có khu trưng bày 2 máy bay Mic21 từ Trung đoàn Sao Đỏ và 1 máy bay Mi8 từ Trung đoàn 916 là những kỷ vật lưu lại sau kháng chiến, góp phần tăng giá trị cảnh quan của khu di tích. Ông Trần Văn Thành cho biết thêm: “Về kiến trúc, Thành Cổ Sơn Tây gần như chỉ giữ lại nguyên vẹn được 2 cổng cổ ở phía Nam và Phía Tây. Những tư liệu hình ảnh này của di tích được một gia đình Việt Kiều bên Pháp, từng sống ở phố Quang Trung sưu tầm, cất giữ và tặng cho Khu di tích. Trong thành có cây cổ thụ cây đa, cây đề được coi là linh hồn nơi đây”.

Được ví như lá phổi xanh giữa lòng đô thị, Thành cổ Sơn Tây được ôm trùm bởi nhiều cây đại thụ lâu năm cùng thảm thực vật bao phủ. Thành cổ Sơn Tây đã trở thành nơi sinh hoạt cộng đồng, diễn ra nhiều hoạt động ý nghĩa của người dân địa phương. Cùng với những danh lam, thắng cảnh nổi tiếng khác như Làng Cổ ở Đường Lâm, Đền Và, chùa Mía, Thành cổ Sơn Tây đã trở thành một địa chỉ thú vị cho những người yêu thích khám phá lịch sử. Chị Hải Yến khách tham quan ở tỉnh Hải Dương cảm nhận: “Đây là lần thứ 2 em trở lại Thành cổ Sơn Tây. Em thích tìm hiểu về lịch sử và nét trầm mặc cổ kính nơi đây. Đến đây tham quan, du khách có thể tự tìm hiểu mọi thứ khi chỉ quét mã QRcode hiện ra toàn bộ thông tin về lịch sử về Thành cổ Sơn Tây. Điểm thú vị là nơi đây thu hút ngày càng nhiều giới trẻ đến tìm hiểu lịch sử vừa trải nghiệm phố đi bộ bên cạnh Thành cổ. Giữa ồn ào cuộc sống náo nhiệt, Thành cổ Sơn Tây trải qua hàng trăm năm vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ, nét oai phong của các công trình kiến trúc quân sự thế kỷ 19”.

Phát huy lợi thế của di tích Thành Cổ Sơn Tây, thị xã Sơn Tây đang triển khai khu phố đi bộ để du khách có thể tham gia các hoạt động nghệ thuật giải trí đường phố, thưởng thức văn hóa ẩm thực. Các hoạt động này không chỉ góp phần phát huy năng giá trị di tích mà còn xây dựng không gian mang tính cộng đồng, thúc đẩy hoạt động thương mại, dịch vụ địa phương ngày càng phát triển./.