Ƀòn Nùng tơlir niam tàm ù tiah pa Tam Giang, càr Dăk Lăk

VOV.K’Ho- Lik bơh ƀòn lơgar tờm Cao Bằng mut tàm Tây Nguyên ơm kis lơh broă, làng bol kòn cau Nùng tàm sàh Tam Giang, càr Dăk Lăk neh hời rơ hời bè ờs wơl rài kis, brồ guh bơtàu tơnguh đau. Tàm ù tiah pa, tàm ală suơn kơphê ơning ơnàng, tàm ală tiah hìu rơng ờs mờng là rài kis neh tơl làm mờ bè ờs bơta kwơ niam chài bơh yau dê.

Tàm ƀlàng ìs uă ngan kơphê gam tàm tơngai tơnhào, mò Nông Thị Bay, ơm tàm ƀòn Quảng Hòa, thôn Tam Điền, sàh Tam Giang (lài do gơwèt kơnhoàl Krông Năng), càr Dăk Lăk kah wơl ală ngai sơn rờp jat hìu bơnhă bơh kơnhoàl Quảng Hòa, càr Cao Bằng mut tàm càr Dăk Lăk lơh broă. Tŭ hơ̆, ù tiah do gam ñhah ñhờt, rài kis suơ̆i siar uă ngan. Bulah bè hơ̆, mờ bơta tơryang tơryồng mờ nùs nhơm khin cha kơlôi, khin cha lơh, làng bol hời rơ hời jòi geh gùng lòt di pal. Ală phan tam pơn rơ ngan tàm ù tiah pa dê, bè kơphê, ƀơ, tiêu, sầu riêng... neh ờ lơh muăt dà kơl hề cau tam dê, dong làng bol bơtàu tơnguh rài kis. Mò Nông Thị Bay, pà gĭt:“Ngai lài den ơm tàm tiah đah Tô Dà lơgar gam kal ke, gam rƀah, ờ tơl làm bè tŭ do ờ. Tŭ do mut tàm do sền blơi geh ală bơta uă rlau, rài kis krơi rlau. Phan nhơl do, phan sa, phan soh do, ală phan ngui kung tơl làm rlau mờ tàm tiah đah Tô dà lơgar dê rao. Bơyai lơh dơ̆ lơh chờ tàm do kung pà gŏ chờ hờp rlau, lài do ơm tàm tiah đah Tô Dà lơgar he dê lơh dơ̆ lơh chờ ết rlau”.

Gơ ơm niam tàm dùl tiah thiòng, tàm gùl ală suơn chi tơlir niam, ƀòn Quảng Hòa tŭ do geh 53 hìu bơnhă kòn cau Nùng ơm kis. Mờr 40 nam ơm kis, tơl hìu bơnhă ndrờm tềm pềr geh bàr pe lồ ù broă lơh sa. Lơh sa bơtàu tơnguh neh lơh geh ală bơta nàng làng bol in jơh nùs tă pơgồp bơt bơtàu ƀòn lơgar pa, gùng lòt rê geh lơh mờ bê tông jơh lơm, tam gơl pa phan bơna bơt bơtàu kwơ màng. Jat ồng Mông Thanh Hòn, Lam bồ thôn Tam Điền, pà gĭt, rài kis bơtàu tơnguh, làng bol geh ală bơta blơi phan, tam gơl niam rài kis pah ngai mờ bơtàu tơnguh khà kờñ mờ niam chài dê. Ƀòn Quảng Hòa mìng geh rlau 50 hìu bơnhă den neh blơi geh 11 nơm rơndeh ôtô ală bơta rao: “Bơta kwơ rài kis mờ niam chài den pah nam bơtàu tơnguh rlau dùl ết. Bè 2 nam do giă phan ală bơta phan lơh geh bơh broă lơh sa sươn sre gơguh niam rlau den tàng rài kis làng bol dê geh bè ờs rlau. Mìng is rơndeh ôtô là pa do tàm ƀòn geh blơi tai 4 nơm, kờp jơh tàm thôn geh 11 nơm rao. Tŭ do lòt bàr pe kơi sồ den gŏ rềp rao. Bè  lài do den lòt jơng jơh dùl ƀùi tơn, ai tŭ do là mìng lòt dồ ết là tus rao”.

Drờm mờ bơtàu tơnguh lơh sa, làng bol kòn cau Nùng, ơm tàm ƀòn Quảng Hòa, sàh Tam Giang, càr Dăk Lăk kung gam tơryang tơryồng sền gàr bơhiàn niam chài ờs mờng. Tŭ do, tàm ƀòn gam rlau 50 nơm hìu rơng geh lơh jat broă mòn lơh bè ờs 4 rơkàng. Phan soh kòn cau, bơhiàn bơh yau, pơrjum niam chài đah hwềng kung gam geh prap gàr gơ lơh bè gam bè ờs. Ồng Nông Văn Minh, ơm tàm ƀòn Quảng Hòa pà gĭt, bulah geh ală bơta bơt bơtàu kơ̆ kơnhăp, pa ngan rlau, uă hìu bơnhă kung gam rơwah gàr niam hìu rơng bè dùl pơrya niam chài bơh mpồl bơtiàn dê:“50 hìu bơnhă bơh tiah đah Tô Dà lơgar mut tàm do kung gàr niam geh bơhiàn niam chài. Ală oh mi, mơi wa, ƀòn lơgar mờ oh mi cau ùr gàr niam bơhiàn niam chài bơh he dê, bè phan soh bơh yau, ală bơta ƀañ ờs mờng bơh yau bè klơm bañ mbar lơm pòng, piang lă, bơhiàn duh khoai mò pàng, ngai chờ àng ndar me nhai 7 halà đơs tàm tơrbŏ bal ùr klau den kung geh ală mò lài do dê bơto pơlam nàng gàr niam, bơto lời wơl ai oh kòn kòn sau in he in cih kah”.

Sàh Tam Giang, càr Dăk Lăk tŭ do geh lơh tàm ală bơta tơmŭt bal 3 sàh Cư Klông, Ea Tam mờ Tam Giang yau, gơwèt kơnhoàl Krông Năng lài do dê, mờ rlau 5 rơbô 800 hìu bơnhă làng bol, rlau 25 rơbô 300 nă cau, gơwèt 21 jơi bơtiàn ơm kis bal. Tàm hơ̆, làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau geh rlau nggùl, uă ngan là kòn cau Tày mờ Nùng.

Jat ồng Lê Ký Sự, Củ tịc Anih duh broă Làng bol sàh Tam Giang, sàh geh uă bơta ƀuơn bơta pràn nàng pơgồp bal prap gàr niam chài mờ bơtàu tơnguh lòt nhơl kơnhăp kơ̆. Gơnoar atbồ sàh kung sền bơtàu tơnguh jrô ơnàng niam chài đơs crih tam ya tàm ală thôn ƀòn là ai lơh lài tàm tơngai tus in:“Bol añ kung sền gròi ngan tus sền gàr niam chài, tàm Rơndăp broă lơh 6, broă lơh 1719 den kung cribơyai mờ Cơldŭ lơh broă Niam chài là rơ̆p ai dùl bơnah priă jền nàng dong kờl làng bol in bơsram rào, gàr niam sùm. Geh dùl mpồl tàm ƀòn Quảng Hòa kung gam sền gàr bơhiàn niam chài, ală phan ngui đơs crih ờs mờng bơh yau bơh làng bol dê. Den tŭ do bol añ kung gam pơlam gùng dà mờ pơn jat tai pơndờm pơnđiang, wèt tus pơn jat tai ai priă jền nàng gàr niam broă bơrsram tàp”.

Rài kis tam gơl, tơl làm rlau, mờ bơhiàn niam chài sơlơ geh làng bol sền dờng màng, mblàng lời wơl ai oh kòn kòn sau in. Mờ bơta kờñ ngan, sền dờng màng bơh làng bol dê tàm ală nơm hìu, jơnau đơs, phan soh mờ bơhiàn đah hwềng bơh làng bol kòn cau Nùng tàm ƀòn lơgar tờm Cao Bằng gam geh tàm pơn jat tai, sền gàr mờ lơh gơrề uă tàm ƀòn lơgar pa Dăk Lăk.

Viết bình luận