Tàm sàh Măng Đen, bơnah broă gơguh tai uă ngan tơnơ̆ tŭ lam lơh broă lơh tơrlòng lài gơnoar ătbồ bàr kâp, ngan là tàm bơta lòt nhơl bơtàu tơngguh mhar. Sàh geh tơnggơs bơh broă tơrgùm dùl bal 3 sàh Đăk Tăng, Măng Cành mờ ƀòn drà dềt Măng Đen (kơnhoàl Kon Plông, càr Kon Tum yau), geh bă ù ơnàng mờr 40 rbô lồ, rlau 9 rbô nă làng bol, tàm hơ̆ mờr 80% là làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau.

Ƀòn lơgar ơnàng, làng bol ơm kis rah rài den tàng broă lơh ătbồ priă lơh sa neh kal ke, tŭ do sơlơ kơn jơ̆ kơn jŭt tŭ uă kơnòl broă gơ tơrgùm rê hờ kâp sàh. Mò Nguyễn Thị Thùy Trang, dồ nă cau tờm anih ơm apah tàm Măng Đen đơs là, bulah phan bơna măy mŏk yal tơngĭt ờ hềt ndrờm bal mơya uă ngan geh bơsong di tơngai hơ.

 “Añ gĭt gŏ geh là ală kwang đơng lam, ală bi kwang bàng gơnoar ătbồ ƀòn lơgar iăt kơno ngan, wă wờng ngan mờ sùm lời tŭ jiơ ai mpồl lơh sa kă bro in. Pơnyơu bè tìp măt nàng rơndăp nền wơl nam do òr neh lơh geh bơta lơi? Gơnoar ătbồ ƀòn lơgar kung iăt kơno jơnau đơs bơh ală mpồl lơh sa kă bro dê nàng gơnoar ătbồ geh ală tam gơl gơ in dipal, kung bè nàng bơtàu tơngguh niam rlau gơ wèt mờ lòt nhơl Măng Đen”.

Tàm sàh Kon Plông, kơn jơ̆ broă tơnơ̆ rơndăp tăp sèng kung gơguh tai loh làng ngan. Sàh geh tơnggơs jăt tàm bơta tơrgùm dùl bal 3 sàh Ngọc Tem, Hiếu mờ Pờ Ê, geh bă ù ơnàng mờr 56 rbô lồ, khà kờp làng bol rlau 9 rbô 500 nă, tàm hơ̆ làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau geh tus 95%, geh thôn ơm ngài tiah tờm sàh rlau 60 kơi sồ.

Bi Trần Nguyễn Hữu Nghĩa, cau mờng drơng kơnòl gah niam chài – mpồl bơtiàn sàh Kon Plông tŭ do gam dờp lơh bal dùl tŭ 5 broă: niam chài, tàp pràn să jan, lòt nhơl, hìu bơnhă mờ lơh sơnơm. Tơnơ̆ tơmŭt bal, ală jơnau yal bơh 3 sàh tơrgùm bal wơl lơh broă ătbồ ờ ƀươn soh rlau, tàm tŭ ƀòn lơgar ơnàng ngan lồi dŭt lơh kwang bàng pal sùm ơm rềp tàm kâp hơđơm.

Tàm 5 broă drơng kơnòl, broă lơh sơnơm là kal ke ngan rlau jơh tài bơh ờ geh gĭt wă jrô broă mờng lơh, den tàng bi Nghĩa pal sùm tàm lùp mờ ală lam bồ hìu sơnơm nàng gĭt broă gơlik geh, tă pơgồp jơnau đơs di tŭ mờ đơng lam ƀòn lơgar in. Bi Trần Nguyễn Hữu Nghĩa rơcăng lài cih tơngai lơh broă tơngleh, tam pà tŭ jiơ dipal đah lơh broă tàm anih lơh broă mờ lòt kâp hơđơm:

 “Añ rơndăp tŭ jiơ gơ in bơnĕ bơnài, dipal. Dơ̆ pe mờ dơ̆ pram pah poh, añ lòt ngan ngồn tàm ală thôn. Bơta ƀươn añ dê là gĭt geh dà đơs bơh làng bol ƀòn lơgar dê den tàng ƀươn tơm bơh bơr. Tơrmù dipal mpồl lơh broă mơya khà kwang bàng den dồ êt ir tài ƀòn lơgar ơnàng ir. Kwang bàng sàh tơngguh uă bơta gĭt wă, ơm rềp mờ ƀòn lơgar nàng di tŭ gĭt geh broă gơlik geh nàng thàn yal mờ đơng lam in mờ geh pơlam gùng sồr lơh”.

Mùl màl pà gŏ, bơta is rơmis tiah làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau gơ tơlik jơnau sồr uă rlau gơ wèt mờ kwang bàng kâp hơđơm. Broă wă wờng adăt bơhiàn, dà đơs dong broă lơh mblàng yal, hòi jà geh cồng nha rlau. Tơngai lài, Anih duh broă Làng bol sàh Kon Plông lơh pràn ngui măy mŏk yal tơnggĭt jơnau, tam gơl sồ tàm ătbồ, đơng lam lơh jăt. Khà sră nggal bơsong tơn tàm internet geh rlau 96%, jơh ală sră nggal geh lơh sồ jơh bơh chờm tơn. Anih tờm Drơng broă sră pơ àr gơnoar ătbồ dà lơgar kâp sàh geh bơyai lơh ngăc ngar, mơkung lơh niam gơnoar broă bơh 25 jơnum măy mŏk sồ mpồl bơtiàn tàm ală thôn dê, dong bơsong uă broă tơn bơh kâp hơđơm.

Bal mờ hơ̆, ƀòn lơgar sền gròi prăp gàr niam chài gơ jăt bal mờ bơtàu tơngguh lòt nhơl. Ù tiah niam chài kòn cau Sơdàng gam geh lơh wơl, wèt tus prăp gàr bơhiàn niam chài krơi is mơkung lơh gơlik geh phan bơna lòt nhơl mùl gŏ is, lơh geh bơta ring bal tàm mpồl bơtiàn mờ dong kờl gơnoar ătbồ tàm ală tŭ lam lơh gùng dà broă lơh.

Ồng Đặng Đình Toán, Phó Củ tịc Anih duh broă Làng bol sàh Kon Plông, càr Quảng Ngãi pà gĭt, bơnah broă tŭ do gơguh tus bàr dơ̆, mờ geh tŭ là gơguh tus 3 dơ̆ pơndrờm mờ lài, lơh kwang bàng kâp hơđơm pal rơcăng lài gơdờp nàng lơh sir kơnòl broă.

 “Oh mi tàm anih lơh broă geh bơta tam pà bal mờ gơ̆p, geh bè hơ̆ den hơ̆ sồng lơh sir geh kơnòl broă. Kâp sàh rềp làng bol mờ wă wờng làng bol den tàng bơh kwang bàng, kông cưk, viên cưk tus dì cau lơh broă den bol hi pal rềp mờ làng bol rlau, wă wờng làng bol rlau mờ iăt kơnòl làng bol uă rlau bơh ală kơnòl broă loh làng. Is ồn pal mù tơn tus kâp hơđơm tơn den bol he hơ̆ sồng gĭt geh ală jơnau yal, tơngume broă tàm kâp hơđơm”.

Jơh gùt càr Quảng Ngãi tŭ do geh 96 mpồl lơh broă sră pơ àr gơnoar ătbồ kâp sàh. Tàm bơta mpồl kwang bàng tơrmù dipal, mpồl kwang bàng kâp hơđơng nàng rơcăng lài gơdờp, rơhời “ơnòng broă” nàng gàr broă lơh gơlòt sùm. Bulah kơn jơ̆ ngan, uă kwang bàng tiah bơnơm kung gam ngăc ngar rơndăp broă, ai lài bơsong ală broă kờñ ngan jal mhar ngan làng bol dê.

Ồng Hồ Văn Niên, Ƀí thư Tỉñ ủy càr Quảng Ngãi sồr, pal sơlơ tam pà kâp, jàu gơnoar gơ jăt bal mờ tam pà priă jền; koh tơrmù sră nggal sră pơ àr gơnoar ătbồ; tơngguh uă cồng nha lơh broă bơh gơnoar ătbồ ƀòn lơgar bàr kâp dê; lơh niam wơl tiah bơcri priă, kă bro.

 “Ală kâp, mpồl lơh broă, ƀòn lơgar, sờh, mpồl, gah càr tơrgùm lơh loh làng mờ đơng lam lam lơh lơh jăt gơtùi Jơnau lơh nền tàm pơrjum Tỉñ ủy dê bè tơngguh uă cồng nha broă lơh kwang bàng lơh geh jơnau sồr kơnòl broă tàm bơta pa. Đơng lam lam lơh broă mpồl kwang bàng gơnoar ătbồ bàr kâp pal gàr niam gơtùi lơh broă sùm, ndrờm bal, lơh broă gơtùi, geh cồng nha, lơh geh jơnau sồr kơnòl broă tàm bơta pa dê”.