Tàm uă ƀòn lơgar làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau tàm sàh Tân Hội, càr Lâm Đồng, làng bol gam hời rơ hời tam gơl broă lơh lơh sa, rơwah phan tam di pal nàng tơnguh uă cồng nha lơh sa. Ală àr biăp tơlir niam ngan tàm ù tiah lài do mìng tam kòi dùl kàl, ală suơn kơphê neh kra geh bơkiar lơh niam wơl, ai cồng nha tơnhào uă rlau tai.

Tàm ƀòn Bia Ray, hìu bơnhă bi K’Ming geh 1 lồ 6 sào ù lơh sa, geh 8 sào kòi sre, 6 sào kơphê mờ 2 sào tam biăp kă bro. Ala tài gàr niam bă ù lơh kòi dùl kàl ờ hoan geh cồng nha, bi tam gơl tus tam biăp, bơkiar lơh niam wơl suơn kơphê mờ ngui sơntìl kòi tơnhào uă. Kơnờm bơh hơ̆, pah nam hìu bơnhă bi lơh geh priă cồng pơgăp 200 tơlak đong, geh ală bơta bè ờs wơl rài kis mờ bơcri priă lơh sa. Sền wơl ală tam gơl tàm broă lơh sa hìu bơnhă dê, bi K’ Ming brơn brài:

“Bơh tŭ tam gơl dùl bơnah ù tus tam biăp kă bro neh cèng wơl priă lơh sùm ai hìu bơnhă in. Bơdìh mờ hơ̆, hìu bơnhă neh bơkiar lơh nam wơl suơn kơphê, tam ală kòi sơntìl ai geh cồng nha tơnhào uă, lơh sa hìu bơnhă neh kơ̆ kơl kăp mờ bơtàu tơnguh pah ngai”.

Broă lơh bè hìu bơnhă bi K’ Ming dê gam geh uă hìu bơnhă làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau tàm sàh Tân Hội ngui. Bơh bơta hòi jà, bơto pơlam bơh kwang bàng kấp hơ đơm dê, làng bol hời rơ hời tam gơl bơhiàn tam phan, khin cha tam gơl phan tam ờ hoan geh cồng nha tus ală broă lơh di pal rlau. Ồng K’Mơi, Lam bồ thôn Đoàn Kết, sàh Tân Hội, pà gĭt:

“Tơngai pa do, thôn neh tơrgùm hòi jà làng bol tam gơl phan tam bè tam tờm zơu ròng tu, tam gơl kơphê neh kra tus kơphê bơkiar, den tam gơl ƀlàng sre dùl kàl ờ hoan geh cồng nha tus tam biăp kă bro, bơh hơ̆ rài kis làng bol dê neh geh bơtàu tơnguh loh làng ngan”.

Bơta tam gơl bơh sàh Tân Hội dê ờ mìng tơngŏ bơh ală broă lơh lơh sa geh cồng nha lơm mờ gam tàm bơta gĭt wă bơt bơtàu ƀòn lơgar pa, sền gàr ù tiah niam mờ lơh jat niam nùs nhơm atbồ is mpồl bơtiàn dê. Tàm ƀòn Srê Đăng, tiah geh rơwah bơt bơtàu broă lơh ƀòn lơgar pa lam lài, làng bol kung pơs wàs sàng goh gùng ƀòn, tam bơkào, bơka lơh niam wơl tiah làng bol ơm kis mờ lơh niam wơl suơn chi ờ hoan geh cồng nha. Tàm broă lơh do, ală cau geh bơngă pin dờn lơh jat niam gơnoar hòi jà, lơh krơh niam nàng mpồl bơtiàn in lơh jat bal. Ồng Liêng Hót Ha Kim, cau geh bơngă pin dờn ƀòn Srê Đăng, đơs bè broă hòi jà làng bol bơt bơtàu ƀòn lơgar pa:

“Tàm broă lơh bơt bơtàu, bol añ neh mblàng yal làng bol in lơh jat broă pơs wàs sàng goh gùng lòt rê mut tàm ƀòn, tam bơkào 2 gah gùng. Is ồn, hòi jà tam gơl bă ù tam kơphê neh kra tus tam biăp bơkào mờ ală bơta phan tam geh cồng nha tơnhào, geh bơta kwơ uă”.

Ngan ngồn tàm sàh Tân Hội pà gŏ, gơnoar lơh krơh niam bơh kwang bàng kấp hơđơm, cau geh bơngă pin dờn gam dong làng bol tam gơl bơh lơh sa jat bơhiàn yau tus rcang lài kờp sền cồng nha lơh sa, lơh is tàm sơm bat tê bal bơt bơtàu ƀòn lơgar pa.

Tàm sàh tiah sar lơgar ngài Quảng Sơn, ală broă lơh jơnau kờñ dà lơgar bal mờ bơta dong kờl sơntìl, phan ngui lơh broă sa, bơta chài tam phan bơh gơnoar atbồ mờ ală mpồl lơh broă dê gam dong làng bol bơtàu tơnguh broă lơh sa. Sàh geh rlau 23 rơbô nă làng bol, tàm hơ̆ làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau geh rlau 50%.

Hìu bơnhă mò Nguyễn Thị Nẩy, ơm tàm thôn 3A neh là gơwèt tàm mpồl hìu bơnhă rƀah tài bơh suơn kơphê neh kra. Geh Mpồl Lơh sa- Sền gàr Dà lơgar Quảng Sơn, Ling tiah 5 dong kờl lơh niam wơl, tơnơ̆ 3 nam, cồng nha tơnhào kờp dŭ lơh geh 5 tấn dùl lồ, mờr uă rlau 2 dơ̆ mờ lài do. Lik klàs rƀah, mò tàm pà bal cồng bơkiar, mờng chài sơng ka sền gàr, dong ală hìu bơnhă kal ke dai in bơtàu tơnguh bal lơh sa.

“Lài do lơh sa hìu bơnhă kal ke, suơn kơphê neh kra, cồng nha tơnhào lơyah. Kơnờm mpồl ling klàng dong kờl phơng sih, bơkiar cồng kơphê pa mờ bơta pơlam bơta chài den tàng suơn chi gơs niam rlau, hìu bơnhă kung lik klàs rƀah sơl. Tŭ do añ gam tam pà bal cồng kơphê bơkiar nàng dong làng bol kal ke in lơh gơ rề uă sơntìl, bơtàu tơnguh lơh sa”.

Tàm sàh Quảng Sơn, ală broă lơh dong kờl kơnrồ me, ròng phan, tam tờm zơu ròng tu bal mờ sơng ka sền gàr niam suơn kơphê gam pơgồp bơnah lơh li la broă lơh, lơh geh tai priă lơh geh ai làng bol in. Tus lồi nam 2025, gùt sàh gam 134 hìu bơnhă rƀah, geh 2,79%, tàm hơ̆ geh 98 hìu bơnhă làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau; khà hìu bơnhă rƀah là 90 hìu bơnhă, geh 1,87%.

Bal mờ dong kờl lơh sa, ală broă lơh jơnau kờñ dà lơgar gam pơgồp bơnah bơcri priă lơh phan bơna bơt bơtàu gùng lòt rê mờ ală broă lơh bơt bơtàu kờñ pal geh, lơh niam wơl ală bơta ngui tàm rài kis pah ngai, rài kis niam chài tàm tiah làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau. Jat tơrgùm kờp bơh tiah do dê, kờp jơh priă tă lơh bơcri priă lơh tàm ù tiah sàh Quảng Sơn tàm tơngai lam lơh ală broă lơh lơh geh rlau 200 tơmàn đong. Ồng  Đoàn Văn Phương, Chủ tịch Anih duh broă Làng bol sàh Quảng Sơn, đơs:

“Bơh kờp sền mờ tơrgùm kờp jơh ală bơta den tàm tơngai do, gùt sàh geh bơcri priă lơh mờ khà priă tă lơh rlau 200 tơmàn đong. Mờ khà priă tă lơh do, sàh Quảng Sơn geh dờp lèng uă ngan. Is ồn, muh mat ƀòn lơgar kung bè khà kis, priă lơh geh bơh làng bol dê, ngan là rài kis niam chài nùs nhơm kung geh tơnguh uă sơl”.

Bơh Tân Hội tus Quảng Sơn, ală broă lơh jơnau kờñ dà lơgar gam pơgồp bơnah tam gơl niam broă lơh sa, tơrmù ƀà bơta ngài bơtàu tơnguh tàm tiah sar lơgar ngài, tiah làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau. Lâm Đồng tŭ do geh rlau 683 rơbô nă làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau, geh tus 17,6% khà kờp làng bol gùt càr dê. Nàng wèt tus jơnau kờñ tus nam 2030 sền bal ờ gam hìu bơnhă rƀah tai, càr pal pơgồp bal mờ bơta pràn bơcri priă lơh mờ tơnguh uă bơta pràn jak lơh sa, lơh geh broă lơh kơ̆ kơl jap mờ lơh jat niam nùs nhơm lơh is bơh làng bol dê. Tŭ làng bol rcang lài tam gơl pa broă kơlôi sơnơng mờ broă lơh, bơta pràn dong kờl rơ̆p gơ gơs bơnàng jă ai tơrmù rƀah kơ̆ kơl jăp, bơt bơtàu ƀòn lơgar hờm ram, niam jak, bềng bơhiàn niam chài is.