Tàm Anih lơh sa sươn dờng Sản Việt, sàh Nam Ninh Hoà, ròng lơ we ờ geh nsồc sồc geh bơyai lơh gơss dùl mpồl mŭt lơh broă bal mờ uă hìu làng bol lơh bal. Anih lơh sa sươn dờng kung bơyai lơh drơng broă sa priă lòt còp, sền gŏ, sa dà lơ we ai ală mpồl cau lơh broă sa tus tìp măt lơh kwèng, lùp bơsram mờng chài. Bi Nguyễn Thị Linh ơm tàm sơnah ƀòn Ninh Hoà, càr Khánh Hoà pà gĭt, dơ̆ lòt dong bi geh tai sền gŏ mờ mờng chài nàng lùp bơsram, đòm jăt tàm lơh sa hìu bơnhă dê.

 “Gŏ yal tơngĭt ală phan bơna tàm do den tàng lòt tus ndo nàng lùp bơsram, còp sền, gĭt tai anih lơh sa sươn dờng tàm tiah do broă lơh tơrlòng lài bè lơi nàng tìp măt lơh kwèng lùp bơsram tai. Dơ̆ sơnrờp oh gŏ lơ we dềt ngan mơya gơ ai dà lơ we ƀô bơkah ngan, krơi ngan”.

Nàng ròng lơ we ờ geh nsồc sồc geh cồng nha, làng bol pal sền gròi tus bơta niam mpồl sơntìl, anih ơn hìu lơ we, bơta tiah ơm kis mờ jơnau tơl pràn bơtàu tơngguh bơh mpồl lơ we dê. Bơdìh hơ̆ tai, broă bơtờp sơntìl, ai dà lơ we mờ tăc bro phan bơna kung kờñ pal geh kờp dŭ dipal mờ bơta mùl màl, pleh bơcri jăt srơh.

Ồng Nguyễn Minh Thành, cau tờm Anih lơh sa sươn dờng Sản Việt pà gĭt, broă lơh tơrlòng lài ròng lơ we ờ geh nsồc sồc geh anih lơh sa sươn dờng lam lơh bơh pe nam lài. Tus tŭ do, anih lơh sa sươn dờng neh ròng gơguh tus 300 thùng, mơkung neh jàu sơntìl lơ we mờ bơto pơlam bơta chài ròng ai bàr pe hìu làng bol tàm sàh in. Jăt ồng Thành yal, broă rơcăng lài bơtờp sơntìl dong cau ròng rơhời rề ơnàng broă ròng mờ lơh geh tai priă jền:  

“Tơngai hơ̆ oh jàu ai khi in 20 thùng, tŭ do bơtờp tai gơguh tus geh pơgăp 70 thùng rao. Tus nam tơnơ̆ 60 thùng gơ ai 40 lĭt dà lơ we den pah nam khi lơh geh 40 tơlak đong rao. Khi gơguh pơgăp 150 thùng, 1 nam rlau 100 lĭt dà lơ we geh rlau 100 tơlak đong. Lơ we do ròng mơya ờ ai gơ in sa, gơ ờ sa sơdàng den tàng dà lơ we ờ huan lơngồt, gơlơh sràt dồ êt”.

Bơh mùl màl do, gơtùi gŏ ròng lơ we ờ geh nsồc sồc geh tơl pràn lơh geh tai priă jền dilah làng bol gàr sùm geh mpồl lơ we pràn, geh tơl bơkàu mờ lam jòi lơh dipal. Bulah bè hơ̆, cồng nha lơh geh gam kơldìng tàm khà dà lơ we lơh geh, priă tă lơh thùng, tơngai ròng siam sền gàr, jơnau tơl pràn bơtờp sơntìl mờ drà kă bro. Ồng Lê Quốc Toàn, Phó Chủ tịch Duh broă sùm Mpồl Cau lơh broă sa càr Khánh Hoà đơs, broă pơgồp bal tam phan, ròng phan, ròng lơ we mờ ală broă lơh sền gŏ kung pờ gơlik tŭ niam tơnguh uă bơta kwơ phan bơna, gơ jăt bal lơh sa mờ drà kă bro mờ niam chài ƀòn lơgar:

“Tàm do geh bă ù ơnàng rlau 120 lồ, geh wil tơl bơta broă lơh sa sươn sre mùl gŏ is pơnrơ is ngan tàm gùt lơgar. Do là broă lơh tơrlòng lài broă lơh sa sươn sre lòt nhơl hữu kơ lơh is jơh ală broă. Năc lòt còp, sa phan bơkah bơh Khánh Hoà dê niam lơngăp lơngai ngan. Mờ geh tiah nàng năc in sa phan bơna do”.

Nàng wă rơlao tai bè bơta geh sinh học, bơta chài sơnka sền gàr mờ bơta pràn bơtàu tơnguh lơh sa mờ lơwe ờ geh sơnpồc sồc, cau lơh ƀăo mìng tàm gah do neh geh dơ̆ lùp ồng Nguyễn Tiến Lực, kwang bàng drơng bơta chài ròng lơwe tàm anih lơh sa suơn dờng Sản Việt, càr Khánh Hoà.

Ơ ồng, lơwe ờ geh sơnpồc sồc geh ală bơta sinh học lơi krơi is mờ ală bơta sŭt, lơwe bè ờs?

Ồng Nguyễn Tiến Lực: “Lơwe ờ geh sơnpồc do geh uă jơi ngan, mpồl jơi krơi is. Tàm tiah càr Khánh Hoà mờ ală càr đah Jum geh ală bơta lơwe ờ geh sơnpồc krơi is, tàm hơ̆ geh bơta làng bol ròng sơnđan là lơwe rơmit. Do là mpồl lowe dềt, ờ geh sơnpồc sồc mờ geh bơta rơcang kơrian krơi is mờ lơwe bè ờs.

Tàm tơl mpồl mờng geh dùl nơm lơwe bơtau dờp kơnòl broă deh kòn, gam lơwe bè ờs geh kơnòl broă jòi bơkào, dà bơkào mờ sền gàr mpồl. Dà lơwe sa lơngồt, sràt di mơ, lơngồt di mơ, ờ lơngồt ngan bè ờ uă bơta dà lơwe ndai. Nsồp lơwe geh krơi is, mờ ală trồm ơn dà mờ tăp mờng geh rùp elip.

Bơta krơi is, tŭ gơtìp pơhìn, lơwe do di gơlan ai bơr kăp nàng rơcang pleh, ờ jê, ờ geh sơnpồc sồc. Tŭ ờ gơtùi sền gàr mpồl, geh ờ uă bơta gam ngui bơsơ̆t tờm chi nàng sền gàr mpồl tềng đăp mờ bơta pơhìn bơh phan ndai. Di lah gơtìp pơhìn uă, mpồl lơwe do di gơlan sơrbì rơsòn dô”.

Gơwèt mờ ală hìu làng bol pa ròng lơ we, ồng gơtùi bơto sồr loh làng broă rơwah ală tiah nàng ơn rơsòn, lơh thùng ròng mờ sền gàr mpồl lơwe ờ geh sơnpồc mhar gơdờp, bơtàu tơnguh kơl jăp?

Ồng Nguyễn Tiến Lực: “Bol añ kơnờm mờ ală làng bol mờng lòt tàm brê, jòi kŭp lơwe, lơh lơwe tàm mpung gle, tờm chi. Tŭ geh cèng lơwe rê nàng ròng, cau ròng gơtùi ai măi òt, tam gơl bơh tờm chi tus thùng chi nàng ƀuơn tàm broă sền gàr mờ ai dà. Tàm tiah ròng, bol añ ngui ờ uă bơta dơm chi geh is bè dơm chi căm xe, crĭ nàng lơh thùng ròng. Tŭ tam gơl phan ròng, tơnơ̆ mờ tàm bơh dùl tus bàr nhai, mpồl lơwe do rơhời geh niam. Tàm tơngai sơnrờp, pal sền gròi broă lơh bơh lơwe dê, sền gơtìp ờ geh lơwe bơtau lah ờ, broă bơsong di tŭ bè bơkiar tăp, bơkiar kòn nàng mpồl geh uă”.

Tàm broă ròng lơwe ờ geh sơnpồc, lơwe bơtau at gơnoar broă tờm gơwèt mờ broă geh sùm mờ bơtàu tơnguh bơh lơwe dê. Mờ cau ròng pal git ală bơta tơngŏ bè lơi nàng pà gŏ mpồl lơwe ờ pràn ha là ờ geh lơwe bơtau, mờ pal geh ngui gùng dà broă lơh lơi nàng geh sùm, lơh geh uă lơwe geh cồng nha?

Ồng Nguyễn Tiến Lực: “Bè ờs, tơl mpồl lơwe rơ̆p geh 1 nơm lơwe bơtau, sơnam geh bơh 1 tus 2 nam, tŭ lơwe bơtau kra den geh ala mờ broă deh geh tăp lơwe bơtau. Tăp lơwe bơtau ròng jăt broă lơh krơi is ngan, sa uă rơlao bơh 3 tus 4 dơ̆ pơn drờm mờ ală lơwe ndai ha là sa dà toh lơwe bơtau. He rơ̆p ngui ală lơwe bơtau hơ̆ ha là bơkiar tai ală lơwe bơtau dềt bơh mpồl ndai tus, gơtùi geh sùm mpồl. Lơwe kờñ geh tiah duh, sùh iò bơh 20 tus 30 độ, ờ mrềt, ờ duh ir. Phan ndai bè ngòñ, bơrlăk kung pal geh bơsong.

Lơwe bơtau pal geh bơkiar di tŭ, di lah mpồl dềt, lơwe bơtau ờ gơtùi jă me tàm mpồl mờ jă me tàm mpồl bơdìh. Tŭ ờ geh lơwe dam den mpồl lơwe ƀuơn ngan gơtìp ờ niam. Tàm tiah kis pal geh uă lơwe dam krơi is, den hơ̆ sồng mpồl lơwe geh sùm”.

Bơh tàm mùl màl ròng lơwe ờ geh snồc sồc tàm tiah lơh sa suơn dờng Sản Việt Farm, ồng đơs bè lơi bè khà dà lơwe geh, priă tă bơcri mờ priă tăc dà lơwe tŭ do dê? Jăt ồng, làng bol pal kah ală bơta chài lơi, broă tăc mờ drà kă bro nàng bơtàu tơnguh broă lơh do jăt gùng dà kơl jăp?

Ồng Nguyễn Tiến Lực: “Mpồl lơwe ờ geh sơnpồc kung ndrờm mờ tờm chi priă tăc geh bơh 500 rơbô  tus 1 tơlăk, mpồl neh geh dà geh thùng priă tăc geh bơh 1 tus 2 tơlăk đong, tàm hơ̆ neh geh tơl bè tăp, lơwe bơtau, dà, geh tơl bơta nàng bơtàu tơnguh. Gơwèt mờ broă lơh thùng ròng gam geh ngui tàm tiah ròng uă, tàm tơl mpồl geh lơh 2 dơ̆ tàm pah nam. Kờp jơh khà dà geh bơh 0,5 tus 0,8 lít dà tàm tơl mpồl pah nam. Do ờ di là khà geh uă, mơya dà lơwe geh bơta bơkah krơi is, geh kwơ. Kơ̆p kờñ cèng geh ală bơta kwơ tàm tơnơ̆ do in”.

Ơi, dan ưn ngài ồng!

Ròng lơ we ờ geh nsồc sồc gơtùi pơgồp bơnah lơh li la broă lơh broă sa, lơh geh tai priă jền ai hìu làng bol lơh broă sa mờ gơ jăt bal mờ bơtàu tơngguh broă lơh sa sươn sre tơlir, lơh is jơh ală broă. Bulah bè hơ̆ nàng broă lơh tơrlòng lài cèng wơl cồng nha jŏ jòng, làng bol pal săc rwah mpồl sơn tìl gơdờp, gĭt nền bơta chài ròng siam sền gàr, rơcăng lài phan sa geh is mờ kờp dŭ drà tăc lài mờ tŭ rề ơnàng lơh sa.