Ngac ngar, ndang ngan hàu tờm sầu riêng tàm dùl suơn tàm sàh Nha Bích, ƀòn dờng Đồng Nai - lài do là sàh Chơn Thành, càr Bình Phước, bi Võ Quốc Thành, 38 sơnam, ƀòn tờm càr Dăk Lăk yal, do là broă lơh geh priă jền bi dê tàm tơngai pik tơnhàu sầu riêng. Bi ngui ngkơr pềr teh rơlĕ tềng plai sầu riêng, iat sap ntas gơ dê nàng sền di bơta kràñ, khà să plai sầu riêng mờ bơta dum tàm dơlam nàng lơh nền là koh plai halà ờ. Bulah bè hơ̆, bơta chài do ờ gơtùi lơh geh tàm dùl tơngai lơyah.

Bi Thành yal, tŭ pa lơh broă, broă gơ di koh plai pơn da, plai ờ niam là bơta ờ gơtùi pleh. Pah dơ̆ koh tìs, cau chài ndrờm pal tă is priă nàng tơm wơl cau tờm suơn halà cau tờm anih blơi phan in. Lòt gan ală dơ̆ lơh tìs, bi neh tàp is he in bơta kơrhia, nền nòn mờ sền swì dồ bă nền nòn ngan rlau jơh nàng klo sap ntas niam ngan rlau jơh. Bi yal:

“He pal ai is mờng chài tơnơ̆ pah dơ̆ lơh tìs. Tìp ală suơn neh pik tơnhàu mờr jơh, mìng gam wơl rah rài 2, 3 nơm plai, cau chài teh plai sầu riêng pal dan lòt lơyài wơl nàng teh nền nòn rlau, klo gơ in loh sap ntas. Geh bè hơ̆ den hơ̆ sồng gơtùi git di, pleh gơ di koh tìs plai pơn da, plai ờ niam”.

Ờ mìng pal đal git loh sap ntas dềt, dờng halà niam - ờ niam, cau koh gam pal git loh bè tơl bơta sầu riêng mờ bơta krơi is bè ù tiah bơh tơl tiah dê tai. Tơl sơntìl sầu riêng ndrờm geh tơngai dờng pràn mờ ngai sơnam krơi is nàng lơh geh bơta dum niam. Bi Bùi Duy Hạnh, 40 sơnam, ƀòn tờm càr Nghệ An, cau neh geh rlau 10 nam tàm broă pik tơnhàu sầu riêng mờ neh lòt làm gùt ală tiah yal:

“Bè ờs den broă rơndap lơh tus tŭ pik tơnhàu là pơgap 90 ngai gơ wèt mờ sầu riêng Ri6 mờ 120 ngai gơ wèt mờ sầu riêng Thái. Tus di khà ngai hơ̆ den sầu riêng neh kràñ, bol hi hơ̆ sồng mut tàm suơn nàng sền să plai sầu riêng dê bè lơi. Tŭ gŏ să sầu riêng neh dum den hơ̆ sồng koh. Gơ wèt mờ ală cau koh neh chàu den broă đal git gam ƀuơn rlau tài bơh mìng sền den cau koh neh gơtùi git plai hơ̆ neh dum halà ờ hềt”.

Broă teh plai sầu riêng cèng bơta krơi is tŭ ờ geh ơdŭ lơi halà jơnau pal jat lơi geh bơto bơtê. Tơl bơta chài ndrờm geh mblàng wơl bơh mờng chài ngan ngồn. Bơta chài đal git nàng lơh broă gơ wèt uă ngan tàm bơta chài geh is mờ bơta ngac ngar bơh tồr dê; geh cau den mìng kờñ 3 nhai sền neh chài ngan koh plai, mơya kung geh cau pal pơn đơl bơh 2 tus 3 nam den hơ̆ sồng pin dờn ià pềs nàng koh. Bi Huỳnh Văn Khanh, 36 sơnam, ƀòn tờm càr Vĩnh Long chờ hờp pà git:

“Mìng kờñ oh mi geh nùs nhơm kờñ lơh, den ală cau lòt lài ndrờm jơh nùs bơto wơl, bơh bơta chài sền kơmhồ bơdìh, bơta dờng, dềt lò kơmhồ plai dê tus buôi plai. Geh ală cau chài koh plai lòt jat he 2, 3 dơ̆ là neh git koh. Bulah bè hơ̆, broă do kung rơ wah cau ngan sơl, sồr pal geh bơta kơ̆ dơn mờ bơta ngac ngar uă”.

Tàm dùl dơ̆ koh plai, bơta tàm pơgồp bal chài rơgơi ngan bơh 2 nă cau lơh bal là cau koh plai hơđang tờm chi mờ cau kup plai hơ đơm là bơta lơh nền. Cau koh hàu hơđang tờm chi jơnhua, tàm tŭ cau tàm ù den ngui ƀàu nàng đơ plai ngac ngar jat bơta jơnhua nàng kờñ gàr lơngăp lơngai mờ gàr lò plai sầu riêng ờ gơ lề.

Priă lơh geh bơh cau pik dê geh bơta sac rơ wah loh làng ngan jat tàm bơta chài lơh broă. Dùl nă cau chài teh, koh sầu riêng jak digơlan lơh geh bơh 50 tus 60 tơlak đong dùl nhai. Tàm tŭ hơ̆, mpồl cau chài dong broă, uă ngan là lơh kơnòl đơ, kup plai den geh priă jền lơh geh tam gơl mờr 15 tơlak đong dùl nhai.

Bulah jòi geh priă tơlak pah ngai, bơta kơn jơ̆ gơ wèt mờ cau teh plai kung dờng ngan sơl. Jat ală cau blơi phan mờ cau tờm suơn, khà gơ hoàc mờ tìs geh ai gơ wèt mờ cau chài pik plai mìng geh ai uă ngan rlau jơh mờr 2%, ndrờm mờ 20 kĭ phan pơn da tàm dùl tấn sầu riêng. Dilah sơrlèt rlau khà do, cau koh pal tă is priă să tờm dê nàng tơm wơl jơh khà hoàc huơr jat giă geh tac tàm drà kă bro. Hơ̆ là khà digơlan gơguh tus git nđờ jơt tơlak đong mìng tơnơ̆ 1 ngai gơ di pik tìs. Den tàng, tơnơ̆ priă lơh geh uă là bơta tơrgùm jơh bồ tơngoh mờ kơnòl mờ tơl tềl koh pềs dê.

Kàl pik sầu riêng sùm sơn đờm tàm tiah đah jum mat tơngai mut dà lơgar, pơn jat hơ̆ là tiah đah jum mat tơngai lik dà lơgar mờ tơn jơh tàm ală càr Tây Nguyên. Mờ bă ù tam sầu riêng uă ngan rlau jơh tàm gùt lơgar mờ tŭ tơngai pik tơnhàu ờ gơ tàm rơndap rơndồl, ală cau chài teh plai sầu riêng sùm gàr geh broă lơh gùt nam.