Rlau 50 nam do, hìu bơnhă ồng Chu Đình Minh, ơm tàm ƀòn dờng Hà Nội kung gam sùm lòt jòi ƀồc ntìng bèp ồng dê là cau chơ̆t màng Chu Đình Thân. Hìu bơnhă ồng mìng gĭt là bèp phi să tàm tiah tam lơh Quảng Trị. Ồng ngui rơndeh măy lòt jòi làm jơh ală ƀlàng tơ̆p ƀồc tàm càr Quảng Trị, mơya tus tŭ jiơ do kung gam ờ hềt jòi bàn sơl. Cèng jăt bal bơta kah sơnđàc ngan, ồng Chu Đình Minh lòt jăt ală tơrñang Càr lơgar yau bềng lơm tềl gar phàu dê cuh. Ồng dòn là, bèp ồng dê kung gam ơm bĭc tiah lơi hơ̆ tềng hơđơm ù, hơđăng cồng ñhơ̆t tềng hơđơm jơng Càr lơgar Yau.

“Tŭ mờ añ deh mờ dờng, añ ờ hềt geh tìp bèp. Añ mìng gĭt là bèp añ tam lơh phi să tàm bă ù Càr lơgar Yau Quảng Trị do. Nggui tàm Càr lơgar Yau do, sền tơrñăng Càr lơgar Yau dờng, bơngă bè do, kơ̆ kơl jăp bè hơ̆ mờ gar phàu gar ƀồm bồr kung ờ gam bơta lơi sơl, den kòn bơnus là bơta lơi. Hìu bơnhă añ kung kong dờn dùl bơta là dilah bơtuah he jòi bàn, den mìng kờñ là dùl pèt ntìng hòi là cơng tàng hơ̆ là bèp he dê, den hơ̆ là bơta chờ hờp ngan rlau jơh rài kis añ dê”.

Tàm bă ù tam lơh dờng ngan Quảng Trị khin cha jak chài mờ ndu tàm gam bềng lơm jơnau kah kir tam lơh mờ cau sò tơm lơgar ndai, kung gam geh ală cau ling rài ring lơngai gam sùm mờ gùng lòt jòi cau lòt ling bal. Tàm bơta tơngai duh tơr ồ ngan tiah tàm gùl lơgar dê, ală cau ling tơrgùm rê ƀồc cau ling chơ̆t màng kơrhia ngan kwài tơl tăp ù nàng jòi. Ală bi kơrhia ngan tàm tơl broă lơh dềt rơhền tài bơh ờ gŏ kờñ bài lời roh khăt dùl têl tơnggŏ ai gŏ anih ơm, jơnau yal bơh ală ƀồc ntìng cau ling chơ̆t màng dê. Đại úy ồng Lưu Văn Trí, Mpồl tơrgùm rê Mpồl Lơh sa – Sền gàr dà lơgar 337, Ling tiah 4 pà gĭt, tam lơh mờ bol sò tơm lơgar ndai sơlơ lòt ngài, broă jòi ƀồc ntìng cau ling chơ̆t màng kung ngai sơlơ kal ke rlau.

“Ală phan lời wơl bơh ƀồc ntìng cau ling chơ̆t màng dê, pang biài ju rài yau ală wa neh ngui klơm cau chơ̆t màng, tŭ do ală pang biài ju do neh gơ ơm tàm tiah ù rlau 50 nam rao den tàng ờ gam wơl bè ờs. Cau ling lơh kơnòl broă tơrgùm pal sùm rơlĕ rơlùn, kơrhia ngan nàng kwài prah tơl tăp ù mờ jòi. Tàm ală tŭ tơ̆p bồc den ƀồm gar phàu kung kwài jơh tŭ do mìng gam ală nsàng yal tơnggŏ lơm”.

Ală nam do, mờ bơta đơng lam, sồr lơh bơh Đảng, Dà lơgar dê, mờ bơta lơh ngan bơh ală ƀộ, gah, ƀòn lơgar mờ mpồl cau să tờm tơn lơh jăt kơnòl broă, broă lơh lòt jòi ƀồc ntìng cau chơ̆t màng geh lơh sùm, kơ̆ nùs ngan. Tàm tơngai bơh nam 2021- 2025, jơh gùt lơgar neh jòi mờ tơrgùm mờr 7 rbô ƀồc ntìng cau chơ̆t màng; dờp mờr 13 rbô 500 phan (geh phan ƀồc ntìng mờ phan cau pròc mhàm tờm); gĭt nền muh măt ai rlau 100 nă cau chơ̆t màng in bơh broă lơh sền swì gĭt nền ADN mờ rlau 2 rbô 500 nă cau chơ̆t màng bơh broă lơh cơng tàng ngan ngồn; lam tơrgùm dờp mờr 60 rbô mẫu siñ phẩm nàng lơh anih prăp Gen cau pròc mhàm cau chơ̆t màng dê.

Tus tŭ do, kung gam sơl pơgăp 175 rbô ƀồc ntìng cau chơ̆t màng ờ hềt jòi gŏ mờ rlau 300 rbô bơto ƀồc cau chơ̆t màng ờ hềt gĭt nền muh măt. Tàm tŭ hơ̆, bơta lơh ngai sơlơ kal ke rlau tài bơh tŭ tơngai neh gơlòt ngài, tềl lời wơl rài tam lơh mờ bol sò tơm lơgar ndai ngai sơlơ roh rơhời.

Pa do, tàm Tiah tềl lời wơl dà lơgar is ồn Càr lơgar yau Quảng Trị, Đơng lam Đảng Dà lơgar, Phó Thủ tướng Cíñ phủ mò Phạm Thị Thanh Trà, Lam bồ Mpồl Sồr lơgar dà lơgar bè lòt jòi, tơrgùm rê mờ gĭt nền muh măt ƀồc ntìng cau chơ̆t màng neh lam lơh “Broă lơh dờng 500 ngai mang lơh pràn lơh jăt lòt jòi, tơrgùm rê mờ gĭt nền muh măt ƀồc ntìng cau chơ̆t màng”. Jăt hơ̆, tơngai 1, bơh nhai 01 nam 2026 tus nhai 7 nam 2027 rơ̆p lơh jơh ai phan gơ wèt mờ jơh ală bơtô ƀồc cau chơ̆t màng ờ hềt geh jơnau yal tàm ală ƀlàng tơ̆p ƀồc cau chơ̆t màng tàm gùt lơgar (pơgăp 230 rbô bơtô ƀồc) mờ khà ƀồc ntìng cau chơ̆t màng pa lòt jòi, tơrgùm rê geh.

Tơngai 2, bơh nhai 7 nam 2027 tus nhai 12 nam 2030 rơ̆p kơlôi sơnơng dan lam lơh ai phan gơ wèt bơto ƀồc cau chơ̆t màng geh dùl bơnah jơnau yal mơya ờ hềt gĭt nền geh muh măt mờ khà ƀồc ntìng pa lòt jòi, tơrgùm rê geh. Dùl tàm ală bơta pơnrơ bơh broă rơndăp lơh do dê là lơh pràn ngui măy mŏk ADN tàm gĭt nền muh măt ƀồc ntìng cau chơ̆t màng. Lài do, broă đal gĭt uă ngan kơnờm tàm phan lời kir, anih, halà jơnau yal, den tŭ do jak chài neh pờ gơlik dùl gùng lòt ndai, dipal rlau, loh làng rlau.

Broă lam lơh “Broă lơh dờng 500 ngai mang” ờ mìng là dùl jơnau kơlôi lơh lơh broă lơm mờ là bơta đơs ngan jơh nùs lơh ngan bơh jơh ală anih lơh broă cíñ trị dê. Dơ̆ sơnrờp, lơh broă lòt jòi mờ gĭt nền muh măt cau chơ̆t màng geh “lơh broă lơh dờng” tàm kâp dà lơgar, mờ ală broă jàu loh làng, tơngai loh làng mờ bơta hòi tơrgùm ndrờm bal bơh uă mpồl ling klàng, gơnoar ătbồ ƀòn lơgar, gah jak chài mờ cau pròc mhàm tờm cau chơ̆t màng dê.

Phó Thủ tướng mò Phạm Thị Thanh Trà sồr:

“Broă lơh lòt jòi, tơrgùm rê mờ gĭt nền muh măt ƀồc ntìng cau chơ̆t màng ờ mìng ƀươn soh là kơnòl broă broă mờng lơh lơm, mờ lài ngan mờ hơđăng rlau jơh là bơta tơnggŏ jrô ơnàng ngan nùs nhơm “Hùc dà kah tô dà”, là kơnòl cíñ trị dờng màng bơh Đảng, Dà lơgar mờ Làng bol he; là bơta kah rơngal gơ wèt mờ ală cau neh ơn pơdơng jơh dùl rài kis he dê ai Lơgar tờm in. Rlau mờ hơ̆ tai, do là gam là jơnau gơ sồr bơh plai nùs – dùl jơnau gơ sồr gơchồl ngan bol he ờ gŏ gơnoar lơh lơyài, ờ gŏ geh gơnoar di nùs mờ ală bơta lơi neh lơh geh mờ pal lơh ngan jơh nùs, kràñ cê jơh nùs uă rlau nàng jun ală bi khin cha jak chài, cau chơ̆t màng rê mờ ù mè, mờ hìu bơnhă, mờ muh măt he dê”.

Wèt tus kah kir sơnrai 80 nam Ngai Cau ling sồt să – Cau ling chơ̆t màng, “Broă lơh dờng 500 ngai mang lơh pràn lơh jăt lòt jòi, tơrgùm rê mờ gĭt nền muh măt ƀồc ntìng cau chơ̆t màng” gơ tơlik ală jơnau kờñ loh làng tàm broă lòt jòi mờ tơrgùm rê pơgăp 7 rbô ƀồc ntìng cau chơ̆t màng, sền swì nền pơgăp 18 rbô phan ADN, lơh anih ală jơnau yal tơnggĭt gen cau pròc mhàm tờm; mơkung jòi rờ wơl ală bă ù gam geh ƀồm, mền, gar năt, phan bơrtoh tam lơh mờ cau sò tơm lơgar ndai nàng pờ gùng ai gùng lòt jòi wơl cau neh roh. Broă lơh dờng do kung pờ gơlik gơn kơnờm bơh cau pròc mhàm tờm dê rơ̆p geh wă cau chơ̆t màng rê wơl tơnơ̆ rlau nggùl rài ơm kơ̆p.