Là sàh tiah 3 kal ke uă ngan, phan bơna bơt bơtàu viễn thông tàm sàh Dam Rong 4, càr Lâm Đồng kung bơtàu tơnguh pràn. Điện thoại ngăc ngar geh ngui uă ngan tàm ală làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau. Ờ mìng ală cau kơnòm să lơm, ngai sơlơ geh tai uă làng bol rơnàng cau ràm să mờ geh tŭ là cau dờng sơnam ngui điện thoại ngăc ngar nàng gĭt mờ jơnau yal. Bi Liêng Hót Ha Ngát, ơm tàm thôn Mê Ka, sàh Dam Rong 4, pà gĭt, uă phan ngui, bơta chài ngui tàm điện thoaị ngăc ngar gam geh làng bol ngui tàm rài kis, broă lơh pah ngai: “Điện thoại ngăc ngar là dùl gùng lòt pa tŭ do dê rao. Broă mờ rơnàng kơnòm să gĭt ngui den uă ngan cau gĭt mhar ngan. Mpồl măi mok sồ mpồl bơtiàn dong kờl làng bol ngui VneiD, den tơm priă ờ thàn ngui priă mat mờ ngui drơng broă dà lơgar internet”.

Nàng broă tam gơl sồ tàm mpồl bơtiàn ngan là tàm ală thôn, ƀòn tiah sar lơgar ngài, tiah làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau bơh càr dê lơh geh cồng nha ngan ngồn, càr Lâm Đồng neh tơnggơs rlau 2 rơbô 650 Mpồl măi mok mpồl bơtiàn mờ rlau 16 rơbô 300 nă cau tàm mpồl. Bơta is ồn là gĭt nđờ rơhiang nă cau geh bơngă pin dờn tàm ală thôn, ƀòn ndrờm là cau tàm mpồl bơh ală Mpồl măi mok mpồl bơtiàn dê. Mờ bơngă pin dờn mờ jơh bal nùs nhơm lơh krơh niam sơr lèt gan bơta kơryan bè sơnam gĭt ngui măi mok sồ, ală cau geh bơngă pin dờn tàm ală thôn, ƀòn tàm càr Lâm Đồng jơh nùs hòi jà oh kòn kòn sau, làng bol ngui điện thoại ngăc ngar nàng jòi jơnau yal tơngĭt, lùp bơsram mờng chài lơh sa mờ gĭt mờ gơguh jak jak chài măi mok. Nam do neh mut tàm sơnam 72 mờ geh rlau 650 hìu bơnhă tàm thôn ki ngàm bè nùs nhơm lùp bơsram măi mok yal tơngĭt jơnau kung bè ngui geh cồng nha điện thoại ngăc ngar tàm rài kis, ồng Ntơr Ha Krong, cau geh bơngă pin dờn thôn Dà Nhinh, sàh Dam Rông 4, pà gĭt: “Añ sền jơnau yal tơngĭt, añ gĭt ală bơta tàm dunia. Dơ̆ 2 là tàm điện thoại cau yal tơngĭt uă  tiah phơng sih. Nhai lơi sih phơng den añ blơi. Jak chài măi mok, ngui tờm chi do, tờm chi ne añ jòi gĭt mờ añ lơh jat. Ƀuơn ngan rlau jơh là tàm điện thọai lơm. Điện thoại là cau pơgru tàm hìu. Añ sền gĭt tiah do, bañ sền gĭt tiah ờ di. Jơnau yal tàm do geh jơnau kwơ mơkung geh jơnau ờ niam mơya gùng lòt di ngan den he lòt jat tiah hơ̆ lơm”.

Gĭt mờ jơnau yal tơngĭt tus blơi phan, măi mok sồ gam rơ hời tam gơl mờng kwèng rài kis pah ngai bơh làng bol tiah sar lơgar ngài, tiah làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau tàm càr Lâm Đồng dê. Tàm thôn Dà Mpao, sàh Phú Sơn Lâm Hà, broă blơi, tăc phan bơh tàm internet gơ gơs mờng kwèng mờ uă làng bol. Thôn geh rlau 225 hìu bơnhă kòn cau K’Ho Cil gàr sùm broă tàñ ồi kòn cau, tàm hơ̆ uă hìu bơnhă neh ngui internet nàng yal tơngĭt phan, tăc phan bơna mờ lơh bàr pe broă lơh drơng broă ai broă tàñ ồi kòn cau kung bè rài kis pah ngai dê. Bi  Hoàng La Nhất Duy, cau sùm jàu phan tàm thôn Dà Mpao, pà gĭt: “Ngai lơi oh kung jàu tàm thôn Dà Mpao do lơm. Tŭ do làng bol blơi phan uă ngan là blơi tàm Tiktok, Facebook cau tăc phan live. Làng bol tŭ do phan sa den blơi tàm anih ràng tăc phan ai phan soh den blơi tàm internet lơm ờ hoan lòt bơdìh jòi rơwah phan tai”.

Lơh jat gùng dà broă lơh “lòt tơl sơnĕ, teh tơl nơm hìu”, ală cau tàm Mpồl măi mok sồ mpồl bơtiàn tàm càr Lâm Đồng gam jơh nùs bơto pơlam làng bol in ngui VNeID, tong sră nggal tàm internet, tơm priă ờ ngui priă mat mờ gĭt mờ ală bơta kwơ ngan ngồn. Ngan ngồn pà gŏ, tam gơl sồ tàm tiah jơi bơtiàn dồ ết nă cau tàm càr Lâm Đồng ờ mìng gơ jat tàm bơta pràn gĭt mờ măi mok lơm mờ gam kờñ pal geh ală cau geh jơnau đơs, geh bơngă pin dờn tàm mpồl bơtiàn nàng bơto pơlam mờ pơlam gùng dà ai làng bol in ngui măi mok di. Mờ is  ồn là sàh kal ke uă ngan, rlau 96% khà kờp làng bol là làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau, Sơn Điền sền gĭt lơh jat niam gơnoar bơh cau geh bơngă pin dờn là dùl tàm ală broă lơh nàng ai tam gơl sồ tus rềp rlau tai mờ làng bol. Ồng Vũ Đức Nhuần, Chủ tịch Anih duh broă làng bol sàh Sơn Điền, đơs nền: “Dilah kờñ tam gơl sồ tàm mpồl bơtiàn den sồr cau geh bơngă pin dờn pal là cau tàm Mpồl măi mok mpồl bơtiàn. Tŭ mờ ai tơlik broă jơnau kờñ cau geh bơngă pin dờn den bol añ ai jơnau kờñ  hơ̆ là gĭt wă loh bè măi mok yal tơngĭt jơnau mờ geh lơh ngan tàm broă ngui măi mok yal tơngĭt jơnau. Hơ̆ là ală cau geh bơngă pin dờn tàm mpồl bơtiàn den pal gĭt ngui ală măi mok điện thoại ngăc ngar nàng lơh cau bơto pơlam ai ală oh kòn kòn sau tàm hìu bơnhă, tàm mpồl bơtiàn in. Ai bơngă pin dờn bơh he dê pơndờm pơnđiang, bơto tơngkah oh kòn kòn sau, mpồl bơtiàn lơh jat tam gơl sồ”.

Rcang lùp bơsram, ngui măi mok mờ lơh krơh niam tàm rài kis, ală cau geh bơngă pin dờn bơh càr Lâm Đồng dê gam là rơbàng tàm tơrbŏ ai tam gơl sồ tus rềp rlau tai mờ tơl hìu bơnhă, tơl thôn, ƀòn. Bal mờ ală Mpồl măi mok sồ mpồl bơtiàn, ală cau geh bơngă pin dờn gam pơgồp bơnah kwơ màng nàng tam gơl sồ ngan ngồn gơ lòt mut tàm rài kis.