Gơwèt mờ ală cau kra ƀòn, cau geh làng bol ƀòn lơgar pin dờn, jàu kơnòl broă “Drơng gàr broă ƀòn lơgar”, sa tềp là dơ̆ nàng ală cau kra ƀòn in tus lùp còp, gờm chờ sa tềp, geh ală jơnau nting tơngkah, pơndờm pơnđiang geh kwơ ngan dong làng bol ƀòn lơgar in ờ gŏ lòt tìs gùng tìs dà, iang nùs lơh broă sa, bơtàu tơnguh lơh sa, pơgồp bơta pràn bơt bơtàu ƀòn lơgar tờm, ƀòn lơgar ngai sơlơ pas niam. Ală cau kra ƀòn sùm kơ̆p kờñ rài kis làng bol, ƀòn lơgar, ngai sơlơ gơguh jak rlau tai. Kwơ màng ngan rlau tai là pal gĭt tam klăc bal, dong kờl bal mờ gơ̆p lơh sir ală jơnau kơ̆p kờñ bơtàu tơnguh lơh sa tàm nam pa nàng bơt bơtàu rài kis hờm ram, chờ hờp. Ồng Lick, là kra ƀòn 65 sơnam, ơm tàm ƀòn Plei Piơm, thị trấn Đăk Đoa, kơnhoàl Đak Đoa, càr Gia Lai pơyoa jơnau nting tơngkah làng bol rềp ngai bè do:Dan pơyoa jơnau còp să tus làng bol ƀòn lơgar. Añ là cau kra ƀòn Plei Piơm, nam pa tus kơ̆p kờñ làng bol geh pràn kơl dang să jan uă, tìp uă bơta bơtoah bơtoài, lơh sa bơtàu tơnguh. Ngan là, pal kơ̆ nùs pin dờn tàm Dà lơgar, pơn jat tai bơtàu tơnguh lơh sa, bañ jat cau ờ niam lơh ală bơta tìs, lơh roh tĕ bơta tam klăc bal, sền gròi pràn kơl dang să, rài kis hìu bơnhă in niam bơnĕ.

Bulah kis tàm rài tam lơh halà rài ring lơngai, bơta pin dờn bơh làng bol Tây Nguyên dê, tàm hơ̆ geh làng bol kòn cau Rơđê lời ai Đảng, ai Kăc màng in mờ ngan là lời ai Wa Hồ kờñ gơboh in ờ tŭ lơi gơmù ờ. Bơta pin dờn hơ̆ sơlơ đềt mềr rlau tai tŭ khi gŏ rài kis he dê ngai sơlơ hờm ram, lơngăp lơngai, chờ hờp, ƀòn lơgar sùm tam gơl pa. Tàm nùs nhơm duh hồl hô hơng pràn bồ sơnam pa bơh ală ngai sơnrờp sơnam pa, ồng Y Pôt Buôn Krông mờng hòi là ồng Rôni dê, ơm tàm ƀòn Krang, xã Ea Bông, kơnhoàl Krông Ana, càr Dăk Lăk yal: Tàm ală nam do, tŭ jơh sơnam yau, wă rò sơnam pa, geh ală bơta chờ hờp krơi is. Añ chờ hờp ngan tài bơh geh dùl bơta bal là kah tus dà kơlhề bơh Wa Hồ dê mờ geh ală ngai chờ hờp bè ngai do. Tus dơ̆ sơnam pa tus, ndrờm sa sur sa iar lơm, bal mờ gơ̆p tàm rak sa bơto tơngkah oh kòn kòn sau mờ lơh yàng duh khuai răc dan ală yàng pà bơta pràn kơldang, jơh tơl nă cau tàm ƀòn bơh kra tus kơnòm ndrờm pràn kơldang. Añ nting bơr kơ̆p kờñ làng bol he lơh kòi kòi geh mbồn geh bơkàu, tam đềs hòn kis niam, sền gàr bơta niam chài kòn cau he dê, bal mờ gơ̆p tam klăc mờ ală kòn cau oh mi bal mờ gơ̆p bơtàu tơnguh lơh sa.

Lam lơh srơh “Sa tềp dong kờl kòn bơnus” nam pa Qúy Mão 2023, càr Dăk Nông neh bơyai lơh jàu pà 30 rơbô bơnah phan, tơl bơnah phan kờp priă 400 rơbô đong ai ală cau (tàm hơ̆ geh bal cau hìu bơnhă rƀah tàm sră cih mat mờ ală cau hìu bơnhă rƀah tàm mpồl bơtiàn) nàng dong kờl di tŭ làng bol in wă rò sa tềp. Nghệ ñân Y Ghông, kra ƀòn U2, thị trấn Ea Tling, kơnhoàl Cư Jut, càr Dăk Nông pà gĭt: să tờm ồng là cau neh lơh broă kăc màng jŏ nam, sùm geh bơta sền gròi bơh Đảng mờ Dà lơgar dê. Cau rƀah tàm tiah do kung ndrờm geh dờp phan pà pah dơ̆ nam pa tus wă rò sa tềp dà lơgar dê, bơta chờ hờp sơlơ uă rlau. Nghệ ñân Y Ghông, đơs: Di dơ̆ nam pa tus mờ gơnoar broă là cau kra ƀòn añ kờñ nting tơngkah oh kòn kòn sau, làng bol in tŭ lơi kung bañ iăt jơnau pơn jồ hoài jà bơh cau ờ niam dê. He pal lơh jat adat boh lam bơh Dà lơgar dê, jat Đảng he dê, tài hơ̆ là gùng dà di pal ngan rlau jơh. Đảng mờ Dà lơgar sùm sền gròi uă ngan tus cau geh màng mờ dà lơgar, hìu bơnhă rƀah ờ tŭ lơi gơtìp lời tĕ ờ. Bè añ là dùl nă cau lơh broă kăc màng jŏ nam mơya tàm ală ngai chờ, ngai tơngkah kir sơnrai añ ndrờm dờp geh priă jền, phan pà bơh Dà lơgar dê. Ai gơwèt mờ hìu bơnhă rƀah den geh dờp phe, dà màn, phan ngui tàm hìu bơnhă.

Tơnơ̆ rlau 2 nam gơbàn kòp dờng Kovid-19, broă lơh broă lơh sa kung tìp uă ngan kal ke sơl, gơrềng uă ngan tus rài kis làng bol dê. Nam pa do, làng bol tàm làm gùt ƀòn lơgar neh lơh ngan lơh broă lơh sa, rài kis hìu bơnhă rơhời bơtàu tơnguh wơl mờ bơtàu tơnguh. Ồng Chôn ơm tàm ƀòn Tuơh Kơtu, xã Glar, kơnhoàl Đăk Đoa, càr Gia Lai pà gĭt: Nam pa do uă hìu bơnhă tàm ƀòn neh geh priă jền uă, pơnrơ bè hìu bơnhă kra ƀòn ồng Anŭ, hìu bơnhă ồng Nết, hìu bơnhă ồng Ƀyêu...kờp bal priă lơh geh bơh 150 tơlak tus 200 tơlak đong. Mìng is, hìu bơnhă ồng Chôn nam pa do lơh geh rlau 100 tơlak đong bơh kơphê mờ tiêu...den tàng chờ hờp ngan tŭ wă rò sơnam pa, chờ hờp sa tềp bơhiàn yau dà lơgar dê. Ală ngai sa tềp, hìu bơnhă blơi wil tơl phan sa, dà hùc, ƀañ kèu, mứt...ai hìu bơnhă in. Ồng Chôn chờ hờp ngan, yal:

            Nam do den kơphê, kòi, bùm blàng tàm tiah kòn cau Bahnar xã Glar do geh tơnhàu, den tàng sa tềp tus làng bol kung chờ hờp sơl, nhơl chờ hờp sơl, ờ gŏ di bè nam 2021 gơbàn kòp bơtờp, rài kis bềng bơta kơlôi rơcăng lơm. Rlau mờ hơ̆ tai, nam do, kơphê, kòi kung tăc geh ngan giă den tàng làng bol chờ hờp ngan, jơh ală hìu bơnhă ndrờm chờ hờp lơm wă rò sơnam pa 2023 mờ pin dờn rài kis rơ̆p kơ̆ kơl jăp rlau.            

Nam yau neh jơh, tơnơ̆ gĭt nđờ bơta kal ke tài bơh kòp aniai, jơh gùt Tây Nguyên den chờ hờp nùs nhơm lơh broă sa, lơh sa mờ nùs nhơm jơh nùs brồ guh pràn kơl dang. Bi Phul, ơm tàm thôn Thong A, xã Ia Blứ, kơnhoàl Cư Pưh, càr Gia Lai đơs bè ală tơngai tiêu ờ geh giă, uă hìu bơnhă neh sang tĕ ƀòn tờm lòt lơh kông ñân tàm càr, ƀòn dờng tiah đah jum dà lơgar. Tàm ală nam pa do, làng bol sơnđờm rê wơl lơh sre mìr, jòi tờm chi tam pa, jòi gùng dà ròng phan nàng tơnguh broă lơh sa. Kòp Kovid-19 kung neh lòt gan, rài kis làng bol tŭ do kung neh hời rơ hời bè ờs wơl. Bi pin dờn, tàm nam 2023, broă lơh sa bơh hìu bơnhă he dê mờ làng bol tàm thôn Thong A geh bè ờs wơl mờ ngai sơlơ bơtàu tơnguh. Bi Phul đơs: Tàm nam pa do añ kơ̆p kờñ oh mi, jơi bơtiàn, làng bol ƀòn lơgar geh bềng lìu pràn kơldang să jan, lơh sa bơtàu tơnguh, mìng is hìu bơnhă añ tàm nam pa do geh pơnđơl pràn lơh ngan bơtàu tơnguh lơh sa, tơnơ̆ tŭ lơh jơh hìu, dilah geh ală bơta den geh blơi tai tivi, kƀàng, cơghĕ ơn tàm hìu nàng rài kis hìu bơnhă dê sơlơ chờ hờp tàm ngai bồ sơnam pa do.   

Kơnờm bơh lơh jăt uă broă lơh dùl ròt bal, lơh sa- mpồl bơtiàn càr Kon Tum dê nam 2022 tàm gùng dà bơtàu tơnguh wơl mờ bơtàu tơnguh. Tàm nam, rlau 4 rbô nă cau lơh broă tàm càr neh geh bơto broă lơh, mờr 7 rbô nă cau lơh broă geh ai broă lơh broă sa. Khà hìu rƀah càr dê tàm nam gơmù 4% lơh geh broă rơndăp lơh neh ai. Ồng A Lễ, ơm tàm ƀòn Kon Chênh, xã Măng Cành, kơnhoàl Kon Plông, càr Kon Tum pà gĭt, bal mờ bơta bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn bal bơh càr dê, làng bol tàm xã, tàm ƀòn lơh broă lơh sa, lơh geh priă jền kung uă rlau sơl. Ồng A Lễ chờ hờp ngan yal:

Nam 2022, làng bol tơrgùm lơh broă lơh sa, lơh kòi, tam bùm blàng, mờ ală chi tam jŏ nam lơh geh cồng nha niam. Tus nam pa 2023 do, añ kơ̆p kờñ jơh ală cau sùm pràn kơldang, bal mờ gơ̆p sền gàr bơta niam chài ờs mờng bơh yau kòn cau he dê, tàp, bơtê dròng cing, jañ mồng, bơtàu tơnguh lơh sa, tam bùm blàng, lơh kòi, chi jŏ nam jơh ală broă pal rlau mờ nam yau. Añ dan ala măt làng bol ƀòn Đăk Pôi in, kơ̆p kờñ jơh ală làng bol tàm thôn, tàm ƀòn geh rài kis tam gơl pa, lơh sa sơlơ bơtàu tơnguh, oh kòn dòn bơr bơsram jak, geh nùs nhơm bồ tơngoh kơ̆p kờñ bơsram bơta pa, gĭt wă uă bơta jak, ờ gŏ jăt bơhiàn ờ kwơ bơngơl gơla bè rài yau.

Xã Phú Hội, kơnhoàl Đức Trọng, càr Lâm Đồng geh khà kờp làng bol pơgap 22 rơbô nă cau, tàm hơ̆ làng bol kòn cau dùl ết nă cau geh tus mờr nggùl. Mờ bơta ù tiah mờ trồ tiah gơ dờp mờ ală phan tam biăp, bùm, bơkào, làng bol tàm do neh khin cha bơcri priă tam phan jŏ ngai lơh geh cồng nha uă. Mò Kră Jañ K’Suynh, Phó Củ tịc Ủy ƀan Ñân zân xã Phú Hội pà gĭt: priă lơh geh kờp bal tơl nă cau nam 2022 lơh geh 70 tơlak đong. Mò Kră Jañ K’Suynh đơs: Làng bol kòn cau dùl ết nă cau tàm ù tiah xã Phú Hội ngai sơlơ gĭt tam gơl tàm broă tam phan. Làng bol bơsram bơta gĭt wă gơguh jak bơh mpồl bơtiàn dê, mŭt ngui tàm broă lơh sa, tam gơl tàm broă kơlôi sơnơng, broă lơh. Làng bol lơi geh uă ù tiah den tam gơl rơndap tap sèng phan tam, khin cha tam gơl bơta kơlôi sơnơng bơr ngơl gơla, tam gơl tus tam ală biăp, bùm geh priă lơh sa uă. Làng bol ờ gam mìng tam tờm kơphê, tờm tơngời bè lài tai ơg, tŭ kơphê ờ geh giă den làng bol neh geh priă jền bơh phan tam lơyah ngai, ờ gam gơtìp rơmơ̆p ndơl tàm broă lơh sa suơn sre bè lài tai.

Ƀòn Khôi là ƀòn ntrờn ơm kis pa tàm xã Ia Mơr, kơnhoàl Chư Prông, càr Gia Lai dê. Bơh nam 2022, ală rbòng dà pơđì dà tờm ngan bơh Bơtơ̆t tơnau dơng dà Ia Mơr dê neh jun dà rê tus bàr pe bă ù tam phan bơh làng bol dê; Ủy ƀan Ñân zân xã Ia Mơr kung hòi jà bàr pe mpồl lơh sa kă bro dong kờl sơntìl kòi pa lơh geh cồng nha uă ai làng bol in tàm tam bàr kàl. Ồng Kpă Klen, kwang ătbồ ƀòn Khôi bal mờ làng bol tàm ƀòn chờ hờp ngan gĭt lơh. Ồng pin dờn tàm nam 2023, lơh sa sươn sre geh ƀươn niam, rài kis làng bol rơ̆p geh bơtàu tơnguh. Ồng Kpă Klen, đơs:

Bơh nam 2023 rê hờ tơnơ̆ do, kơ̆p kờñ ngan Dà lơgar pơn jăt tai bơcri priă, dong kờl phơng sih lơh kòi sre, tam bùm blàng, tam điều mờ dong làng bol in broă chài rơcăng sơndră kòp, tu kòp lơh aniai tờm chi tam; pơlam làng bol in broă chài ngui ală bơta phơng sih mờ sơnơm tu lơh geh cồng nha. Geh bè hơ̆ den làng bol hơ̆ sồng pơđơl pràn lơh ngan lơh broă lơh sa, bơtàu tơnguh lơh sa mờ rài kis sơlơ bơtàu tơnguh rlau tai.

Ồng Amiên, Kwang atbồ thôn, ƀòn Đơk Rơng, xã Glar, kơnhoàl Đăk Đoa den pà gĭt, ƀòn Đơk Rơng geh 230 hìu bơnhă làng bol den tus nam 2022 neh geh 222 hìu bơnhă lik klàs rƀah, kờp bal priă lơh geh geh 41 tơlak đong dùl nă cau. Tŭ do ƀòn Đơk Rơng gam là ƀòn lơh tơrlòng lài tàm broă tam mờ sơng ka sền gàr kơphê, tam biăp, ròng sur tàm ù tiah xã dê. Uă hìu bơnhă làng bol gam là hìu bơnhă cau lơh broă sa kă bro jak pơn rơ jak geh priă lơh geh gĭt nđờ rơhiang tơlak đong pah nam. Geh cồng nha do là kơnờm ală broă lơh tơrmù rƀah bơh Đảng mờ Dà lơgar neh tus mờ thôn, ƀòn, bal mờ bơta tryang tryồng, gĭt wă bơh làng bol dê tàm broă bơtàu tơnguh lơh sa. Tàm nam pa, kwang atbồ thôn A Miên kơ̆p kờñ làng bol tàm ƀòn pơn jat tai gàr kơ̆ ală cồng nha neh lơh geh tàm nùs nhơm tam klăc bal, dong kờl bal nàng  pơn jat tai dong kờl bal mờ gơ̆p nàng pơn jat tai gàr kơ̆ sră jờng rơ ƀòn lơgar pa. Ồng A Miên, pà gĭt: Broă lơh geh cồng nha ƀòn lơgar pa do, sơn rờp là kơnờm làng bol tàm ƀòn tam klăc bal dùl nùs, bal mờ gơ̆p pơnđơl pràn lơh broă, lơh jat ală gùng dà broă lơh bơh Dà lơgar dê. Ngan là tŭ lam lơh den geh kwang đơng lam bồ ală tiah sền gròi đơng lam, sồr lơh nền nòn den làng bol kờñ ngan, kờñ lơh jat ngan. Bal mờ hơ̆ nàng bơt bơtàu ƀòn lơgar pa den làng bol lơh Mpồl tam kơphê, Mpồl bol añ geh 1 rơbô 600 tờm kơphê lơh sa kă bro, priă lơh geh pah nam rlau 200 tơlak đong. Bơh khà priă do bol añ bơcri priă lơh gùng, lơh hìu pơrjum mpồl bơtiàn dờng ơnàng, sàng goh,... Ưn ngài Dà lơgar.

Bal mờ bơta dong kờl bơh ală kâp gơnoar ătbồ, mpồl cau dê, ală thôn, ƀòn tiah làng bol jơi bơtiàn dùl êt nă cau neh lơh ngan pơđơl pràn rlau tai tàm bơtàu tơnguh lơh sa. Ồng Đinh Hyưn là kra ƀòn ơm tàm ƀòn Đăk Mông, xã Đăk Kroong, kơnhoàl Đăk Đoa, pà git, tàm ƀòn tŭ do geh 150 hìu den geh mờr 100 hìu gĭt tam mờ sền gàr kơphê. Nam pa do, kơphê lơh geh uă mờ giă tăc geh sùm, rài kis làng bol dê dùl bơnah lơi neh geh bơtàu tơnguh wơl tơnơ̆ tơngai gơbàn kòp dờng. Ồng Đinh Hyưn, pà gĭt:

Tŭ do, làng bol ƀòn lơgar chờ hờp ngan, jơh kòp Kovid-19 rao làng bol chờ hờp ngan, lam lơh sa, tam tiêu, lơh kơphê, lơh kòi mờ tam bàr pe bơta tờm chi tam ndai. Bal mờ hơ̆, Dà lơgar sùm sền gròi, dong kờl ai làng bol in, mìng is nam pa do, Dà lơgar neh bơcri lơh gùng tàm do mờ kờp jơh priă là 12 tơmàn đong hơ̆ sồng lam lơh rơndăp broă lơh tam kơphe jăt tơl jơnau sồr 4C. Làng bol chờ hờp ngan, ưn ngài Dà lơgar neh sền gròi tus rài kis ai làng bol ƀòn lơgar in.