Ơdŭ bơsram dà kòn cau Mông bơh hìu bơsram kâp 2 tiah kơh bơnơm Kỳ Sơn geh lơh pah poh. Ală kơnòm bơsram iat pơgru bơto, cih tơl akhar cih. Là tiah geh rlau 90% là làng bol kòn cau ơm kis, bè hơ̆ den tàng uă nam do, broă bơto akhar cih kòn cau Mông ai ală kơnòm bơsram in neh geh kơnhoàl mờ gah bơto bơsram kơnhoàl Kỳ Sơn sền gròi ngan. Ồng Phan Văn Thiết, kwang atbồ Phòng Giáo zụk mờ Đào tạo kơnhoàl Kỳ Sơn, càr Nghệ An pà git: “Dà kòn cau Mông den bol hi neh bơto ală kơnòm bơsram in bơh ơdŭ 3, tus tŭ do ală sau mìng bơsram bơ tơl tai, ai tơl bơta den ală sau kung neh git lơm bè dà đơs mờ akhar cih. Ai dà kòn cau Thái den bol hi neh bơto 2, 3 nam do. Ală kơnòm bơsram neh rơcang nàng bơsram”.

Bơh nam bơsram 2005- 2006, Nghệ An neh bơto dà kòn cau Mông ai kơnòm bơsram kâp 1 tàm ală kơnhoàl Tương Dương, Kỳ Sơn, Quế Phong in. Broă lơh bơto bơsram jat sră măi jơi bơtiàn kòn cau dùl ete nă cau bơh Ƀộ Giáo ụk mờ Đào tạo ai tơlik. Kuơmàng, tŭ kơrnuat sồ 142 bè broă lơh tơnguh bơta niam bơto bơsram ală môn dà kòn cau dùl êt nă cau tàm broă lơh bơto bơsram 3 kâp tơngai bơh nam 2021 tus nam 2030 geh ring bal, uă cau pơgru neh tus bal ală ơdŭ bơto dà đơs kòn cau.

Mờ bơta kơp kờñ gơ gơs ùr pơgru bơto akhar cih kòn cau Thái tŭ môn dà kòn cau geh tơmut tàm broă bơto bơtê. Ùr pơgru Vi Thị Mỹ Duyên tŭ do gam lơh broă tàm hìu bơsram kâp 1 Lượng Minh neh cih mat tus bal ơdŭ bơsram akhar cih kòn cau Thái tàm anih tờm bơto broă lơh, bơto bơtê sùm kơnhoàl Tương Dương bơyai lơh: “Bơh ơdŭ bơto dà kòn cau Thái geh pờ tàm kơnhoàl Tương Dương den ală oh neh git cih dà kòn cau Thái nàng pơgồp bơnah prap gàr akhar cih kòn cau Thái he dê”.

Gơtùi đơs, ală tiah tàm càr Nghệ An neh mờ gam geh bơta rơcang lài ai broă lam lơh bơto dà đơs kòn cau dùl bă niam ngan. Mờ bơta rơcang lài bơh cau pơgru mờ gah bơto bơsram dê, nam bơsram 2022- 2023 geh lam lơh bơto dà kòn cau jat broă lơh mờ sră măi dà kòn cau pa.

Ồng Trần Xuân Vinh, Phó kwang atbồ anih tờm bơto broă lơh, bơto bơtê sùm kơnhoàl Tương Dương pà git: “Kờp bơh nam 2015 tus tŭ do den anih tờm geh kờp jơh là 17 ơdŭ dà kòn cau Thái, 765 nă cau bơsram mờ 3 ơdŭ dà kòn cau Mông, geh 176 nă cau bơsram. Bơh ală ơdŭ do den ală cau bơsram neh git bè dà đơs kòn cau, ngan là ală cau kòn cau gam lơh broă tàm kơnhoàl. Bơh ơdŭ do khi kung geh tai ală jơnau git wă, bơh hơ̆ dờp kơnờl bơto bơtê ală rơnàng tơnơ̆ do in tai”.

Tŭ do, Nghệ An geh 2 ƀộ akhar cih kòn cau Thái yau, hệ Lai Pao mờ Lai Tay, den tàng broă rơ wah ƀộ akhar lơi nàng bơto bơtê kung là bơta pal sền gròi ngan. Tài ƀộ akhar cih dà kòn cau geh bơto tàm hìu bơsram pal là ƀộ akhar cih yau geh mpồl bơtiàn ngui, geh anih lơh broă ờs mờng git nền halà ƀộ akhar cih neh geh kâp geh gơnoar ring bal. Bơdìh hơ̆ tai, uă ngan cau pơgru gam bơto dà kòn cau ờ hềt geh bơto bơtê cíñ quy. Mờ broă jòi mpồl cau geh bồ tơngoh bơsram sră tàm càr tus bal tàm broă bơt bơtàu broă lơh sră măi dà kòn cau gơtìp uă ngan kal ke.

Ồng Phan Văn Thiết, Kwang atbồ Phòng Giáo zụk mờ Đào tạo kơnhoàl Kỳ Sơn, càr Nghệ An đơs: “Tŭ do, đơs jat tơl khà den pal geh sră cơng tàng hơ̆ sồng geh bơto. Mìng is mờ cau pơgru den ờ hềt geh sră cơng tàng mơya bơto kơ̆ ngan. Bè hơ̆ den tàng cau pơgru bơto dà kòn cau den ờ geh bơta lơi, ờ geh bơta lơi krơi, bè mờng chài lơh broă. Ai cơng tàng den tơnơ̆ do bol hi geh lơh. Bè hơ̆ den tàng mpồl cau pơgru kung neh rơcang lài sơl”.

Tus nam 2025, lơh gơs broă cih sră măi, sră nggal bơto pơlam bơto bơtê kâp 1 gơ wèt mờ 8 dà đơs kòn cau neh geh ai tơlik tàm broă lơh môn bơsram. Lơh sir broă cih gơs sră măi, sră nggal pơlam bơto bơsram kâp 1 gơ wèt mờ 8 dà đơs kòn cau gàr tơl pơgru kòn cau, tàm hơ̆ 45% pơgru geh sră cơng tàng bơto bơtê, 100% kwang bàng atbồ geh gơ rềng bè bơto bơsram dà kòn cau  geh bơto pơlam tơnguh pràn jak là jơnau kờñ broă lơh tơnguh cồng nha bơto bơsram ală môn dà kòn cau tàm broă lơh bơto bơsram 3 kâp tơngai bơh nam 2021 tus nam 2030 ai tơlik, là tiah geh uă làng bol jơi bơtiàn kòn cau dùl êt nă cau ơm kis. Mờ bơta rơcang lài nền nòn he dê, Nghệ An gam rơcang ai broă sơlơ tơnguh broă bơto dà kòn cau tàm hìu bơsram, gàr di tŭ tơngai hơ pơrgon mờ tŭ tơngai lam lơh tàm gùt lơgar.