Tàm tiah brê, dơng bơnơm, lơh jăt jơnau lơh nền rơndăp tăp sèng wơl gah broă lơh sa sươn sre jăt gùng tơngguh uă priă jền mờ bơtàu tơngguh kơnhăp jŏ, uă ƀòn lơgar neh tơrgùm dong kờl làng bol tam pa wơl chi tam pràn tờm. Hìu bơnhă bi Nai Diệu, ơm tàm thôn Bơ Liang, sàh Tà Hine, càr Lâm Đồng là dùl tàm ală hìu lơh lài bơkiar tam gơl pa wơl kơphê. Mờ rlau 1 lồ kơphê gam tàm tơngai gơ ai sa, kàl kơphê 2025- 2026, hìu bơnhă bi tơnhàu geh rlau 6 tấn kơphê gar, mờr bàr dơ̆ cồng nha lơh geh kờp bal jơh gùt càr dê, cèng wơl priă lơh geh rlau 600 tơlak đong. Bi Nai Diệu, yal: “Lài do, sươn kơphê hìu bơnhă mờ uă cau tàm thôn tam jŏ rao, tờm kra krồñ ngan den tàng cồng nha lơh geh dồ êt gời. Tơnơ̆ tŭ geh gơnoar ătbồ ƀòn lơgar hòi jà, mblàng yal, hìu bơnhă neh khin cha lơh tam gơl pa wơl sươn kơphê, cồng nha lơh geh gơguh loh làng ngan, priă lơh geh sùm. Kơ̆p kờñ uă cau tàm ƀòn kung lơh tam gơl pa wơl sươn kơphê gùng do sơl nàng tơngguh uă priă lơh geh, kơ̆ kơnhăp rài kis”.

Tơnơ̆ uă nam Lâm Đồng lam bồ jơh gùt lơgar bè broă lơh sa sươn sre măy mŏk pa, tơrgùm uă tàm ală tiah geh bơta ƀươn bè gùng lòt – tiah drà, bè tiah Dà Làc, Đức Trọng, Đơn Dương, Bảo Lộc, Bảo Lâm, tŭ do càr pơn jăt tai lơh gơlik bơta tam gơl pràn kơldang tàm ală ƀòn jơi bơtiàn dồ êt nă cau. Tàm hơ̆, lơh kơphê geh cơnđoà gơguh loh làng ngan, ai cồng nha lơh geh kờp bal jơh gùt càr geh 3 tấn 4 tạ tàm dùl lồ, jơnhoa ngan rlau jơh gùt lơgar. Uă làng bol tàm ƀòn geh bơh 4 tus 5 tấn dùl lồ. Bè hìu bơnhă ồng K’Minh ơm tàm sàh Bảo Thuận, tam rlau 2 lồ nggùl kơphê, 3 nam do ndrờm geh kơphê rlau 10 tấn dùl nam. Ồng K’Minh pà gĭt: “Hìu bơnhă añ tam kơphê sơntìl pa pràn tơlir lơyah, cồng nha lơh geh gơguh tus mờr bàr dơ̆ pơndrờm mờ kơphê sơntìl lài do. Bơta niam bơh sơntìl kơphê pa pràn do dê là mhar geh plai, plai dờng, ntê mbòr ngan plai mờ giă kơphê gam ơm sùm tàm khà jơnhoa bè tŭ do, làng bol tam kơphê bè bol hi geh rài kis kơ̆ jăp uă ngan pơndrờm mờ lài”.

Bơh tiah brê, dơng bơnơm, ù tiah bơtàu tơngguh geh pờ ơnàng tus tiah dà lềng, gơgơs tàm tơrbŏ bal brê – dà lềng – tiah bơtàu tơngguh kwơmàng bơh Lâm Đồng dê tơnơ̆ tơmŭt bal.

Tàm sàh Liên Hương, tiah geh gal làng bol kòn cau Prum ơm kis, jơnau lơh nền tam gơl rơndăp tăp sèng chi tam gơ jăt bal mờ ngui jak chài – măy mŏk neh pờ gơlik gùng lòt pa ai làng bol kềng gah dà lềng in. Mìng tàm pơgăp 3 nam rê wơl hờ ndo, gĭt nđờ jơ̆t lồ ù tam phan geh tam gơl bơh tam kòi, phan sa lơyah ngai cồng nha ờ hoan uă tus tam ño, táo tàm hìu krơh, hìu jàl, lơh sa  rơsìh kàl gùt nam. Kơnờm geh Dà lơgar dong kờl priă, tàm jàu bơta chài, uă hìu lơh geh priă cồng pơgăp 50 tơlak đong dùl sào dùl nam, jơnhoa tus uă dơ̆ pơndrờm mờ lài; mơkung pơgồp broă lơh tơrlòng lài sươn – tơnau – wàng, gơgơs broă lơh broă sa kơnhăp jŏ. Ồng Qua Đình Tỷ, ơm tàm sàh Liên Hương, yal:

 “Bơh ngai añ ngui jak chài măy mŏk bơh kwang bàng bơto pơlam broă lơh sa sươn sre, sền gàr phan tam, bal mờ mờng chài bơh să tờm añ den añ tam uă tờm táo. Tam táo añ gŏ pơndrờm mờ tờm ño, tờm biăp hañ den priă lơh geh di đau rlau, bơh hơ̆ rài kis lơh sa hìu bơnhă añ dê kung geh kơ̆ kơl jăp rlau sơl”.

Nàng lơh gơs ngan ngồn tàm tơrbŏ bal brê – dà lềng, lơh niam bơta pràn Broă lơh sa sươn sre – Brê bơnơm – Phan tàm dà bơh càr ơnàng ngan rlau jơh gùt lơgar dê, Lâm Đồng gĭt nền bơcri priă rơndăp tăp sèng phan bơna ndrờm bal, ngan là gùng lòt mờ phan bơna sồ, là broă tờm ngan nàng kờñ rề ơnàng ù tiah bơtàu tơngguh, tơngguh tàm tơrbŏ dơlam is tiah do, ală tiah, ai phan bơna bơh tiah brê, dơng bơnơm tus drà dà lềng. Ồng Hồ Văn Mười, Kwang bàng Đảng Dà lơgar, Củ tịc Anih duh broă Làng bol càr Lâm Đồng pà gĭt: “Tơrgùm bè bơ̆t bơtàu phan bơna, is ồn là phan bơna bè gùng lòt mờ phan bơna sồ, do là 2 phan bơna kwơmàng ngan. Ngan là bè phan bơna gùng lòt nàng tàm tơrbŏ dơlam is tiah do, ală tiah, tàm tơrbŏ mờ ală càr bơyô nàng lơh gơlik geh dùl ròt ală gùng lòt gàr geh ală gơl gùng tàm lơh broă jun pơndiang, lòt nhơl”.

Pơlam gùng bơtàu tơngguh di pal ngan bơh Lâm Đồng dê gam geh yal wơl bơh ală cồng nha loh làng. Nam 2025, kờp jơh rề dia Dà lơgar tàm ù tiah càr Lâm Đồng geh rlau 31 rbô 500 tơmàn đong, gơguh pơgăp 17% pơndrờm mờ kờp dŭ lài Dà lơgar dê jàu; priă lơh geh kờp bal dùl nă cau geh pơgăp 105 tơlak đong, gơguh 9,4% pơndrờm mờ nam lài. Do là bơnàng jă kwơmàng nàng càr in pơn jăt tai lam lơh ală jơnau kờñ bơtàu tơngguh tàm tŭ tơngai pa.

Tàm bơta wèt sền jŏ jòng, Đảng ƀộ càr Lâm Đồng gĭt nền bơtàu tơngguh mhar pal lòt bal mờ bơtàu tơngguh kơnhăp jŏ, gơguh lơh sa gơ jăt bal mờ tơngguh uă rài kis Làng bol in; tàm hơ̆ broă lơh sa sươn sre kơnhăp jŏ, broă lơh sa sươn sre – drơng broă sa priă pa mờ tàm tơrbŏ bal brê – dà lềng là ală broă tờm đơng lam. Đơs nền pơlam gùng do, ồng Y Thanh Hà Niê Kdam, Kwang bàng Đảng Dà lơgar, Ƀí thư Tỉñ ủy càr Lâm Đồng đơs sùm: “Dùl là bơtàu tơngguh broă lơh sa sươn sre ƀòn lơh broă sa pa ngan, kơnhăp jŏ. Bàr là bơtàu tơngguh pràn lơh sa mờ măy mŏk mờ lơh sa mờ măy mŏk lơh gơlik phan, lơh sa mờ măy mŏk năng lượng, lơh sa mờ măy mŏk pa là gơn kơnờm gơguh tờm bơh rài lơh sa dê. Dơ̆ pe, bơtàu tơngguh drơng broă sa priă, lòt nhơl gơgơs gah lơh sa tờm bơh càr dê. Dơ̆ puan là bơtàu tơngguh kơnhăp jŏ lơh sa dà lềng, lơh sa brê. Mơkung lam lơh ală broă lơh bơsong kràñ cê jơh nùs nàng lơh jăt 3 tam gơl pràn kwơmàng mờ 6 kơnòl broă tờm kwơmàng jăt Jơnau lơh nền tàm pơrjum bơh Pơrjum dờng Đảng ƀộ càr Lâm Đồng dơ̆ sơnrờp tơngai lơh broă bơh nam 2025- 2030 dê neh sồr lơh. Wèt tus ală jơnau kờñ làng bol geh gơboh gơbài, hờm ram, bơ̆t bơtàu mờ bơtàu tơngguh tơl làm càr Lâm Đồng".

Bơh ală broă lơh tơrlòng lài lơh sa ngan ngồn bơh làng bol dê tus ală broă jàu lơh sa – mpồl bơtiàn lơh geh, gơtùi gŏ tàm tơrbŏ bal brê – dà lềng ờ mìng rề ơnàng ù tiah bơtàu tơngguh càr Lâm Đồng dê lơm mờ gam lơh gơlik ală anih lơh gơlik phan sir niam. Rài kis, lơh sa bơh ală ƀòn tiah dơng bơnơm dê tus ală ƀòn tiah dà lềng bồt bơlào ndrờm gơguh pràn ngan, gơgơs gơn kơnờm nàng Lâm Đồng in tam gơl pràn, bơtàu tơngguh mhar mờ kơnhăp jŏ tàm tŭ tơngai pa.