Ală ngai do, tŭ mpồl năc ală lơgar bơh Nga, Hàn Quốc, Lo…wơl tus wơl, neh pà gŏ bơta kis wơl pràn kơldang bơh lòt nhơl càr Khánh Hoà dê – dùl tàm ală càr lam bồ lài lơh sa bơh kơnhoàl ù tiah kềng gah dà lềng đah Jum tàm gùl lơgar dê. Nam 2025, Khánh Hoà wă pơgăp 16 tơlak 400 rbô nă năc, gơguh mờr 15% pơndrờm mờ nam 2024; tàm hơ̆ năc ală lơgar geh 5 tơlak 500 rbô nă. Kờp jơh priă geh bơh lòt nhơl kờp dŭ mờr 67 rbô tơmàn đong. Jăt ồng Phạm Minh Nhựt, Củ tịc Tơrgùm ală mpồl Lòt nhơl Khánh Hoà đơs, ala tài rề ơnàng mờ khà sồ, gah lòt nhơl gam tam gơl pràn tus broă lơh bơtàu tơngguh bơta niam uă, ai lài jơnau tơlir mờ kơnhăp jŏ.

“Lòt nhơl tơlir, lòt nhơl kơnhăp jŏ ờ di là dùl srơh ing gời tŭ do lơm ờ, mờ là broă lơh bơsong ờ gơtùi pleh klàs bơh ală cau lơh lòt nhơl tŭ do dê. Năc lòt nhơl tŭ do ngai sơlơ sền gròi tus jơnau bơtàu tơngguh tơlir, sền gàr tiah ơm kis, tŭ bol he tam gơl rơ̆p gơhòi gơ jà geh mpồl năc do”.

Sơrlèt rlau ală kal ke bal bơh lơh sa dunia mờ kơnhoàl ù tiah do dê, nam 2025, ală ƀòn lơgar kơnhoàl ù tiah Tây Nguyên mờ Đah jum tàm gùl lơgar kung gam gàr sùm geh bơta pràn gơguh đau, uă broă jàu lơh sa – mpồl bơtiàn lơh geh mờ sơrlèt broă rơndăp lơh. Rơndăp tăp sèng lơh sa pơn jăt tai tàm ntrờn jăt gùng niam ngan, tàm hơ̆ broă lơh sa sươn sre – jrong kờl ờs mờng bơh yau Tây Nguyên dê- rơhời tam gơl tus ngui jak chài – măy mŏk, gơ jăt bal mờ lơh gơlik phan niam ngan mờ bơ̆t bơtàu măt kă bro. Tơnơ̆ tơmŭt bal mờ Dăk Nông, Bình Thuận, càr Lâm Đồng pa tŭ do geh pơgăp 327 rbô lồ kơphê – dờng ngan rlau jơh gùt lơgar, mờ kơphê lơh geh nam 2025 kờp dŭ geh rlau 1 tơlak tấn, geh tus mờr nggùl khà kờp jơh kơphê lơgar Việt Nam dê lơh geh. Ờ mìng lam bồ bè bă kơphê mờ kơphê lơh geh lơm, kơphê Lâm Đồng gam rơhời tơngguh uă bơta kwơ, đơs nền bơngă tàm drà ală lơgar.

Mùl màl lơh sa gam pà gŏ bơta tàm ntrờn mpờl loh làng ngan tus broă lơh sa sươn sre tơlir, kơnhăp jŏ. Ồng Trịnh Tấn Vinh, tàm sàh Bảo Thuận, càr Lâm Đồng, neh 16 nă kơ̆ nùs tam kơphê jăt broă lơh hữu kơ. Tàm bă ù 1 lồ, ồng lời ñhơ̆t hòn is, jơm tơlir mờ tờm khuah phòng hòn lềng, ngan là ờ gŏ tŭ lơi ngui dà sơnơm. Kơnờm bè hơ̆, cồng nha sươn kơphê lơh geh rlau 3 tấn pah nam. Ồng Trịnh Tấn Vinh đơs: “Añ kờñ lơh gơ rề broă lơh kơphê hữu kơ mờ ală phan kis jŏ jòng nàng làng bol in gŏ geh bơta kwơ jŏ jòng. Là cau lơh broă sa, mơkung kă bro sơl, añ sùm kơ̆p kờñ lùp bơsram, iăt kơno mờ tam pà ală bơta niam bơnĕ ai mpồl bơtiàn in”.

Dùl tàm ală tềl lời wơl mpờl gŏ loh ngan rlau jơh bơh nam 2025 dê tàm kơnhoàl ù tiah Tây Nguyên – kềng gah dà lềng Đah jum tàm gùl lơgar là bơta tam gơl pràn ngan bè phan bơna gùng lòt. Dồ ròt rơndăp broă lơh gùng rơndeh lòt mhar đah Tô – đah Jum, gùng rơndeh lòt mhar đah măt tơngai Lik – Mŭt tàm tơrbŏ bơh kềng gah dà lềng guh tus Tây Nguyên, ală gùng dà lơgar tờm kwơmàng ngan geh bơcri priă lơh pa, lơh niam ơnàng, rơhời tơn jơh bơta gơ kơryan “bơ̆t dà dờng ngài bơnơm” geh sùm uă nam.

Ală gơl gùng pa ờ mìng tơn rŭc lơyah bơta ngài ù tiah, mờ kwơmàng rlau là tơn rŭc lơyah bơta ờ ndrờm bal bơtàu tơngguh đah ală ƀòn lơgar. Phan kă bro bơh dơng bơnơm gơtùi sơrbăc mhar tus hờ anih ơhò dà lềng ơm; năc lòt nhơl bơh tiah ring ƀươn soh tus mờ brê bơnơm dờng; ală bơnah priă bơcri geh tai tŭ niam jòi tus ală bă ù bềng bơta pràn neh geh tŭ gơtìp gơ kơryan tài bơh phan bơna gùng lòt.

Jăt ồng Trương Công Thái, Phó Củ tịc Anih duh broă Làng bol càr Dăk Lăk, phan bơna gùng lòt ngan là “ntìng gòr ngkời” bơh rài bơtàu tơngguh pa dê. Ală gơl gùng rơndeh lòt mhar geh bơcri priă lơh rơ̆p lơh gơlik geh bơnàng jă nàng Dăk Lăk in đơs is, Tây Nguyên mờ Đah jum tàm gùl lơgar in đơs bal tam gơl bơh bơtàu jăt lơh geh uă tus cồng nha uă, bơh lơh sa dềt is rah rài tus lơh bal, bơh gơtìp ờ rơcăng lài tus rơcăng lài mŭt gơrờm bal.

“Ală rơndăp broă lơh rơ̆p pơgồp bơnah lơh gơs gùng bơkang tàm tơrbŏ tiah Tây Nguyên mờ kềng gah dà lềng Đah Jum tàm gùl lơgar, tàm tơrbŏ mờ ală tiah tờm lơh sa, anih ơhò dà lềng ơm, lơh geh jơnau kờñ jun pơndiang; lơh geh ù tiah ơnàng, gơn kơnờm, ù tiah bơtàu tơngguh tiah Tây Nguyên mờ kềng gah dà lềng Đah jum tàm gùl lơgar”.

Broă tơmŭt bal lơh sră pơ àr gơnoar ătbồ ală càr neh pờ gơlik dùl bồ tơngoh kơlôi sơnơng pa. Tŭ ù tiah geh pờ ơnàng, bơta pràn geh tơrgùm bal, ală ƀòn lơgar geh bơta tàm jàu broă, tàm dong tàm kờl bal mờ gơ̆p in mờ gơguh tai pràn tàm pơrlòng. Tây Nguyên mờ Đah Jum tàm gùl lơgar tìp bal uă bơta ƀươn: dơng bơnơm dờng ơning ơnàng, ù ƀazan nđiơm gơs; gùng gah dà lềng jòng mờ uă anih ơhò ơm dà jrô; bơta pràn uă bè năng lượng lơh geh wơl; bal mờ anih tàm tơrbŏ ală gùng gah kềng lơh sa đah Tô – Jum, đah măt tơngai Lik – Mŭt. Do là bơnàng jă kwơmàng nàng gơgơs ală anih tăc blơi ală tiah bơh lơh gơlik, lơh gơs phan, logistics tus lòt nhơl mờ drơng broă sa priă.

Ồng Nguyễn Danh, cau ơm rềp rlau 40 nam mờ càr Gia Lai, sền swì broă tơmŭt bal lơh sră pơ àr gơnoar ătbồ càr là broă lòt jŏ jòng, lơh gơlik geh bơta pràn ai bơtàu tơngguh in.

 “Tŭ tơrgùm bal dùl càr Gia Lai rơ̆p lơh gơlik phan ngui lơh phan, năng lượng lơh geh wơl mờ gơtùi tăc phan mờ lơgar ndai bơh anih ơhò dà lềng ơm, bơh bàr ƀlàng rơndeh par halà bơh mpồng nhàr lơgar mờ ală lơgar Đông Dương lơh gơlik geh ală anih tăc phan tơl làm bè lơh gơlik, lơh gơs phan, bè tăc phan mờ lơgar ndai mơkung bơtàu tơngguh ală logistics bơh càr pa dê bơh ală gùng đah Tô – Jum, bơh gùng dà lơgar 1 mờ gùng đah măt tơngai Lik – Mŭt, bơh gùng dà lơgar 19”.

Sền wơl nam 2025, gơtùi đơs nền ală cồng nha lơh geh bơh kơnhoàl ù tiah Tây Nguyên – Đah jum tàm gùl lơgar dê ờ di là broă lơh geh ing tŭ do dê lơm gời ờ mờ là bơnàng jă kwơmàng ai gơl gùng bơtàu tơngguh jŏ tơngai đah đăp in. Ală gơl gùng rơndeh lòt mhar gam rơhời gơgơs, ù tiah bơtàu tơngguh pa gam geh pờ gơlik, bal mờ bơta tam gơl tàm bồ tơngoh kơlôi sơnơng mờ broă lơh, neh lơh gơlik geh bơnàng jă kơ̆ kơnhăp nàng kơnhoàl ù tiah do in kơnhăp jơng cơnđòa lòt mŭt tàm rài pa.

Rài hơ̆ gơ sồr bơta tam klăc, dồ nùs bal bơh jơh ală anih lơh broă cíñ trị, mpồl bơtiàn mpồl lơh sa kă bro mờ làng bol dê; gơ sồr nùs nhơm khin kơlôi, khin lơh, khin tam gơl pa tài bơta kwơ bal. Mờ bơta pràn, bơta ƀươn geh lài mờ ală cồng nha neh lơh geh sền swì ngan ngồn tàm mùl màl, Tây Nguyên – Đah jum tàm gùl lơgar gơtùi lơm geh cơng tàng nàng dòn kơnờm tàm dùl rài tơnơ̆ do bơtàu tơngguh kơnhăp jŏ, gơgơs dùl tiah gơguh kwơmàng dà lơgar dê.