Ngai 03/09/1945, mìng dùl ngai tơnơ̆ tŭ sền sră Yal bơr lơngăp lơngai is tơnggơs Dà lơgar Việt Nam zân củ kộng hoà, tàm dar pơrjum bơh sơnrờp bơh Cíñ phủ ing dê, Củ tịc Hồ Chí Minh neh sồr dùl tàm 6 kơnòl broă jal mhar kờñ pal lơh tơn là “Bơyai lơh sơlơ gờñ sơlơ niam dơ̆ tĕ khà dờng bal mờ bơta pal jăt làng bol tơl sơnam ndrờm geh gơnoar lòt tĕ khà” nàng pồ geh Quôk hội. Mờ mìng 4 nhai tơnơ̆ ngai 06/1/1946, tàm tŭ dà lơgar ơm tàm bơta “cau gơjrañ tàm lơgar, cau sò tơm bơh lơgar ndai”, bơta jơgloh, bơta ờ gĭt sră, dùl dơ̆ tĕ khà ngan ngồn khăt gơboh, ngan ngồn làng bol lơh tờm gơgơs ngan ngồn. Geh tiah, khà cau tĕ khà lòt pồ geh 95%. Jăt cau kơlôi sơnơng jơnau kah yau ồng Dương Trung Quốc đơs, cồng nha lơh geh bơh Dơ̆ tĕ khà dờng nam 1946 dê lơh tềl bơta bơtàu tơngguh bơh sơnrờp bè adăt boh lam làng bol lơh tờm lơgar Việt Nam dê, jơi bơtiàn Việt Nam ngan ngồn mŭt tàm rài pa: rài lơngăp lơngai is gơjăt bal mờ gơnoar lơh tờm làng bol dê: “Bơyai lơh Tĕ khà dờng tàm bơta pal jăt làng bol tơl sơnam ndrờm geh gơnoar lòt tĕ khà là tơl nă làng bol ndrờm geh gơnoar, ờ tam cah is cau klau halà cau ùr, ờ tam cah is ală jơi bơtiàn, jăt yàng, pin dờn…Bơta hơ̆ ờ di là uă. Mờ tàm bàr pe lơgar câu Âu tŭ hơ̆ tơn, gơnoar ring bal bè ùr klau, nàng cau ùr geh tus bal tĕ khà, tơlik măt tĕ khà ờ hềt di là uă ờ”.

Cau chài cah rña ồng Trương Trọng Nghĩa, mpồl cau chài cah rña ƀòn dờng Hồ Chí Minh dê đơs nền: Tĕ khà dờng nam 1946 pờ tơlik dùl tŭ tơngai pa, tŭ tơngai dà lơgar he geh dùl Quôk hội, Cíñ phủ tơrgùm dùl, dùl pang sră Sơnoa boh lam gơguh jak, mờ dùl ròt gơnoar ătbồ wil tơl tơn muh măt bè đah bơta pal jăt adăt boh lam: “Bơh dơ̆ tĕ khà dờng bơyai lơh tàm gùt lơgar là gơl gùng àng sơrdah mờ mìng dùl lơm nàng bol he bơdìh bơta dipal muh măt, dipal mờ adăt boh lam lơh geh bơta làng bol uă ngan. Jơnau bơsram jrô ơnàng ngan: ơm hờ đah làng bol, ơn bơta kwơ làng bol jơnhoa hơđăng rlau jơh den tŭ hơ̆ bol he geh tơl bơta pràn”.

Tòm 80 nam neh lòt gan, bơh dùl lơgar rƀah bal mờ uă ngan bòl glar kal ke, Việt Nam neh ơm tàm mpồl 32 rài lơh sa dờng ngan rlau jơh dunia mờ 20 rài lơh sa khà dùl bè kă bro phan mờ gơhòi gơ jà bơcri priă lơgar bơdìh, GDP kờp bal dùl nă cau geh pơgăp 5 rbô dolar Mỹ tàm nam 2025. Việt Nam neh lơh gĭt gơ̆p kă bro mờ rlau 230 dà lơgar mờ kơnhoàl ù tiah tàm dunia, kĭ hơ 17 jơnau pơrgon kă bro phan khăt gơboh mờ rlau 60 dà lơgar. Jơi bơtiàn Việt Nam gam mŭt tàm rài brồ să, rài bơtàu tơngguh mhar mờ kơnhăp jŏ, tam gơl pa dà lơgar bal mờ kơ̆p kờñ ngan pas sơm, gơboh gơbài.

Dilah Tĕ khà dờng nam 1946 là broă sơnđờm lơh nàng “ñă ntàu lơh tờm” den rài pa là tŭ tơngai nàng “brồ să lơh pas, lơh tờm rài tơnơ̆ do, tơ ƀă pơnì bal mờ ală lơgar dờng pràn”. Ồng Nguyễn Sĩ Dũng, lài do Phó đơng lam kong kơnòl Cơldŭ lơh broă Quôk hội đơs là nàng lơh geh ngan ngồn kơ̆p kờñ hơ̆, ală jơnau bơsram bơh dơ̆ Tĕ khà dờng nam 1946 kung gam bè ờs bơta kwơ: “Ơn bơta pin dờn tàm làng bol mờ lơh gơrề uă làng bol lơh tờm là jơnau bơsram kwơmàng mờ bol he kờñ pal lơh gơrề uă. Jơnau bơsram dơ̆ bàr là lơh geh bơta tam klăc, bulah jơnau đơs krơi is mơya bơnàng jă tờm kwơmàng ngan rlau jơh là jơh tơl nă cau gơboh lơgar, pơnđơl pràn tài dùl lơgar Việt Nam lơngăp lơngai is. Tŭ do tàm dùl dơ̆ tĕ khà tus, tài dùl lơgar Việt Nam dờng pràn là bơta glòm jơh”.

Sòl pơnđàng bơh cồng nha lơh geh bơh dơ̆ tĕ khà dờng 80 nam lài dê, ai cơng tàng bơh ală gùng dà broă lơh bơh tŭ tơngai tam gơl pa dê, tus cồng nha lơh geh tàm rơcăng kơryan kòp Kovid, tàm broă lơh Quang Trung sơrbăc mhar bơ̆t mòn wơl hìu ơm ai làng bol in tơnơ̆ dơ̆ mìu càl rbŭt dờng dà tih dà lìu, jăt pơgru dờng ồng Trần Ngọc Đường, cau gĭt wă jrô kâp dờng bơh Quôk hội dê, bơdìh mờ jơnau bơsram bè làng bol lơh tờm, dòn làng bol gam là jơnau bơsram bè ală jơnau lơh nền gùng dà broă lơh tài làng bol mờ geh làng bol dòn: “Kờñ pràn kơldang mờ àng sơrdah, hơ̆ là gơnoar ătbồ pal mùl màl làng bol dê mờ pal kơnờm tàm làng bol, pal iăt kơno jơnau đơs làng bol dê”.

Dơ̆ tĕ khà dờng nam 1946 ờ mìng pờ gơlik dùl rài pa bơh jơi bơtiàn dê lơm mờ gam tơnggŏ jrô ơnàng bồ tơngoh làng bol lơh tờm, nùs nhơm lơh tờm mờ kơ̆p kờñ ngan bơtàu tơngguh bơh jơi bơtiàn Việt Nam dê. Tàm rài pa, ală jơnau bơsram bơh dơ̆ Tĕ khà dờng nam 1946 geh bơta kwơ tơngkah: jơh ală cồng nha bơtàu tơngguh lơh geh ndrờm sơnđờm bơh làng bol, tài làng bol mờ bơh làng bol dê lơh gơs. Tŭ nùs nhơm hơ̆ geh lơh gơrề pràn kơldang, dà lơgar he rơ̆p pin dờn mŭt tàm rài bơtàu tơngguh pa dờng pràn mờ pas sơm.