Virus Rota digơlan gơ bơtờp bơh è- bơr, bơh mpàng tê, phan ngui, phan sa halà dà geh virus. Kơnòm dềt, ngan là kơnòm dềt hơ đơm 5 sơnam geh jơnau pơhìn gơbàn kòp tài bơta pràn ờ bơtờp kòp ờ hềt wil tơl mờ sùm pal ơm rềp mờ phan ngui, tiah ơm kis gùt dar. Kòp sùm gơ bơtờp tàm hìu bơnhă, hìu ròng kòn se, hìu bơsram mầm non mờ ală tiah tơrgùm gal kơnòm dềt. Pal sền ngac là kơnòm dềt gơbàn kòp jê ndul gơ jroh tài virus Rota digơlan gơtuh hă mờ lòt è dà uă dơ̆ tàm ngai, lơh să jan roh dà, roh phan khoáng chất tàm să. Dilah ờ geh bơtơl wơl dà dồ bă di pal, kơnòm dềt digơlam geh ală jơnau gơ lời wơl sơbơng roh ngan.

Dùl tàm ală broă lơh rơcang lài kơryan kòp geh sồr là ai kơnòm dềt in hùc vaccine Rota di tơngai geh sồr. Bơh nam 2024, vaccine Rota rơcang lài kơryan kòp jê ndul gơ jroh neh geh tơmut tàm Broă lơh Cit vaccine rề ơnàng, lơh gơlik bơta niam nàng kơnòm dềt in geh hùc, geh cit vaccine ờ sa priă jat broă lơh. Tàm càr Dăk Lăk, mè bèp gơtùi lam kòn dềt tus ală anih cit vaccine nàng geh pơlam mờ rơndap tơngai hùc vaccine dipal. Bi Nguyễn Thị Hồng ơm tàm sơnah ƀòn Buôn Ma Thuột, càr Dăk Lăk pà git: “Kòn añ dê tŭ do geh 2 nhai, đah lơh sơnơm sơnah ƀòn geh pơrgon hìu bơnhă lam kòn lòt hìu sơnơm sơnah ƀòn nàng hùc vaccine Rota. Ală kwang bàng hìu sơnơm sơnah ƀòn geh pơlam là hùc vaccine Rota rơp dong kòn rơcang lài kơryan kòp jê ndul gơ jroh tài virus Rota lơh gơbàn den tàng añ gŏ broă ai kòn hùc vaccine do là kuơmàng ngan. Añ gŏ kòp jê ndul gơ jroh ngòt rơngơt ngan, bè să tờm  añ tŭ gơbàn kòp jê ndul gơ jroh den să jan glar ngan. Añ geh git lài do broă hùc vaccine Rota pal tă is priă, tŭ do neh ờ sa priă tai. Añ ưn ngài ngan gah lơh sơnơm tài neh sền gròi tus oh kòn bol hi dê”.

Bi Nguyễn Thị Kim Chung, ơm tàm sơnah ƀòn Buôn Ma Thuột, kung lam kòn klau 2 nhai tus Hìu sơnơm sơnah ƀòn nàng pơlam bè vaccine Rota. Tơnơ̆ tŭ geh kwang bàng lơh sơnơm pơlam, bi git loh rlau bè jơnau pơhìn gơbàn kòp jê ndul gơ jroh tàm kơnòm dềt mờ bơta kuơ vaccine dê tàm rơcang lài kơryan kòp: “Kòn añ dê 2 nhai geh bác sĩ pơlam ai hùc vaccine Rota nàng kơryan kòp jê ndul gơ jroh. Añ gŏ kòn hùc ding vaccine do là kuơmàng ngan tài kòn dềt ƀuơn ngan gơbàn kòp, dilah gơbàn kòp jê ndul gơ jroh den ƀuơn ngan gơtìp roh dà mờ ờ sô. Lài do hùc gah drơng ala den hoàc uă ngan priă, tŭ do geh dà lơgar dong kờl ờ sa priă tàm Broă lơh cit vaccine rề ơnàng den tàng hìu bơnhă ờ huan hoàc priă jền”.

Nàng broă lơh ai kơnòm dềt hùc vaccine in ƀuơn ƀuài, tàm anih cit vaccine, broă lơh wă, kham sac rơ wah mờ pơlam mè bèp geh lơh nền nòn ngan. Tài do là bơta vaccine hùc den tàng kwang bàng lơh sơnơm pal lơh rơlĕ rơlùn, di bơta chài mờ kung pơlam mè bèp in bè tơngai hùc, bơta chài sền gròi kòn dềt lài mờ tŭ mờ tơnơ̆ tŭ hùc vaccine nàng kờñ tơrmù ƀà bơta gơtuh hă. Lài mờ tŭ ai kơnòm dềt hùc, kwang bàng lơh sơnơm rơp kham pràn kơldang mờ pơlam mè bèp pơgồp bal nàng kơnòm dềt in hùc di bơta chài. Tơnơ̆ tŭ hùc, kơnòm dềt geh gròi sền tàm anih cit vaccine jat jơnau sồr, mè bèp geh pơlam đal git ală tềl tơnggŏ pal sền ngac mờ bơta chài bơsong dipal. Ală oh dềt geh tềl tơnggŏ nisơna geh cau lơh sơnơm jat sền, sền swì mờ bơsong di tŭ. Bơh hơ̆, broă lam lơh hùc vaccine Rota geh lơh lơngăp lơngai, di broă rơndap lơh, dong mè bèp iang nùs tŭ lam kòn lòt hùc vaccine. Mò Trương Thị Thoa - Kwang bàng drơng kơnòl cit vaccine tàm anih cit vaccine Tân Lợi, sơnah ƀòn Buôn Ma Thuột, càr Dăk Lăk pà git: “Nàng gàr broă lơh cit vaccine kơnòm dềt in lơh geh cồng nha, Hìu sơnơm sơnah ƀòn rơp lam lơh ală dơ̆ cit vaccine tàm àng drim ngai dơ̆ 5 pah poh. Hìu sơnơm sơnah ƀòn sơlơ mblàng yal jơnau, yal wơl, hòi điện thoại tơn mờ sồ điện thoại, yal tàm zalo, pang facebook Hìu sơnơm sơnah ƀòn dê nàng làng bol in git. Broă lam kơnòm dềt lòt hùc vaccine Rota geh làng bol lơh jat uă ngan. Lài mờ tŭ vaccine Rota geh ai hùc tàm Broă lơh cit vaccine rề ơnàng, Sờh Lơh sơnơm, Anih tờm kham sơm kòp mờ CDC neh geh ală ơdŭ bơto pơlam ai kwang bàng hìu sơnơm sơnah ƀòn in bè bơta chài ai kơnòm dềt hùc mờ lơh niam tơnơ̆ tŭ hùc nàng gàr lơngăp lơngai kơnòm dềt in”.

Tŭ do, Broă lơh cit vaccine rề ơnàng gam ngui ală bơta vaccine bè Rotavin mờ RotaRix. Jat tơngai cit vaccine, tơl nă kơnòm dềt rơp geh hùc 2 ding, tàm hơ̆ ding sơn rờp tŭ kơnòm dềt geh 2 nhai mờ ding dơ̆ 2 yah ngài mờ ding dơ̆ 1 êt ngan bơh 1 nhai. Broă hùc tơl 2 ding kờñ pal lơh gơs lài mờ tŭ kơnòm dềt geh 6 nhai.

Rơcang lài kơryan kòp jê ndul gơ jroh tài virus Rota ờ mìng là ai kơnòm dềt hùc vaccine di tơngai geh sồr mờ gam là broă sền gàr, gàr kloh niam mờ jat sền pràn kơldang pah ngai. Tŭ kơnòm dềt geh hùc tơl ding vaccine jat jơnau pơlam, geh sền gròi di pal mờ git gŏ gờñ ală tềl tơnggŏ nisơna, jơnau pơhìn gơbàn kòp mờ jơnau gơ lời wơl kơn jơ̆ rơp geh tơrmù lơyah. Mè bèp tàm ù tiah càr Dăk Lăk kờñ pal rơcang lài lam kơnòm dềt lòt tus ală anih hùc vaccine jat tơngai geh sồr ƀòn lơgar dê, mờ kung lam lơh niam ală broă lơh rơcang lài kơryan kòp jê ndul gơ jroh nàng sền gàr pràn kơldang kơnòm dềt bơh ală nhai bơh chờm tơn.

Broă vaccine Rota geh ai tàm Broă Cit dong kờl kòn dềt, tàm hơ̆ uă ngan là hìu nhă geh rài kis gơtìp kal ke geh tai dơ̆ niam nàng geh sền gàr pràn kơl dang să jan. Bè hơ̆, hòi jê ndul gơjroh tài virus Rota lơh gơrềng bè lơi tus pràn kơl dang să jan kòn dềt? Vaccine Rota geh gơnoar bè lơi tàm broă rơcang kơrian kòp mờ cau mè bèp pal kah ală bơta lơi tŭ kòn dềt hùc vaccine nàng gàr niam, geh cồng nha?  Nàng hơ ală jơnau lùp do, Thạc sĩ, bác sĩ Mìng gah II Lê Phúc, Phó Kwang lam bồ Anih tờm gròi sền kòp tê jê să càr Dăk Lăk yal tơnơ̆ do:

Ơ bác sĩ, kòp jê ndul gơjroh jal mhar tàm kòn dềt là kòp bè lơi mờ kòp lơh gơtìp ală gơrềng lơi gơwèt mờ bơta pràn kơl dang să jan kòn dềt?

Bác sĩ Lê Phúc: “Kòp jê ndul gơjroh jal mhar là kòp jê ndul gơjroh gơtìp ni sơna, lòt đì ndul gơlik uă dà bơh 3 dơ̆ rơlao hờ đang tàm 1 ngai mang mờ tơn jŏ ờ uă ir tàm 14 ngai. Geh bơta do mìng là gơtìp mồr gùng pròc tài ală vi khuẩn, virus, phan lơh gơtìp kòp ha là khih phan sa. Gơwèt mờ kòn dềt den Rota virus là bơta tờm lài ngan lơh gơtìp jê ndul gơjroh mhar jroă tàm kòn dềt hờ đơm 5 sơnam. Kòp jê ndul gơjroh jal mhar geh uă bơta krơi is bơh di mơ tus jroă, gơrềng tàm bơta roh dà mờ broă sơm kòp di tŭ lah ờ. Kòp jê ndul gơjroh mhar di gơlan gơlời geh bơta bè rơtơs jơng tê, sồt tơngoh geh tŭ gơtìp chơ̆t”.

Ơ bác sĩ, tàm ală bơta tờm lơh gơtìp kòp jê ndul gơjroh mhar tàm kòn dềt, virus Rota geh gơnoar bè lơi mờ broă ngui vaccine Rota geh kwơ bè lơi tàm broă rơcang kơrian kòp?

Bác sĩ Lê Phúc: “Tàm ală lơgar gam bơtàu tơnguh den virus Rota lơh gơtìp rơlao 500 rơbô nă cau gơtìp chơ̆t pah nam tàm kòn dềt hờ đơm 5 sơnam. Tàm lơgar Việt Nam, jăt khà kờp, jăt sền tàm rơlao 10 nam do, virus Rota geh bơh 20 tus 57% tàm ală cau gơtìp kòp jê ndul gơjroh mhar tàm kòn dềt hờ đơm 5 sơnam mŭt piam kòp tàm hìu sơnơm. Vaccine là gùng dà broă rơcang kơrian kòp ƀă tàm mờ geh cồng nha ngan. Vaccine Rota là vaccine kis gơmù bơta pràn khih, tàm virus Rota neh geh lơh ờ pràn mờ ờ gơtùi lơh gơtìp kòp, mơya gơtùi pơlam să jan lơh geh bơta pràn kơrian mờ kòp geh cồng nha uă tàm broă rơcang kơrian mờ kòp jê ndul gơjroh tài virus Rota”.

Tŭ ai kòn dềt lòt hùc vaccine Rota, cau mè bèp pal kah ală bơta lơi nàng broă hùc vaccine niam mờ geh cồng nha, ơ bác sĩ?

Bác sĩ Lê Phúc: “Vaccine Rota neh geh ai tàm Broă cit uă tàm càr Dăk Lăk tàm 2 nam pa do. Do là vaccine geh bơta kơrian uă mờ kòp jê ndul gơjroh mhar ai kòn dềt in tài kòp jê ndul gơjroh mhar lơh gơrềng tus mờ ală bơta mờ he ờ git lài gơwèt mờ kòn dềt, tàm hơ̆ uă ngan là phan sa tơnơ̆ mờ tŭ gơtìp jê ndul gơjroh di lah ờ sền kwơ kòn dềt rơ̆p gơtìp ờ pràn. Mơya, tŭ cau mè bèp cèng kòn dềt lòt hùc vaccine Rota den pal kah: Lài ngan, dơ̆ sơnrờp neh ai kòn dềt hùc vaccine lơi den dơ̆ bàr pal ai kòn dềt hùc wơl vaccine hơ̆, ờ gơtùi hùc 2 bơta vaccine krơi is. lài mờ tŭ hùc 30 phút bañ ai kòn dềt pô uă ir, hờm ir nàng tơrmù bơta hă sơ-ơ̆ tơnơ̆ mờ tŭ kòn dềt hùc vaccine. Dơ̆ pe, pal yal nàng kwang bàng lơh sơnơm in git bè kòn bơh kòn, di lah kòn dềt neh geh tŭ gơtìp gơklồn pròc pal yal mờ bác sĩ kham sền lài nàng git lài mờ tŭ ai kòn dềt in hùc vaccine. tơl bơta vaccine ndrờm niam, mơya, cau mè kung pal sền gròi ală bơta gơlik geh tơnơ̆ mờ tŭ cit nàng di tŭ yal tus mờ kwang bàng lơh sơnơm nàng bơsong di tŭ ai kòn dềt in”.

Ơi, bơdìh mờ broă ai kòn dềt in hùc vaccine Rota tơl, di tŭ, bác sĩ geh jơnau bơto lơi nàng cau mè bèp rơcang lài kơrian mờ kòp jê ndul gơjroh ai kòn dềt in lah ờ?

Bác sĩ Lê Phúc: “Tàm kòn dềt bơta tờm lơh gơtìp jê ndul gơjroh tài Rota virus uă ngan, den tàng ală cau mè pal ai kòn dềt in hùc vaccine rơcang kơrian mờ kòp jê ndul gơjroh tài Rota virus tơl mờ di tŭ. Dơ̆ bàr pal geh sùm ai kòn dềt pô dà toh mè ờ uă ngan tàm 6 nhai sơnrờp tus tàm tŭ kòn dềt tờm 1 sơnam, bañ ngui ală dà toh ris mờ hềt lơh kloh ha là broă prăp gàr ờ tơl niam lơh gơrềng tus mờ gùng tơrdih phan sa kòn dềt dê. Dơ̆ pe, pal lơh jăt broă sa sin, hùc sin, gàr phan sa git loh anih lơh gơs, gàr phan sa tơl bơkah ai kòn dềt in. Dơ̆ poan, pal kloh niam să jan, tiah kis, tàm hơ̆ uă ngan là ală kòn dềt geh tìp mờ tiah ơm bal mờ ală kòn dềt ndai, bơsram mẫu giáo pal kloh niam anih bơsram, phan nhơl, anih nhơl, sào sa nàng gàr niam kòn dềt in”.

Ơi, dan ưn ngài bác sĩ.