Cau chài Liêng Hót Ha Chong mờ nùs nhơm kơlôi rơcăng sền gàr săp ntas Kơm buôt

VOV.K'Ho- Kơm buôt geh tiah hòi là m’buôt, ding prao, bơnung prao…là phan ngui uh geh ngui uă tàm rài kis nùs nhơm cau K’Ho tàm Tây Nguyên dê. Bulah bè hơ̆, tàm rài kis tŭ do, tài kal ke ngui den tàng uă ơruh pơnu ờ gŏ bài kờñ mờ broă uh kơm buôt. Lơh bè lơi nàng prăp gàr sùm săp ntas uh kơm buôt ƀalhiă, ờs mờng bơh jơi bơtiàn dê là jơnau kơlôi rơcăng sùm bơh cau chài Liêng Hót Ha Chong dê, dồ ên nă cau gam geh mòn mờ ngui chài ngan kơm buôt do.

Hìu lơh mờ mpàn bơh cau chài Liêng Hót Ha Chong dê (deh nam 1930, kòn cau K’Ho Cil) ƀalhiă mờ bè ờs bè uă hìu tàm thôn Đạ Kao, sàh Đam Rông 4, càr Lâm Đồng dê sơl. Tàm dơlam hìu, ală bơta geh rơndăp ơn rơndăp tăp sèng ngan. Tềng tùh geh rùp Wa Hồ yồng ki ngàm ngan; đah đơm là ală rùp hìu bơnhă mờ ală rùp hin, phan kir sơnrai dùl rài hìu bơnhă ồng tus bal ròng mpồn kwang bàng.

Pa wă năc mŭt tàm hìu, cau chài Liêng Hót Ha Chong neh sơrmah sơrmài ngan ai kơm buôt uh. Kơm buôt geh ồng ròng srồm, prăp gàr kơrhia ngan tàm kơldung biài ơn tềng tùh krơh dềt. Ồng đơs: “Kơm buôt do là săp ntas chờ hờp, tơnggŏ nùs nhơm tam klăc, tài bè hơ̆ tŭ geh năc kwơ tus hìu nhơl là pal ai uh tơn!”.

 "Kơm buốt do ngui nàng uh tŭ wă năc, gơ kung ndrờm bè cing ya sơl. Tài bơh he ờ geh cing den tàng ngui kơm buôt nàng uh wă năc. Kơm buôt kung geh uh tàm dơ̆ ñô bao halà dơ̆ ñô nam sa nhai tàm kơnhai phàng nhai 1 nhai 2, tŭ do he hòi là Sa tềp. Kơm buôt kung ndrờm bè cing Knah cau Rơđê dê sơl nàng làng bol ƀòn in sơlơ chờ hờp rlau tai”.

 Ồng pà gĭt loh rlau: rùp hin kơm buôt pơrya ai dùl hìu bơnhă gơboh gơbài tam klăc bal geh 6 nă cau: bèp, mè, 3 nă kòn klau mờ 1 nă kòn ùr. Rài yau, ală hìu bơnhă ờ geh priă blơi bòr cing kas priă jền rơ̆p ngui kơm buôt pah tŭ hìu geh jơnau chờ hờp. Bơta ƀươn mờ kwơ ngan là kơm buôt mìng kờñ geh dùl nă cau uh là neh gơlik săp ntas nggồr chờ hờp wă năc, tàm tŭ bòr cing pal kờñ tus 6 nă cau tur. Tài bè hơ̆, kơm buôt geh sền bè cau bơyô đềt mềr cèng wơl bơta chờ hờp ai jơh hìu bơnhă in.

"Tơl nơm ding sơkàr cuh dùl trồm gời, ală tê pal chài liêp den hơ̆ sồng gơlik ală săp ntas bè he kơ̆p kờñ. Mò pàng bol hi dê lơh bè lơi, ngai do bol hi bơsram lơh jăt bè hơ̆ sơl. Bàr nơm ding sơkàr pơrya ai cau bèp mờ cau mè geh ơn tềng hơđăng (me, rơnul) mờ 4 nă kòn (geh mbuôt, ndrôh, kon tong, kon công) jăt bơta rơndăp tăp sèng ơn hơđơm tàm dùl plai n’hồng ro. Tơnơ̆ hơ̆ ngui pết (nsồp lơ we) nàng lir jơh wah mpờl bơh tơl nơm ding sơkàr dê”.

Cau chài Liêng Hót Ha Chong pà gĭt, broă nàng lơh geh dùl nơm Kơm buôt ờs mờng bơh yau gơ sồr bơta chài ngan, kơrhia ngan bơh uă broă. Bơh sơnrờp là rwah plai n’hồng ro, ring bal lơh trồm gơ ntas săp mờ trồm prăp nhơm; tơnơ̆ hơ̆ ngui 6 nơm ding sơkàr ro dềt, kuàr trồm liếp gơlik săp ntas; pơn jăt hơ̆ là ơn ngkhài bơnung (lơm piăt iar) geh lơh mờ lơngô, màh halà kơltau sơkàr kra kồih lơhơ. Lồi dŭt là broă crăp rơ̆p tàm tơrbŏ ală ding tàm plai n’hồng, ngui nsồp lơ we hơ̆ là pêt lir ndơl anih brong nàng gàr săp ntas. Kơm buôt ờ mìng ngui tàm dơ̆ lơh chờ halà đơs tàm sơrbŏ bơta kờñ gơboh ùr klau lơm mờ gam gơ jăt bal mờ ơm kis ờs mờng pah ngai bè broă hòi cau hìu bơnhă guh bĭc pah tŭ àng drim gờñ, halà trồ mho mang jơngo tơnggŏ bơta tơm bơh bơr…           

 

 

Cau chài Ha Chong nisơna muăt jrùm: săp ntas chờ hờp bơh kơm buôt dê gam rơhời ờ gam kơno tai, tŭ oh kòn kòn sau tàm ƀòn êt nă ngan cau gĭt uh:

"Tàm hìu geh sơl bàr pe nă sau klau mơya bol khi mìng kờñ nhơl đờng goòng pa lơm mờ ờ gŏ gĭt ngui phan ngui ờs mờng bơh yau jơi bơtiàn he dê. Dilah bol khai kờñ bơsram, añ bơto yal sơl. Mơya kwơmàng ngan là lơh bè lơi nàng lơh geh wơl bơta kờñ bơsram phan ngui đơs crih kòn cau he dê tàm nùs nhơm rơnàng kơnòm să dê”.

 Sàh Đam Rông 4 tŭ do mìng gam pơgăp 6 nă cau chài, mờ ồng Liêng Hót Ha Chong là cau mìng dồ nă lơm gam gĭt đơs tòng bơr mờ gĭt uh kơmbuôt. Tềng đăp jơnau pơhìn ngai sơlơ hŭi roh tĕ, gơnoar ătbồ ƀòn lơgar gam lơh ngan jòi gùng dà broă rơndăp lơh prăp gàr. Ồng Liêng Hót Ngát, Kwang bàng Cơldŭ Niam chài – Mpồl bơtiàn sàh Đam Rông 4, càr Lâm Đồng pà gĭt:   

"Ală cau chài gĭt wă jơnau niam chài ờs mờng bơh yau, gĭt dròng cing mờ uh kơm buôt ngai sơlơ dồ êt tĕ. Sàh neh geh jơnau lơh nền, broă rơndăp lơh mờ Jơnau lơh nền tàm pơrjum bè broă lơh wơl niam chài ờs mờng bơh yau. Tŭ do, bol hi gam kờp sền wơl nàng pờ ơdŭ jà ală cau chài bơto yal wơl ai rơnàng kơnòm să in, digơlan rơ̆p geh lơh tàm nam tơnơ̆. Broă do gơ dong prăp gàr broă lơh ờs mờng bơh yau mơkung wèt tus drơng lòt nhơl nàng lơh geh tai priă jền ai làng bol in”.

 Gơn kơnờm là mờ bơta sền gròi di tŭ bơh ală kâp gơnoar ătbồ, săp ntas ờs mờng bơh săp ntas uh kơm buôt K’Ho Cil tiah Dam Rông dê rơ̆p pơn jăt tai kơno tus ngài. Nàng ală cau chài jơh nùs jơh tồr bè ồng Liêng Hót Ha Chong ờ đau kơlôi sơnơng ir mờ mò pàng, mờ nàng săp ntas cèng wơl bơta chờ hờp hơ̆ pơn jăt tai kis sùm tàm rài kis ƀòn lơgar dê.

Viết bình luận