Ală ngai do, ală cau tàm Mpồl lơh broă bal Kòi Me Phan Lâm, sàh Phan Sơn, càr Lâm Đồng gam lơh bơka wơl, lơh pa tiah ơn pơdơng ràng tơlik phan bơna lơh geh bơh Mpồl lơh broă bal dê. Bi Nguyễn Thị Hoa, cau tàm Mpồl lơh broă bal pà gĭt:

 “Oh chờ hờp ngan mờ gŏ gơlơh geh uă ală bơta kwơ bè nùs nhơm. Lài ngan tờm kòi, gơ là phan kis, gơ là “gar đèk” yàng dê, tàm tŭ hơ̆ bol ho mờ ală cau dờp ngui gơ kung ờ hềt cau lơi wă wờng geh loh làng bè gơ geh bơh lơi, geh tŭ kờp bal ală cau lơh broă sa kung neh gơtìp hŭi roh rơhời tĕ bơta kwơ bơh chờm bơh rài yau. Oh gơn kơnờm tơnơ̆ do uă cau gĭt tus uă rlau tai bơta kwơ bơh tờm kòi Me dê kung bè ală phan bơna ndai gơhờp mờ brê bơnơm geh is, nàng bơh hơ̆ tơl nă cau gơtùi wă wờng loh rlau bơta niam chài mờ ală bơta lơi he gam geh”.

Tềng đăp jơnau pơhìn tờm kòi Me gơtìp roh jơh rơhời, nam 2024, hìu ồng Nguyễn Văn Chung, tŭ do là Kwang Lam bồ Mpồl lơh broă bal Kòi Me Phan Lâm neh sơnđờm kŭp tê tàm broă tam kòi Me jăt broă lơh tơrlòng lài tam phan hữu kơ bơh bơta dong kờl bơta chài bơh Anih kơlôi sơnơng Jak chài Măy mŏk Broă lơh sa sươn sre tiah đah Jum dà lơgar. Bơh chờm, ồng Chung tam tàm bă ù ơnàng 2 lồ mờ gơ ai cồng nha niam ngan. Nam 2025, ồng Chung rề ơnàng bă ù gơguh mờr 5 lồ tàm kơnhoàl ù tiah ƀòn Phan Lâm lài do (Danao Ghe).

Mờ ală cồng nha lơh geh, tŭ do, ồng Chung neh hòi jà làng bol rề ơnàng bă ù tam kòi Me gơguh tus mờr 10 lồ. Phan bơna lơh gơlik rơ̆p geh Mpồl lơh broă bal Kòi Me Phan Lâm mờ Kông ty Kong kơnòl nă să is Bách Mộc Global (Kông ty Bách Mộc) blơi jơh.

Gơ wèt mờ làng bol kòn cau Rơglai mờ K’Ho tàm sàh Phan Sơn, càr Lâm Đồng, gar kòi me geh sền dờng màng bè “gar đèk”. Mờ uă jơnau krơi is, tus tŭ do mìng geh dồ êt hìu làng bol jơi bơtiàn êt nă cau gam sih tam kòi Me tàm bă ù dềt. Kra ƀòn ồng Mang Ngọc Văn, kòn cau Rơglai, pà gĭt, bơh uă rài, hìu bơnhă ồng kung gam tam sơl kòi me bè dồ bă lơh sền gàr bơhiàn ờs mờng bơh yau.

“Broă Mpồl lơh broă bal lơh tiah ơn pơdơng ràng tơlik mờ blơi jơh phan bơna hữu kơ ƀòn lơgar dê là niam ngan, ngan là kòi Me. Tài bơh sơntìl kòi Me gam gơtìp dŭt roh jơh, bă ù tam gơtìp êt tĕ, tŭ do geh lơh wơl mờ ai làng bol in tam wơl, ngai Sa tềp Ñô lir bong ờs mờng bơh yau làng bol dê nam do ngan ngồn rơ̆p gal mờ chờ hờp rlau, uă kòi phe rlau”.

Ala măt Kông ty Bách Mộc, ồng Lục Hoà pà gĭt, kông ty blơi jơh phan bơna kòi Me jăt 3 broă jàu tờm ngan: Lơh broă sa sươn sre gơdờp mờ brê bơnơm geh is; Gàr niam tơl phan sa mờ lơngăp lơngai rài kis mpồl bơtiàn tàm tiah hơ̆ tơn; Bal mờ ƀòn lơgar sền gròi bơtàu tơngguh rài kis làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau dê. Mờ tŭ sơntìl kòi Me bơtàu tơngguh niam den Kông ty Bách Mộc geh jơnau lơh nền rơ̆p bơcri tai ală sơntìl kòi ờs mờng bơh yau ndai.

“Broă lơh tơrlòng lài tam phan den Bách Mộc rơ̆p bơcri sơntìl, priă lơh sa mờ phan bơcri tàm broă lơh sa sươn sre mờ rơ̆p dong kờl tàm broă ătbồ tam phan jăt di broă pơlam lơh jăt jơnau sồr hữu kơ. Tŭ lơh geh di bè hơ̆ rao den đah kông ty dong kờl broă tơrgùm blơi mờ blơi jơh phan lơh geh. Mờ broă lơh tơrlòng lài tam phan bơh Bách Mộc dê tŭ do gam cèng wơl bơta kwơ ngan ngồn ai cau lơh broă sa in. Lài ngan khi ờ ơm rềp mờ phơng sơnơm dà sơnơm tai. Dơ̆ bàr khi ờ duh pal kơlôi rơcăng lơh bè lơi nàng lơh geh phan uă ngan rlau jơh, khi mìng kờñ lơh di jăt broă pơlam lơh là niam. Mờ dơ̆ pe rài kis khi dê rơ̆p wil tơl dilal khi lơh di jăt broă pơlam lơh, khi pal lơh ngan ngồn”.

Ồng Mai Hồng Đăng, Chủ tịch Anih duh broă Làng bol sàh Phan Sơn, càr Lâm Đồng pà gĭt, kòi Me ờ mìng là phan bơkah is bơh ƀòn lơgar dê lơm mờ gam cèng ală bơta kwơ ờs mờng bơh yau gơ jăt bal mờ rài kis đah hwềng bơh làng bol tiah do dê.

 “Tŭ do bol hi neh tơnggơs Mpồl lơh broă bal Phan Lâm ờ mìng mờng bè kòi Me lơm mờ gam mờng bè ală phan bơna hữu kơ ndai. Pơnyơu bè geh broă lơh tơrlòng lài tam bơsềt, pơn jăt tai ƀòn lơgar kung geh ală broă lơh tơrlòng lài pơnyơu bè tam tờm va ni, ka ri…Tàm tơngai tus ƀòn lơgar kung rơ̆p sền gròi ală broă bơta pràn phan lơh geh bơh sươn sre”.

Tơngai lài, bal mờ broă lơh prăp gàr niam chài, càr Lâm Đồng kung sền gròi bơtàu tơngguh lòt nhơl mpồl bơtiàn gơ jăt bal mờ rài kis niam chài ƀòn lơgar ơm kis bơh yau dồ bă tiah dê. Tŭ do uă broă lơh tơrlòng lài lòt nhơl mpồl bơtiàn pơnrơ ngan neh geh gơgơs bè: broă lơh tơrlòng lài lòt nhơl mpồl bơtiàn thôn Dơng K’Si (sàh Lạc Dương), ƀòn niam chài kòn cau Dao (sàh Dăk Wil), ƀòn niam chài kòn cau Mông (sàh Tà Đùng), broă lơh tơrlòng lài lòt nhơl mpồl bơtiàn niam chài Prum (sàh Bắc Bình)…gơhòi gơ jà gal năc lòt nhơl ngài bơh tàm dơlam mờ bơdìh lơgar. Uă dơ̆ lơh chờ ờs mờng bơh yau bơh làng bol ală jơi bơtiàn: K’Ho, Rơglai, M’Nông, Cru, Mạ, Prum dê…neh gơgơs phan bơna lòt nhơl lơh gơkờñ ngan cau, pơgồp bơnah lơh geh bơta niam ngan ai lòt nhơl niam chài ƀòn lơgar in.

Kòi Me bơh rài yau geh sền là “gar đèk” yàng dê pà, gơ jăt bal mờ rài kis, đah hwềng bơh làng bol kòn cau K’Ho, Rơglai tiah jơnhoa sàh Phan Sơn, càr Lâm Đồng dê. Hơ̆ sồng bơh ndo, gar kòi Me- “gar đèk” tàm sàh tiah jơnhoa Phan Sơn gam jăt bal jơng năc lòt nhơl ngài dê tus mờ làm bă ù tiah ƀòn lơgar Dà lơgar he dê.