N’niên lâng dưr pậ đhị crâng ca coong, ăt clâp râu chăp kiêng ooy pr’ăt tr’mông liêm ta nih âng đha nuôr coh da ding ca coong, nhạc sĩ Mùi Hái – acoon ma nưih âng đhăm k’tiêc Mường Phù Yên, tỉnh Sơn La âi xră bhrợ t’vaih đợ pr’hat liêm pr’hay. Apêê pr’hat âng đoo xră t’vaih đơơng âng râu bhreh k’rơ, cơnh ngoọ đợ t’crô lan crâng chơh liêm đhị m’pâng crâng ca coong Tây Bắc.

Pr’hat “ Bến vạn tình yêu” cơnh lâng bhr’ươr pr’hat liêm pr’hay tơợ đanh âi looih lâng zâp ngai chăp kiêng nhạc sỹ Mùi Hái – ma nưih vêy đợ  xră t’vaih pr’hat bâc cơnh bhr’ươr đơơng apêê acoon coh, buôn moot ooy loom ma nưih.

N’niên lâng dưr pậ coh chr’val Tân Phong, chr’hoong Phù Yên, tỉnh Sơn La, tơợ tứi, nhạc sĩ Mùi Hái âi chăp kiêng tu đợ bhr’ươr pr’hat, n’juông pr’hat “ đang”, cr’liêng “ khắp” âng da ding ca coong vel đong: “ Pr’loọng đong vêy apêê a moó pa bhrợ n’đăh văn hóa văn nghệ, n’đhơ bha bhươp cu công pa bhlâng chăp kiêng tr’coó xa nul, pa bhlâng năc khèn bè, năc a cu roop tơợ loom chăp kiêng n’năc âh, r’dợ dưr pậ châc pa choom, xang năc lêy apêê a moó cha ơh hat Đang, xơợng a ma plong khèn... năc ăt clâp ooy loom luônh âng đay; lươt zâp ooy bơơn xơợng xa nul khèn bè năc xơợng hâng hơnh, yêm loom luônh.”

  Nắc ma nưih Mường, n’đhang nhạc sĩ Mùi Hái công bơơn đha nuôr Thái, Mông, Khơ Mú... lêy năc ma nưih acoon âng acoon coh đay, tu t’cooh vêy bâc  xră t’vaih pr’hat đơc đoọng ha lang ooy apêê acoon ma nưih âng đay, cơnh “ Tình ca Hưn Mạy” – pr’hat tr’nơơp bhlâng âng đay năc a đoo xră ooy acoon côh Khơ Mú, “Hương chè Tà Xùa” năc pr’hat đơơng ghit văn hóa Mông... A đoo moon, kiêng bơơn xră bhrợ apêê pr’hat, pr’mua ooy c’bhuh ma nưih n’đoo năc choom lươt ch’mêêt lêy pa ghit đợ c’leh văn hóa âng c’bhuh ma nưih n’năc. Lâng choom ma mông lâng đha nuôr, ăt bhrợ lâng đha nuôr năc vêy bơơn năl lâng choom prá p’rá âng apêê đoo: “ Xră t’vaih pr’hat ha ma nưih Mông năc choom bhrợ crêê cơnh âng ma nưih Mông, ma nưih Khơ Mú công cơnh đêêc, ma nưih Mường công cơnh đêêc, ma nưih Thái công cơnh đêêc. Pa dhdang moon ooy pr’hat âng acoon coh Thái năc a đay choom năl ghít ma nưih Thái ng’cơnh, hát ting  cơnh  ooy. Năc ma nưih Mông hat la lay, ma nưih Thái hat la lay, Mường coong la lay. Pa đhang moon ma nưih Mông hat buôn vêy ớ ơ hớ, n’đhang ma nưih Thái năc buôn hat ơ hớ ...năc u la lay cơnh, tu cơnh đêêc choom bơơn năl ghit râu đêêc, vêy choom xră, vêy choom vaih pr’hat pr’hay.”

Nhạc sỹ Mùi Hái tơơp bh’dzang moot acoon c’lâng xră bhrợ nghệ thuật tơợ apêê c’moo 1970, bêl 20 c’moo, bêl a đoo ting pâh lơp tr’coó xa nul coh thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái, lâng đợ n’nâu a hay năc lớp trung cấp xră t’vaih coh Hòa Bình. Xang học c’moo 1980, a đoo chô pa bhrợ đhị đoàn ca múa tỉnh Sơn la, nâu câi nắc Nhà hát Ca múa nhạc acoon coh Sơn La. C’moo 1992, nhạc sĩ Mùi Hái năc cớ ting học đhị khoa xră bhrợ t’vaih đhị Nhạc viện Hà Nội lâng a đoo năc muy coh hắt sinh viên ma nưih acoon coh ting học đhị trường bêl đêêc.

Lâh 10 c’moo đâu, xang bêl đhêy pa bhrợ coh đong hát Ca múa nhạc acoon coh Sơn La, a đoo nắc p’zay ooy bh’rợ xră bhrợ t’vaih lâng pa dưr apêê bài nhạc múa ha pêê bh’rợ ga măc âng Sơn La lâng apêê tỉnh n’lơơng zr’lụ Tây Bắc. coh bh’rợ xră bhrợ âng đay, nhạc sĩ Mùi Hái âi xră bhrợ k’noọ 200 pr’hat xa nul, cơnh lâng lâh 150 pr’hat lâng k’noọ 50 tr’coó xa nul múa. Đợ bh’nơơn xră bhrợ âng đoo đơơng âng bhr’ươr pr’hat ty, đăn lâng pr’ăt tr’mông âng đha nuôr, tu cơnh đeêc bâc ngai chăp kiêng. “ acu pa bhlâng kiêng xơợng apêê pr’hat âng nhạc sĩ Mùi Hái xră bhrợ. Năc vêy cơnh bêl xơợng, a pêê bơơn năl râu liêm pr’hay, bhreh k’rơ, ch’loọng liêm âng ma nưih da ding ca coong; căh đợ c’leh liêm văn hóa âng acoon co bơơn nhạc sỹ bhrợ pa dưr ghít lêy. “ Nhạc sĩ Mùi Hái crêê năc ma nưih acoon âng crâng ca coong Tây Bắc. Xơợng apêê pr’hat âng đoo xră bhrợ, zâp ngai vêy lêy chăp kiêng lâh, chr’năp lâh c’leh liêm văn hóa acoon coh, công cơnh vel bhươl đay, vel đong đay.”

Năc đoo 2 coh bâc ngai chăp kiêng pr’hat xa nul âng nhạc sĩ Mùi Hái. Ha dợ cơnh lâng nhạc sĩ Mùi Hái năc ta luôn căh yêm ăt tơt: xooc đâu, c’bhuh xră bhrợ ma nưih acoon coh pa bhlâng hăt, bâc pr’hat âng apêê pr’zơc p’niên xră bhrợ năc đhêêng đơơng âng cơnh cr’lơng, xang năc ngoop ngap. Tu cơnh đêêc, a đoo rơơm kiêng vêy dzợ bâc ngai lưch loom luônh cơnh bh’rợ zư đơc, pa dưr apêê c’leh liêm văn hóa acôn côh; apêê đong k’đhơợng lêy, apêê nhà trường công choom t’đui đoọng pa choom ha pêê acoon coh vêy z’hai n’đăh xră bhrợ, zooi apêê đoo vêy đợ pr’hat bh’nơơn pr’hay ooy crâng ca coong, ooy acoon ma nứih Tây Bắc liêm pr’hay n’nâu..../.

Người nhạc sỹ say mê với giai điệu núi rừng

                                                                                                                 ( Thu Thùy)

Sinh ra, lớn lên nơi rừng xanh núi biếc, thấm đẫm tình yêu về cuộc sống dung dị, chân tình, mộc mạc của đồng bào dân tộc thiểu số miền sơn cước, nhạc sỹ Mùi Hái – người con của xứ Mường Phù Yên, tỉnh Sơn La đã cho ra đời nhiều ca khúc trữ tình, dìu dặt. Các nhạc phẩm do ông sáng tác mang sức sống mãnh liệt, tựa những đóa lan rừng bung nở giữa đại ngàn Tây Bắc. 

Bài hát “Bến vạn tình yêu” với giai điệu thiết tha, trữ tình này từ lâu đã quen thuộc với tất cả những ai yêu quý nhạc sỹ Mùi Hái – người có những sáng tác đa dạng về màu sắc và mang âm hưởng dân ca các dân tộc, dễ đi vào lòng người.

Sinh ra và lớn lên ở xã Tân Phong, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La, từ nhỏ, nhạc sỹ Mùi Hái đã bị hút hồn bởi những điệu nhạc, câu “đang”, lời “khắp” của núi rừng quê hương: “Gia đình tôi có các chị hoạt động văn hóa văn nghệ, cả ông nội rất say mê nhạc cụ dân tộc, nhất là khèn bè, chắc tôi ảnh hưởng từ lòng say mê đó, dần dần mình lớn lên tự học, rồi tự xem các chị biểu diễn hát Đang, nghe ông già thổi khèn… nó ăn vào tâm trí của mình; đi đâu nghe được tiếng khèn bè là mình sướng lắm”.

Là người dân tộc Mường, song nhạc sỹ Mùi Hái vẫn được bà con các dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú…coi là người con của dân tộc mình, bởi ông có những sáng tác “để đời” về dân tộc của họ, như “Tình ca Hưn Mạy” – tác phẩm đầu tay của mình là ông viết về dân tộc Khơ Mú, “Hương chè Tà Xùa” là ca khúc mang đậm chất văn hóa Mông… Ông bảo, muốn sáng tác được các bài hát, điệu múa về dân tộc nào thì nhất định phải hiểu sâu, hiểu kỹ nét văn hóa của dân tộc đó. Và phải sống với đồng bào, sinh hoạt cùng đồng bào thì mới có thể cảm nhận được và nói được tiếng lòng của họ: “Sáng tác cho người Mông thì phải làm đúng chất liệu của người Mông, người Khơ Mú cũng thế, người Mường cũng thế, người Thái cũng thế. Ví dụ nói về âm hưởng của dân tộc Thái chẳng hạn thì mình phải nắm được người Thái có những đặc trưng gì, hát theo thể loại nào. Mà người Mông luyến khác, ngưới Thái luyến khác, người Mường luyến khác, ví dụ người Mông luyến ớ ơ hớ, nhưng người Thái lại luyến ơ hớ…nó có khác nhau, nên phải nắm được cái đó, muốn viết nó mới ra được, mới có tác phẩm hay”.

Nhạc sỹ Mùi Hái bắt đầu bước vào con đường sáng tác nghệ thuật từ những năm 1970, lúc 20 tuổi, khi ông tham gia lớp âm nhạc ở thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái, và sau này là lớp trung cấp sáng tác ở Hòa Bình. Ra trường năm 1980, ông về công tác tại đoàn ca múa tỉnh Sơn La, nay là Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Sơn La. Năm 1992, nhạc sỹ Mùi Hái tiếp tục theo học tại khoa sáng tác tại Nhạc viện Hà Nội và ông là một trong số ít các sinh viên người dân tộc thiểu số theo học tại trường khi đó.

Hơn 10 năm nay, sau khi nghỉ công tác ở Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Sơn La, ông chuyên tâm vào việc sáng tác và dàn dựng các bài nhạc múa cho các chương trình lớn của Sơn La và các tỉnh Khu vực Tây Bắc. Trong sự nghiệp sáng tác của mình, nhạc sỹ Mùi Hái đã cho ra đời gần 200 tác phẩm âm nhạc, với hơn 150 bài hát và gần 50 bản nhạc múa. Những sáng tác của ông mang đậm hơi hướng dân ca, gần gũi với chính cuộc sống của đồng bào, nên được nhiều người yêu thích. “Tôi thực sự rất thích nghe các bài hát mà nhạc sỹ Mùi Hái sáng tác. Nó có cái gì đó mà khi nghe, người ta cảm nhận được sự khỏe khoắn, cái trong trẻo, hồn nhiên của người vùng cao; hay những nét đẹp văn hóa các dân tộc được nhạc sỹ khắc họa rất rõ nét”.Nhạc sỹ Mùi Hái đúng là người con của núi rừng Tây Bắc. Nghe các bài hát ông sáng tác, mọi người sẽ thấy yêu hơn, quý hơn nét đẹp văn hóa dân tộc, cũng như bản làng mình, quê hương của mình…”

Đó là 2 trong số nhiều người yêu thích âm nhạc của Nhạc sỹ Mùi Hái. Còn với nhạc sỹ Mùi Hái thì luôn trăn trở: hiện  tại, đội ngũ sáng tác người dân tộc thiểu số quá ít, nhiều tác phẩm do các bạn trẻ sáng tác chỉ có tính chất hô hào, rồi chìm vào quên lãng. Vì vậy, ông mong muốn có nhiều hơn những người tâm huyết với việc bảo tồn, gìn giữ, phát huy các nét đẹp văn hóa của dân tộc; các nhà quản lý, các nhà trường cũng cần ưu tiên đào tạo những người dân tộc có năng khiếu về sáng tác, giúp họ có những tác phẩm hay về núi rừng, về con người Tây Bắc tươi đẹp và nên thơ…/.

 

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn