Đhị Đồng Nai, xang bêl pr’luh pa zruah a óc châu Phi bhrợ t’vaih, pazêng a oc coh tỉnh n’nâu ơy pa xiêr lâh muy pâng, đợ a oc ha mơ dzợ năc dzợ ta đơc coh zr’lụ băn ga măc, a oc coh đhanuôr nă căh dzợ vêy bâc. Lưch a oc, bh’rớ băn cớ năc k’pân pr’luh, lơi c’rol k’gooh căh rau bơơn pay pa chô, bâc đhanuôr ta bơơn rau pr’đoọng lâng bh’rớ băn a tưch a đha. Hân đhơ cơnh đêêc, năc vêy đợ rau xay moon pa rơơt ooy bh’rớ băn t’bâc a tưch a đha.

Pr’luh pa zruah a oc châu Phi dưr vaih, bâc bhlâng đhanuôr coh apêê chr’hoong Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai năc lưch a oc. Đhanuôr căh lâh ngai pân băn cớ a oc, muy pâng năc k’pân ha pr’luh, muy pâng cậ… năc căh dzợ vêy zên, ha dang băn cớ năc rau căh liêm crêê pa bhlâng bâc. Băn p’xoọng cớ nă căh choom, đơc lơi c’rol năc công căh choom, cơnh đêêc năc a tưch a đha vêy ta lêy năc bh’rớ xăl liêm choom bhlâng.

P’căn Hoàng Thị Thanh Linh ăt coh cr’noon Suối Râm, chr’val Long Giao, chr’hoong Cẩm Mỹ t’mêê bil 400 p’nong a oc tu pr’luh pa zruah bhrợ t’vaih. Lâng đợ zên zup zooi m’bứi, p’căn Linh năc băn lêy a tưch a đha. Bh’rợ pa liêm c’rol băn a oc coh l’lăm ahay năc doọ lâh zr’năh k’đhap, bil bâc zên, p’căn Linh năc băn k’dâng 8 r’bhâu p’nong a tưch ma coon lâng 1 r’bhâu p’nong a đha. Hân đhơ cơnh đêêc nâu đoo năc g’luh tr’nớơp a đoo n’nâu băn a tưch, tu cơnh đêêc công k’rang bhlâng: “Acu công căh ơy bool băn. Xoọc đâu năc tơơp băn công căh lâh n’năl cơnh. K’rang bhlâng, xoỌc đâu băn m’bứi a năm, băn lêy đoọng pa chô kinh nghiệm xang n’năc băn t’bâc. C’rol xoọc đâu bhưah ga măc bhlâng, năc nợ zên ngân hàng pa bhlâng bâc, tu cơnh đêêc a đay t’bhlâng xay bhrợ. Ha dang căh ng’bhrợ năc n’năl bhrợ têng n’hau.”

Pazêng đhanuôr xăl bhrợ bh’rớ băn a tưch coh Đồng Nai cơnh p’căn Linh công z’zăng bấc, tu apêê đoo căh vêy bâc bh’rớ đoọng lêy pay. A đoo n’nâu moon ha a đoo n’tôh, đh’rưah băn a tưch a đha, tu pa châng lâng a oc, a tứch a đha doọ đươi bâc zên, doọ lâh đanh ng’băn lâng chr’năp bhlâng doọ k’pân pr’luh pa xruah bhrợ t’bil pa ngân coh cr’chăl ahay. Bâc ngai băn năc bhrợ ha a tưch a đha coh Đồng Nai dưr vaih bâc, ting cơnh ch’mêêt lêy t’mêê bhlâng đợ a tưch a đha năc k’dâng 24 ưc p’nong, bâc lâh 3 ưc p’nong lâng cr’chăl pr’luh pa zruah a oc doọ ơy dưr vaih.

Xoọc đâu, chr’năp âng a tưch xoọc mơ 22 r’bhâu tươc 25 r’bhâu đồng muy kg lâng a tưch bhooc, 27 r’bhâu đồng tươc 28 r’bhâu đồng muy kg lâng a tưch tam hoàng lâng k’nặ 50 r’bhâu đồng muy kg lâng a tưch hêê, ha dzợ lâng a đha lâh 30 r’bhâu đồng muy kg. Đợ chr’năp n’nâu coh cr’chăl xoọc đâu năc lêy z’zăng liêm choom bêl lêệ a oc vêy đhr’năng ta bhuch, năc xiêr k’rơ bhlâng t’piing lâng tr’nơơp c’moo, vêy cơnh cậ vêy bêl chr’năp âng a tưch coh thị trường ếp lâh mơ chr’năp âng đhanuôr pa câl, bhrợ ha manuyh băn căh rau bơơn pay pa chô.

Ting cơnh t’cooh Trần Văn Quang, Chi cục b’băn – thú y, Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xơc bhươl cr’noon tỉnh Đồng Nai, bh’rớ băn t’bâc a tưch a đha đoọng p’xoọng, xăl ha đợ lêệ a oc xoọc ta bhuch năc chr’năp. Hân đhơ cơnh đêêc, t’cooh Quang công k’rang bh’rơ băn t’bâc đh’rưah muy chu năc bhrợ t’vaih bâc rau căh liêm choom: “Tr’nơơp năc ooy pr’luh. Băn pa bhlâng bâc, đhr’năng b’băn căh lâh liêm choom, đh’rưah lâng đhr’năng tr’xăl âng pleng k’tiêc coh x’rịa c’moo năc đhr’năng vaih pr’luh ga măc pa bhlâng. Rau bơr cậ, ha dang pazêng zâp ngai công băn a tưch, a đha vêy cơnh năc crêê tươc ooy đhr’năng đương đoọng – đương đươi dua. Vêy cơnh cậ lêệ a oc m’bứi năc cr’noọ đươi dua lêệ a tưch a đha dưr bâc, hân đhơ cơnh đêêc năc dzooc năc mơ a tôh, ha dzợ êêh rau lêệ a tưch xăl lưch đoọng ha lêệ a oc.”

Xay moon ooy đhr’năng băn t’bâc a tưch a đha, t’cooh Nguyễn Văn Ngọc, Phó Chủ tịch Hiệp hội băn a tưch a đha Đông Nam Bộ xay moon, xoọc đâu bâc đhanuôr dzợ vaih bh’rớ b’băn ting phong trào, ting cơnh manuyh n’nâu choom băn năc manuyh n’tôh công choom ting băn, căh cậ xoọc chr’năp dzooc dal năc băn t’bâc, ha dzợ căh chêêc k’noọ ooy đhr’năng vaih pr’luh, zr’lụ pa câl… Tơợ đêêc bhrợ t’vaih đhr’năng đương đoọng – cr’noọ đươi dua ta luôn dưr vaih, vêy bêl bh’rớ đương đoọng la lâh bâc lâng cơnh cr’noọ đươi dua, công vêy bêl cr’noọh đươi dua bâc lâh mơ ha dzợ bh’rớ đương đoọng năc pa bhlâng m’bưi.

Ting cơnh t’cooh Ngọc, cơ quan k’đhơợng xay nhà nươc coh bh’rớ b’băn năc vêy cr’noọ bh’rớ ghit liêm ooy cr’noọ đươi dua âng thị trường, zup zooi manuyh b’băn vêy pr’đơợ ch’mêêt lêy ooy đêêc đoọng tơ mơ pa dzooc căh cậ pa xiêr đợ bâc âng bh’năn đoọng crêê cơnh, ha dzợ xoọc đâu bâc bhlâng manuyh băn ma bhrợ. Phó chủ tịch Hiệp hội băn a tưch a đha Đông Nam Bộ Nguyễn Văn Ngọc prá: “Crêê bhlâng năc Bộ Nông nghiệp zập c’moo năc vêy cr’noọ bh’rớ, băn mơ ooy năc glặp. Tơợ bêl ahay tươc nâu cơy ahêê căh vêy cơ quan hân đoo bhrợ têng cr’noọ bh’rớ. Manuyh băn, doanh nghiệp ma bhr’lậ, kiêng băn mơ ooy năc băn, kiêng p’loh mơ ooy năc p’loh, la lâh bâc năc apêê đoo ma pa xiêr, căh vêy bh’rớ xay moon đơc c’lâng bh’rớ. Tu cơnh đêêc năc vêy bh’rớ zup zooi, doọ ng’đươi zup zooi ooy zên, năc đhiệp zup zooi ooy cr’noọ bh’rớ a năm.”

Bêl pr’luh pa zruah a oc châu Phi căh ơy lưch năc bh’rớ băn t’bâc a tưch a đha pa bhlâng bâc năc buôn lum zr’năh k’đhap. Rau đêêc đoọng lêy ngành b’băn dzợ bâc rau zr’năh k’đhap ha dang căh đơơh vêy bh’rớ liêm choom bhlâng, crêê cơnh. Lâng manuyh crêê rau bil bal bhlâng, căh ngai n’lơơng năc đhanuôr./.

Sợ bệnh dịch càn quét heo,

nông dân thử vận may với gia cầm

                                                     Xuân Lượng

Tại Đồng Nai, sau khi dịch tả lợn châu Phi càn quét, tổng đàn lợn ở tỉnh này đã giảm hơn 1 nửa, số lợn còn lại đa số nằm ở các trang trại chăn nuôi lớn, lợn trong dân cơ bản đã không còn. Hết lợn, tái đàn thì sợ dịch, bỏ chuồng trại trống thì trắng tay, nhiều nông dân quyết định “thử vận may” với gia cầm. Nhưng lại có những cảnh báo về việc tăng đàn gia cầm.

Dịch tả lợn châu Phi quét qua, phần lớn các nông hộ ở huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai đã hết lợn. Nông dân ít ai dám tái đàn, phần vì sợ dịch, phần vì… đã cạn vốn, nếu tái đàn lợn thì rủi ro là quá cao. Tái đàn không được, bỏ trống chuồng trại lại không xong, thế là gia cầm được lựa chọn như một giải pháp thay thế.

Bà Hoàng Thị Thanh Linh ở ấp Suối Râm, xã Long Giao, huyện Cẩm Mỹ vừa mất đàn lợn 400 con do dịch tả. Với số tiền hỗ trợ ít ỏi, bà Linh quyết định “thử sức” với gia cầm. Việc cải tạo ngay những chuồng trại trước đây nuôi lợn không quá khó khăn, tốn kém, bà Linh bắt tay nuôi khoảng 8.000 con gà đẻ và 1.000 con vịt. Thế nhưng đây lại là lần đầu tiên bà Linh nuôi gia cầm nên không khỏi lo lắng: “Mình cũng chưa nuôi bao giờ. Giờ mới bước đầu nên cũng không hiểu lắm. Lo chứ, giờ nuôi ít ít, nuôi thử lấy kinh nghiệm rồi làm. Chuồng trại giờ quá trời, mà nợ ngân hàng nhiều nên mình cũng phải tìm cách xoay xở. Nếu không làm thì biết làm cái gì đâu.”

Những nông dân quyết định chuyển sang nuôi gia cầm ở Đồng Nai như bà Linh không ít bởi họ không có nhiều lựa chọn. Người này bảo người kia, cùng nhau nuôi gia cầm vì so với lợn, gia cầm đầu tư ít hơn, thời gian nuôi ngắn hơn và quan trọng nhất là không sợ dịch tả khủng khiếp như thời gian qua. Nhiều người nuôi khiến tổng đàn gia cầm ở Đồng Nai tăng mạnh, thống kê mới nhất con số đã là khoảng 24 triệu con, tăng hơn 3 triệu con so với thời điểm dịch tả lợn chưa xảy ra.

Hiện giá gà đang ở mức 22.000 đến 25.000 đồng/kg đối với gà trắng, 27.000 đến 28.000 đồng/kg đối với gà tam hoàng và gần 50.000 đồng/kg đối với gà ta, còn giá vịt là trên 30.000 đồng/kg. Mức giá này có vẫn thể coi là ổn ở thời điểm hiện tại khi thịt lợn có nguy cơ thiếu hụt, nhưng lại giảm khá sâu so với đầu năm, thậm chí có lúc giá gia cầm trên thị trường thấp hơn giá thành khiến người nuôi thua lỗ.

Theo ông Trần Văn Quang, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi – thú y, Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Đồng Nai, việc tăng đàn gia cầm để bổ sung, thay thế cho lượng thịt lợn bị thiếu là cần thiết. Tuy vậy ông Quang lo ngại việc tăng đàn ồ ạt sẽ kéo theo nhiều nguy cơ: “Thứ nhất là vấn đề dịch. Mật độ dày, điều kiện chăn nuôi không đảm bảo cộng với thời tiết cuối năm thì nguy cơ dịch bệnh lớn. Thứ 2, nếu tất cả đổ xô đi nuôi gà nuôi vịt thì có thể liên quan đến “cung – cầu”. Có thể thịt lợn ít thì nhu cầu gà tăng lên, nhưng nó tăng ở mức độ nào đó thôi chứ đâu phải thịt gà thay thế hoàn toàn thịt heo.

Nhận định về tình hình tăng đàn gia cầm, ông Nguyễn Văn Ngọc, Phó Chủ tịch Hiệp hội chăn nuôi gia cầm Đông Nam Bộ nhận xét, hiện nhiều nông dân vẫn còn xu hướng chăn nuôi theo phong trào, theo kiểu người này nuôi được thì người kia cũng nuôi, hay được giá thì đổ xô nuôi mà không tính toán đến các yếu tố như dịch bệnh, đầu ra... Từ đó dẫn đến tình trạng “cung – cầu” thường xuyên nhảy múa, có lúc “cung” vượt “cầu” nhưng lại có lúc “cầu” quá nhiều còn “cung” quá ít.

Vì thế, cơ quan quản lý nhà nước ở lĩnh vực chăn nuôi cần có các kế hoạch cụ thể về nhu cầu thị trường, giúp người chăn nuôi có cơ sở căn cứ vào đó để điều tiết tăng hay giảm đàn cho phù hợp, còn hiện tại đa số người nuôi “tự bơi”. Phó Chủ tịch Hiệp hội chăn nuôi gia cầm Đông Nam Bộ Nguyễn Văn Ngọc nêu ý kiến:

Đúng ra là Bộ Nông nghiệp hàng năm phải có một kế hoạch, nuôi bao nhiêu thì đủ cung cấp. Từ xưa tới giờ mình không có cơ quan nào làm kế hoạch cả. Người nuôi, doanh nghiệp tự điều chỉnh, muốn nuôi bao nhiêu thì nuôi, muốn thả bao nhiêu thì thả, ế thì người ta tự giảm, không có cái định hướng. Cho nên cần phải có bảo hộ, không cần bảo hộ về tiền, mà chỉ cần bảo hộ về kế hoạch thôi.

Trong khi dịch tả lợn châu Phi vẫn chưa hết thì vấn đề tăng đàn gia cầm ồ ạt lại đối mặt với nhiều rủi ro. Điều đó cho thấy ngành chăn nuôi vẫ còn rất nhiều thách thức nếu không sớm có các giải pháp hiệu quả, căn cơ. Và chịu thiệt thòi nhiều nhất, không ai khác vẫn chính là người nông dân./.

 

Hệ PA XUL P'RÁ ACOON CÓH VOV4 ZR'LỤ MIỀN TRUNG
Đông bhrợ bhiệc đhị: 40 Pasteur, thành phố Đà Nẵng
Giám đốc: Phạm Tấn Tư
Phó Giám đốc: Lê Hải Sơn