C’moo 2000, anoo A Lăng Bi coh cr’noon Ra Lang, chr’val Jơ Ngây, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam bơơn k’điêl. Pr’ăt tr’mông âng pr’loọng đong anoo công cơnh pr’ăt tr’mông âng pazêng pr’loọng đong Cơ Tu n’lơơnh, bâc bhlâng năc đươi ooy bh’rợ tal ha rêê, chướt ha roo. Mị bơr diic điêl t’bhlâng pa bhrợ năc pr’ăt tr’mông đhơ zr’năh k’đhap, râu đharựt đha răh ta luôn u vaih coh pr’loọng đong anoo. Tơợ bh’rợ chêêc lêy xơợng tơợ báo, đài, Internet… lêy bh’rợ choh prí cấy mô lang bh’rợ băn a ọc năc bâc đhị ơy bhrợ têng liêm choom, anoo A Lăng Bi vặ zên đhi noo, đh’rưah lâng đợ zên âng anhi đoo k’miah, nhăn câl lâh 1.500 tơơm m’ma prí cấy mô tơợ Hà Nội lâng đợ zên k’nặ 24 ức đồng, chô đơơng choh đhị đhăm k’tiêc da ding lâh 1 hécta. A Lăng Bi xay moon, đoọng tơơm prí choom chặt vaih liêm, ađoo ơy chêêc n’năl ooy bh’rợ choh, zư lêy, zâl cha groong pr’luh, ting pâh ooy pazêng lớp pa choom ch’choh năc nông nghiệp chr’hoong Đông Giang bhrợ têng. Ting cơnh anoo A Lăng Bi, choh prí cấy mô năc vêy đác tưới ta luôn, căh choom đương g’nưưm ooy đác boo cơnh prí âng vel đong. Anoo ơy k’rong bhrợ 15 ức đồng pr’đươi đác tưới t’dzơợt; pazêng bh’rợ bón phân, bhrợ bhơi, đương ch’mêệt lêy đhr’năng pr’lu công vêy anoo bhrợ têng liêm choom pa bhlâng. Anoo A Lăng Bi xay moon, tơơm prí tơợ bêl choh mơ 5 c’xêê năc vaih a coon, tươc c’xêê 6 lâng c’xêê 8 năc vaih c’nuung. Cr’chăl n’nâu xay moon manuyh choh bhrợ năc zư lêy liêm ghít lâh mơ, cơnh bhrợ bhơi coh ria bha lâng prí, tơơm acoon chặt vaih năc ng’jộ đơơng đoọng muy tơơm a căn vêy c’rơ t’vaih c’nuung… Đươi zư lêy liêm, năc 1 héc ta prí chăt vaih liêm pa bhlâng, tơợ c’moo 2017, năc bơơn pay pa chô. Muy c’moo ađoo bơơn pay pa chô 4.500 c’nuung prí, trung binh muy c’nuung clơợng tơợ 18- 20 ký. Lanag đợ zên pa câl coh xoọc đâu năc 5 r’bhâu đồng muy kg, pr’loọng đong anoo bơơn pay pa chô lâh 400 ức đồng coh muy c’moo. Ơy chroót pa chô lứch nợ lâng ơy vêy lãi, anoo A Lăng Bi năc choh bhrợ t’bhưah bhươn prí tước 2 héc ta; câl m’ma choh p’xoọng 11 héc ta keo lai. Xoọc đâu muy c’moo tơợ keo anoo vêy p’xoọng thu nhập năc 80 ức đồng: “Prí vel đong buôn crêê bh’ruy cha, tu cơnh đêêc tơợ báo chí, mạng Internet acu nhăn câl prí cấy mô tơợ Hà Nội. Tu choh coh k’tiêc da ding năc acu pếch boọng choh đhậu lâh mơ, k’dâng 50x50cm, đhậu 30cm. Xang bêl pếch boọng năc ng’lúc vôi lâng pazêng râu phân đơc k’dâng muy tuần, xang n’năc năc đơơng prí ng’choh. Bhươl choh prí ta luôn ng’bhrợ bhươi, ha dang bâc bhơi năc tơơm prí crêê u tặ, căh buôn đơơh u pậ. Năc ng’bhrợ pr’đươi tưới đác m’bứi, ha dang vêy ng’bón p’xoọng phần năc công choom bón lâng pr’đươi n’nâu đoọng phân bơơn  ta pac ma mơ ha pazêng tơơm prí … Ng’moon zazum lâng tơơm prí cấy mô năc chăt vaih liêm pa bhlâng, râu liêm choom công bâc lâh mơ lâng buôn pa bhlâng ta câl đươi bâc. Xoọc đâu chr’năp lâh 6 r’bhâu đồng muy kg. T’piing lâng pazêng prí n’lơơng năc prí cấy mô n’nâu liêm choom lâh mơ.”

Đh’rưah lâng bh’rợ choh prí, pr’loọng đong anoo A Lăng Bi năc dợ bhrợ c’rol băn a ọc bhưah 50m2. C’rol vêy ađoo bhrợ têng liêm mâng, ngăn coh hân noo cha kêệt lâng ch’ngaách coh hân noo p’răng  puyh. Đoọng a ọc rưh bâc, bh’rợ zâl cha groong pr’luh cr’ăy vêy anoo bhrợ ghít pa bhlâng. Anoo Bi năc dợ câl máy cha chooh prí, máy g’lỵ n’cam, đh’rưah lâng zêệ buah đoọng vêy p’xoọng bh’năn ha a ọc. Anoo A Lăng Bi xay moon lâng bh’rợ băn a ọc, zêệ buah, pr’loong đong a noo bơơn pay pa chô lâh 90 ức đồng coh muy c’moo.

Lâh ooy bh’rợ pa dưr kinh tế pr’loọng đong, A Lăng Bi năc dợ t’bhlâng pa choom, zup zooi đhanuôr coh cr’noon ting bhrợ têng cơnh bh’rợ ch’choh, b’băn âng đay. Amoó Bhơ Nướch Thị Phước coh cr’noon Ra Lang, chr’val Jơ Ngay, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon: Pr’loọng đong amoó vêy anoo Bi đoọng m’ma prí cấy mô lâng pa choom choh bhrợ, zư lêy, tu cơnh đêêc bhươn prí công chăt vaih liêm: “Ng’moon zazum năc anoo A Lăng Bi ơy t’bhlâng pa dưr kinh tế. Anoo Bi ma chêêc n’năl coh báo đài, mạng Internet năc chô bhrợ têng ooy bh’rợ tr’nêng âng đay, bâc bh’rợ cha chrih, g’luh tr’nơơp vêy bơơn lêy. C’la cu công ting pa choom, ting bhrợ têng cơnh bh’rợ âng a noo A Lăng Bi, vêy anoo đoọng m’ma prí, công cơnh t’mooh câl m’ma prí cấy môi. Anoo Bi công kiêng bâc đhanuôr coh cr’noon đh’rưah ting bhrợ, đh’rưah pa dưr kinh tế cơnh âng đoo, năc muy bơr pr’loọng đong đhanuôr căh vêy, xang n’năc đhăm k’tiêc k’tứi năc công căh lâh ting bhrợ, xoọc đâu bha lâng năc zên k’rong bhrợ âng đhanuôr công căh lâh vêy.”

T’cooh A Lăng Đưa, Phó Chủ tịch Hội Nông dân chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon: A noo A Lăng Bi năc muy cha năc đhanuôr pân k’noọ, bhrợ bhrợ, zay chêêc n’năl đợ râu liêm choom khoa học kỹ thuật ooy bh’rợ pa bhrợ: “Năc ng’choom moon coh pazêng c’moo ahay, pr’loọng đong anoo A Lăng Bi năc muy coh pazêng liêm choom âng Hội Nông dân chr’hoong. Bơr anhi diic điêl năc cơnh bhrợ cha, zay pa bhrợ, n’năl k’miah… Tơợ bh’rợ đương lêy pr’loọng anoo A Lăng Bi năc liêm choom bhlâng coh bh’rợ pa dưr kinh tế, t’bil ha ul, pa xiêr đharựt, n’năl đươi dua pazêng râu liêm choom âng khoa học kỹ thuật ooy bh’rợ pa bhrợ. Tơợ bh’rợ âng anoo A Lăng Bi lâng muy bơr bh’rợ liêm choom âng pazêng pr’loọng đong n’lơơng năc đoo bêl lướt xay moon p’too pa choom, ng’họp năc azi xay truih đợ apêê n’nâu, pazêng bh’rợ liêm choom đoọng đhanuôr n’năl, ting bhrợ têng. Rơơm kiênhg coh pazêng c’moo t’tun năc vêy bâc pr’loong đong đhanuôr đh’rưah ting bhrợ têng cơnh bh’rợ âng anoo A Lăng Bi.”

Lâng cr’noọ t’bhlâng z’lâh zr’năh k’đhap, anoo A Lăng Bi la lua năc manuyh liêm choom coh bh’rợ đhanuôr thi đua bhrợ cha choom đoọng đhanuôr Cơ Tu coh Đông Giang, tỉnh Quảng ting lêy bhrợ./.

A Lăng Bi: Gương điển hình sản xuất kinh doanh giỏi

                                                  Hôih Nhàn

Thời gian qua, tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam, nhiều hộ nông dân Cơ Tu đã vượt khó, vươn lên phát triển kinh tế, từng bước xoá đói, giảm nghèo. Anh A Lăng Bi, ở thôn Ra Lang, xã Jơ Ngây huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam là một điển hình trong phong trào nông dân sản xuất kinh doanh giỏi với mô hình trồng chuối cấy mô và nuôi lợn thịt.

Năm 2000, anh A Lăng Bi ở thôn Ra Lang, xã Jơ Ngây, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam lập gia đình. Cuộc sống của gia đình anh cũng như các hộ Cơ Tu khác chủ yếu dựa vào việc phát nương, làm rẫy, trồng trọt chăn nuôi nhỏ lẻ. Cả hai vợ chồng đều chăm chỉ làm lụng nhưng cuộc sống cứ mãi khó khăn, cái  nghèo, cái khó luôn đeo bám. Qua tìm hiểu từ báo, đài, Internet…, nhận thấy mô hình trồng chuối cấy mô và nuôi lợn thịt ở nhiều nơi thực hiện thành công, anh A Lăng Bi vay mượn tiền từ anh chị em, cùng với số tiền hai vợ chồng tiết kiệm được, đặt mua hơn 1500 cây chuối giống cấy mô từ Hà Nội với số tiền gần 24 triệu đồng, đưa về trồng trên diện tích hơn 1 héc ta đất đồi. A Lăng Bi cho biết, để cây chuối phát triển tốt, anh đã tìm hiểu về kỹ thuật trồng, cách chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, tích cực tham gia các lớp tập huấn về trồng trọt do ngành nông nghiệp huyện Đông Giang tổ chức. Theo A Lăng Bi, trồng chuối cấy mô cần có nước tưới thường xuyên, không trông chờ vào nước mưa như trồng chuối địa phương. Anh đầu tư 15 triệu đồng xây dựng hệ thống nước tưới nhỏ giọt; các khâu bón phân, làm cỏ, theo dõi sâu bệnh cũng được anh thực hiện thường xuyên, kỹ lưỡng. Anh A Lăng Bi cho hay, cây chuối phát triển đến tháng thứ 5 thì nứt cây con, đến tháng thứ 6 và tháng thứ 8 thì trổ buồng. Giai đoạn này đòi hỏi người trồng cần chăm sóc kỹ hơn, như vệ sinh gốc chuối thật sạch, cây con mọc lên cần phải bứng đi chỉ để cây mẹ để có đủ sức nuôi buồng... Nhờ chăm sóc tốt, nên 1 ha chuối phát triển tốt, từ năm 2017, bắt đầu cho thu hoạch. Mỗi năm anh thu hoạch được 4.500 buồng chuối, trung bình mỗi buồng nặng từ 18- 20 ký. Với giá chuối hiện tại 5.000 đồng/kg, gia đình anh có thu nhập hơn 400 triệu đồng/năm. Trả hết nợ và có lãi, anh A Lăng Bi tiếp tục đầu tư mở rộng vườn chuối lên 2 héc ta; mua giống trồng thêm 11 héc ta keo lai. Hiện mỗi năm từ cây keo anh có thêm thu nhập 80 triệu đồng: “Chuối địa phương thường bị sâu bệnh, nên qua báo chí, mạng Internet tôi đặt mua chuối cất mô  từ Hà Nội. Vì trồng trên đất đồi, nên tôi đào hố rộng hơn một chút, khoảng 50x50cm, sâu 30 cm. Sau khi đào hố xong thì cần bón vôi và các loại phân để một tuần, sau đó đem trồng cây chuối. Vườn chuối cần được làm cỏ thường xuyên, nếu nhiều cỏ chuối sẽ không mọc được. Cần xây dựng hệ thống tưới nước nhỏ giọt, nếu có bón thúc cũng có thể bón bằng hệ thống tưới nhỏ giọt để cho phân rãi đều tới tất cả các cây chuối… Nói chung với cây chuối cấy mô thì cây phát triển tốt hơn, chất lượng cao hơn và đước thương lai thường xuyên thu mua. Hiện nay giá hơn 6 nghìn đồng một kg. So với các loại chuối khác chuối cấy mô này là tốt hơn.”

Cùng với mô hình trồng chuối, gia đình anh A Lăng Bi còn xây dựng chuồng nuôi lợn thịt trên diện tích 50m2. Chuồng trại được anh xây dựng khép kín, ấm về mùa đông và mát về mùa hè. Để đàn lợn sinh trưởng tốt, công tác phòng dịch được anh thực hiện kỹ lưỡng. Anh Bi còn mua máy băm chuối, máy ép cám viên, kết hợp nấu rượu để có thêm nguồn thức ăn cho đàn lợn. Anh A Lăng Bi cho biết, Riêng mô hình nuôi lợn và nấu rượu, gia đình anh thu về hơn 90 triệu đồng/năm.

Ngoài việc phát triển kinh tế gia đình, A Lăng Bi còn tích cực hướng dẫn, hỗ trợ bà con ở thôn bản xây dựng các mô hình trồng trọt chăn nuôi. Chị Bhơ Nước Thị Phước ở thôn Ra Lang, xã Jơ Ngây, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Gia đình chị được anh Bi hỗ trợ giống cây chuối cấy mô và hướng dẫn cách trồng, chăm sóc, nên vườn chuối phát triển tốt: “Nói chung là bản thân anh A Lăng Bi tích cực phát triển kinh tế. Anh Bi tự học hỏi, tìm hiểu trên báo đài, mạng Internet rồi về áp dụng vào mô hình sản xuất của mình, nhiều cách làm rất lạ, lần đâu tiên được nhìn thấy. Bản thân tôi cũng học hỏi, làm theo mô hình của anh A Lăng Bi, được anh hỗ trợ về giống chuối, cũng như liên hệ mua giúp giống chuối cấy mô. Anh Bi mong muốn được nhiều người ở thôn cùng làm, cùng phát triển kinh tế như mô hình của anh, nhưng có một số hộ dân do nguồn vốn đầu tư không có, rồi diện tích đất nhỏ hẹp nên cũng không đầu tư xây dựng, hiện nay cơ bản là vốn đầu tư của bà con không có.”

Ông A Lăng Đưa, Phó Chủ tịch Hội Nông dân huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: Anh A Lăng Bi là một nông dân dám nghĩ, dám làm, ham học hỏi, biết áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất: “Có thể nói trong những năm qua, hộ gia đình ông A Lăng Bi là một trong những hội viên tiêu biểu của Hội Nông dân huyện. Hai vợ chồng biết cách làm ăn, siêng năng trong lao động, sản xuất, biết tiết kiệm… Qua theo dõi gia đình anh A Lăng Bi rất tiến bộ trong phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, biết áp dụng những tiến bộ của khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Qua mô hình của anh A Lăng Bi và một số mô hình sản xuất đạt hiệu quả của các hộ nông dân khác thì mỗi khi tuyên truyền, vận động, hội họp chúng tôi đều nêu ra những tấm gương này, các mô hình kinh tế hiệu quả để cho bà con nắm, học hỏi và làm theo. Và mong rằng những năm tiếp theo sẽ có nhiều hộ nông dân cũng xây dựng mô hình như của ông A Lăng Bi.”

Bằng ý chí, nghị lực vượt khó vươn lên, anh A Lăng Bi xứng đáng là tấm gương sáng trong phong trào nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi để bà con Cơ Tu ở huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam học tập và làm theo./.