Tước chr’hoong da ding k’coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, lấh mơ bơơn lêy pazêng chr’nắp laliêm âng crâng da ding ma bhuy chr’nắp, t’mooi nắc dzợ bơơn lưm lêy apêê c’mor ma nuýh Pa Cô, Tà Ôi, Vân Kiều cóh pazêng n’đoó a doóh liêm cra. Nắc pazêng n’đoó bơơn ta íh lâng tr’pang têy  bhriêl choom âng apêê pân đil Tà Ôi, Pa Cô. Bh’rợ t’taanh n’đoóh a doóh âng đhanuôr cóh đâu dzợ đh’nớc cơnh lơơng nắc taanh Zèng bơơn ta zư đớc tợơ lang a hay lâng pa dưr tước lang nâu kêi, bhrợ pa dưr muy chr’nắp văn hoá lalay âng đhanuôr acoon cóh đhị da ding k’coong Thừa Thiên Huế.
    Pazêng t’ngay x’rịa âng c’xêê, Viên Thị Lý, ma nuýh Tà Ôi ắt đhị chr’val A Roàng, chr’hoong da ding k’coong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế nắc pa zay tớơt taanh íh pazêng t’la n’đoó ơy bơơn đhanuôr zước câl. N’đhơ rúh lấh 20 c’moo, ha dợ nắc Viên Thị Lý ơy vêy lấh 8 c’moo ting taanh Zèng. Pazêng t’la n’đoóh âng Lý taanh nắc vêy x’rắ liêm, bấc ngai kiêng. Lý truíh:  Lý choom taanh Zèng nắc tợơ 14 c’moo. Ma nuýh Tà Ôi pa choom taanh Zèng nắc tợơ a moó,  a mế, xang nắc tự taanh đoọng ha c’la đay pazêng t’la n’đoó laliêm đoọng zập đhị zập g’lúh bhiệc bhan. Lâng ma nuýh Tà Ôi taanh Zèng nắc muy bh’rợ zập ngai lêy taanh bhrợ lang pa tệêt tước bêl pay k’díc, lâng tước bêl dưr váih nắc muy ch’nắc ca căn, da dếch. Lâng Viên Thị Lý, taanh Zèng nắc dzợ đoọng zư đớc pazêng chr’nắp ty đanh âng a abhướp a dích đớc đoọng ha đay:
    Acu choom taanh Zèng tợơ bêl 14 c’moo. A cu pa choom taanh tợơ a mế. A cu kiêng taanh Zèng đoọng t’bơơn zên lâng muy đắh nắc zư lêy truyền thống âng a bhướp a ma. Xọoc đâu, Zèng âng zi taanh nắc pa câl đhị chr’hoong lâng tỉnh a năm. Tu cơnh đếêc, nắc a cu rơơm đương đhanuôr zập acoon cóh lơơng năl tước n’đoóh a zi, lâng bơơn pa câl zập prang k’tiếc k’rung hêê cung cơnh đắh k’tiếc k’ruung lơơng.
    Đọong taanh bhrợ muy t’la n’đoóh liêm xang, nắc ra văng zập c’nặt bh’rợ. Lalăm nắc ma nuýh pân đil Tà Ôi nắc lêy ra văng n’jéh k’páih, chỉ, len lâng taanh nắc đanh tước ca tuần, pa bhlầng Zèng vêy ta boọ a rác năng taanh đanh lâng k’đháp lấh mơ. Nâu đoo nắc cung chr’nắp laliêm lâng lalay âng bh’rợ taanh Zèng, t’váih x’rắ lâng a rác, ếêh râu lâng pr’hoọm chỉ cơnh n’đoóh âng apêê acoon cóh lơơng. Lấh mơ t’váih x’rắ lâng a rác, pân đil Tà Ôi nắc cung t’váih bấc cơnh x’rắ lơơng cơnh: pô, hi la, a chim đhác, da ding k’coong… Ma nuýh pân đil Tà Ôi ta luôn pa choom taanh Zèng đoọng ha coon pân đil đay tợơ dzợ p’niên, đoọng zư lêy lâng pa dưr bh’rợ ty đanh âng acoon cóh đay. A moó A Viết Thị Nhi, ắt đhị chr’val A Roàng xay moon:
    Zèng âng ma nuýh Tà Ôi nắc bơơn đươi dua đhị zập g’lúh bhiệc bhan A Za, tắc t’rị, xay xơ acoon ma nuýh, lễ tết… Acu nắc lêy pa choom đoọng ha coon cu taanh Zèng, đoọng zư lêy, pa dưr bh’rợ ty đanh nâu âng a ma, a mế đớc đoọng. Đhị A Roàng zập đoo pr’loọng đong zêng vêy tr’xâu đoọng taanh bhrợ. P’niên chô tợơ học nắc tớt taanh đh’rứah lâng ca căn. Lalăm a hay pr’ắt tr’mông âng đhanuôr lưm bấc râu k’đháp k’ra, tợơ ơy vêy pa câl zèng nâu nắc đhanuôr vêy zên câl t’rị k’roọc, k’rang lêy apêê ca coon cha học.
    Xọoc đâu, đhị chr’hoong A lưới vêy 4 k’bhúh taanh Zèng đhị apêê chr’val Phú Vinh, Nhâm, A Đớt lâng thị trấn A Lưới, lâng k’nặ 150 a  đhi a moó ting pấh taanh. Đhanuôr zập acoon cóh Pa Cô, Vân Kiều, Pa Hy cóh vel đong A Lưới cung xoọc pa choom tr’moóh pa dưr bh’rợ taanh Zèng. Zèng nâu đoo, lấh mơ pa câl đoọng ha pêê chr’hoong da ding k’coong âng tỉnh lâng apêê tỉnh đăn đâu cơnh: Quảng Nam, Quảng Trị, ơy bơơn đơơng pa câl đoọng ha pêê k’tiếc k’ruung lơơng. T’mooi tước A Lưới cung tự chớih pay câl pazêng pr’đươi bơơn ta bhrợ tợơ Zèng đoọng câl dua cơnh: khăn quàng, ví, chr’đhung… Zập t’la Zèng pa câl cóh thị trường dâng mơ 200.000-500.000 đồng, n’đoo t’la vêy t’boọ a rác nắc pa câl chr’nắp 2 ức đồng. A moó Lê Thị Kim Thoại, Chủ nhiệm Hợp tác xã taanh n’đoó a doóh chr’val Nhâm đoọng năl: pr’đươi tợơ n’đoóh a dóoh âng đhanuôr acoon cóh đhị A Lưới nắc pa câl cóh thị trường hêê lâng đắh k’tiếc k’ruung lơơng nắc đươi vêy bh’nơơn liêm choom, bhai l’boọt, đhị pleng p’răng nắc xập mát bhlầng lâng dziếu cr’hậu, đhị pleng cha cệêt nắc xập ngăn bhlầng:
    Bh’rợ taanh Zèng nắc g’lếêh pa bhlầng, bhrợ têng đhị bấc c’nặt bh’rợ, vêy cơnh đếêc nắc vêy t’la n’đoó bh’nơơn liêm dal. Xọoc đâu, n’đoó a doó nâu lấh mơ pa câl đoọng ha pêê zr’lụ đăn cơnh Quảng Nam, Quảng Trị nắc a zi dzợ pa câl đoọng ha pêê t’mooi lướt du lịch cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng apêê đăh k’ruung lơơng. N’đhơ dzợ bấc râu k’đháp k’ra, ha dợ nắc a zi cung pa zay zư đớc lâng pa dưr bh’rợ taanh Zèng lâng t’bhlầng pa choom taanh đoọng ha lang p’niên tu nâu đoo nắc bh’rợ ty đanh âng a conh a bhướp.
    Đọong bhrợ pa dưr bh’rợ taanh Zèng âng lang a hay, UBND chr’hoong A lưới nắc ơy bhrợ dự án pa dưr bh’rợ taanh zèng nâu đhị apêê chr’val Hương Lâm, A Đớt, Nhâm, thị trấn A Lưới lâng A Roàng, chr’hoong nắc cung vêy chính sách zooi zúp đắh zên bạc đoọng pa choom cơnh taanh bhrợ liêm mâng lấh, t’vạih râu pr’đươi liêm t’mêê cơnh kiêng đươi dua âng thị trường. Lấh mơ, dự án pa dưr du lịch Mê Công đhị Thừa Thiên Huế ơy pazưm lâng Công ty Ella Viet nắc bhrợ têng apêê bh’rợ xay moon, pa cắh cơnh íh bhrợ ting cơnh đươi dua âng thị trường, pa choom đoọng ha đhanuôr bơơn pa đăn lâng c’lâng bh’rợ liêm choom. T’coóh Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong A Lưới đoọng năl:
    Azi nắc ơy k’đươi moon đoọng ha học sinh, công nhân viên chức xập n’đoóh a doóh đoọng t’váih bhiệc bhrợ đoọng ha đhanuôr lâng pa cắh đoọng zập ngai ting năl. A zi cung pa zưm lâng apêê trung tâm pa choom đoọng ha đhanuôr cơnh taanh íh liêm lấh. Pa bhlầng nắc t’váih apêê pr’đươi k’tứi liêm buôn đoọng ha t’mooi du lịch câl.
    Tợơ râu k’rong bhrợ têng âng Đảng, Nhà nước đh’rứah lâng dự án, cơ sở hạ tầng lâng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr zập acoon cóh đhị vel đong chr’hoong A Lưới năc ơy vêy râu ha dưr liêm choom. Tước A Lưới t’ngay đâu, ahêê cắh muy lêy laliêm pr’hay tu pazêng đhăm crâng gmrâng t’viêng t’vir, ma bhuy chr’nắp, nắc dzợ bơơn lêy râu dưr váih liêm k’rơ âng bh’rợ taanh Zèng ty đanh. Taanh Zèng nắc bơơn bhrợ padưr cắh muy zooi đoọng ha đhanuôr z’lấh đha rựt  nắc dzợ bhrợ padưr pr’ắt tr’mông, pa dưr chr’nắp văn hoá laliêm pr’hay âng zr’lụh crâng da ding Thừa Thiên Huế./.

                                                                                    A Lưới bảo tồn nghề dệt Zèng truyền thống
    Đến huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, ngoài thưởng thức những nét đẹp của núi rừng nguyên sinh hùng vĩ, du khách còn có dịp gặp gỡ những thiếu nữ Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều trong những chiếc váy thổ cẩm đầy màu sắc. Đó là những chiếc váy được may bằng tấm thổ cẩm do chính bàn tay khéo léo của người phụ nữ Tà Ôi, Pa Cô dệt nên. Nghề dệt thổ cẩm mà người dân nơi đây còn gọi là dệt Zèng đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ nay lại được khôi phục, làm sống lại một nét văn hóa rất riêng của đồng bào các dân tộc vùng núi Thừa Thiên Huế.
    Những ngày cuối tháng, Viên Thị Lý, người dân tộc Tà Ôi ở xã A Roàng, huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế miệt mài bên khung dệt để hoàn thành những tấm vải thổ cẩm mà bà con đặt mua. Dù chỉ mới ngoài 20 tuổi, nhưng Viên Thị Lý đã có hơn 8 năm theo nghề dệt Zèng. Tấm vải thổ cẩm do bàn tay khéo léo của Lý dệt nên  luôn có hoa văn đẹp mắt và vô cùng sắc sảo. Lý kể rằng: Lý biết dệt Zèng từ năm 14 tuổi. Người con gái Tà Ôi lớn lên học dệt Zèng từ chị, từ mẹ, rồi làm nên những tấm thổ cẩm đầy màu sắc để mặc vào mùa lễ hội, ngày lễ, tết truyền thống của đồng bào. Dệt Zèng đến với người con gái Tà Ôi một cách tự nhiên và gắn bó với họ đến tuổi lấy chồng, cả khi đã trở thành mẹ, thành bà. Riêng với Viên Thị Lý, dệt Zèng còn để lưu giữ những nét truyền thống của ông bà mình để lại: “Em biết dệt Zèng từ năm 14 tuổi. Em học dệt từ mẹ. Em muốn làm nghề dệt Zèng để có thêm thu nhập và bảo tồn nghề truyền thống của cha ông. Hiện nay thổ cẩm Zèng của đồng bào em chỉ mới tiêu thụ được trong huyện và tỉnh thôi. Vì vậy, em mong muốn đồng bào các dân tộc khác biết đến sản phẩm của mình, thổ cẩm Zèng bán được ra cả nước và nhiều nước khác.”. Viên Thị Lý nói.
Để làm ra một sản phẩm thổ cẩm hoàn thiện, phải trải qua rất nhiều công đoạn. Trước hết, người phụ nữ Tà Ôi phải chuẩn bị sợi, lên khuôn và dệt vải phải mất đến cả tuần, nhất là vải Zèng có đính hạt cườm thì phải làm rất công phu, tỷ mỉ. Đây cũng chính là nét độc đáo và riêng biệt của dệt zèng, tạo hoa văn bằng cườm, không bằng chỉ màu như dệt thổ cẩm ở các nơi khác. Ngoài tạo hoa văn bằng cườm, phụ nữ Tà Ôi cũng sáng tạo thêm nhiều hoa văn khác trên tấm vải thổ cẩm như: hoa lá, thú vật, chim muông trong truyền thuyết với những màu sắc chủ đạo là đỏ, trắng, xanh lá cây, xanh lục, vàng...Người phụ nữ Tà Ôi thường truyền nghề dệt Zèng cho con gái từ rất sớm để các con giữ gìn nghề truyền thống của dân tộc mình. Chị A Viết Thị Nhi, ở xã A Roàng  chia sẻ: “Sản phẩm Zèng của người Tà Ôi được dùng trong các lễ hội như lễ hội A Za, lễ hội đâm trâu, cưới hỏi, ngày lễ tết… Tôi phải truyền nghề dệt Zèng lại cho con vì để các con giữ gìn nghề truyền thống của cha ông. Riêng ở A Roàng thì hộ nào cũng có khung dệt. Trẻ em đi học về là ngồi dệt với bố mẹ. Trước đây đời sống bà con khó khăn lắm, nhưng nay nhờ có vải thổ cẩm bán mà mua được trâu, bò, cho con cái học hành.”
Hiện nay, tại huyện A Lưới có 4 tổ hợp dệt zèng ở các xã Phú Vinh, Nhâm, A Ðớt và thị trấn A Lưới, với gần 150 phụ nữ tham gia. Ðồng bào các dân tộc Pa Kô, Vân Kiều, Pa Hy trên địa bàn A Lưới cũng đang học hỏi, phát triển nghề dệt zèng. Sản phẩm thổ cẩm Zèng, ngoài bán cho các huyện miền núi trong tỉnh và các tỉnh lân cận như Quảng Nam, Quảng Trị, đã được xuất khẩu ra nước ngoài tiêu thụ. Du khách trong và ngoài nước khi đến A Lưới cũng thường tự tay lựa chọn cho mình những sản phẩm Zèng như: khăn quàng, áo, túi, ví…Trung bình mỗi tấm vải Zèng bán ra ngoài thị trường có giá từ 200.000 -500.000 đồng, loại được kết cườm công phu và đẹp mắt lên đến hơn 2 triệu đồng. Chị Lê Thị Kim Thoại, Chủ nhiệm Hợp tác xã dệt thổ cẩm xã Nhâm cho biết: sản phẩm thổ cẩm của đồng bào dân tộc ở A Lưới bán được ra thị trường trong nước và nước ngoài là nhờ chất lượng tốt, tấm vải mềm, mùa hè mặc mát và hút mồ hôi, mùa đông thì ấm. “Nghề dệt Zèng phải làm công phu, trải qua nhiều công đoạn thì tấm vải mới đạt chất lượng. Hiện nay, sản phẩm thổ cẩm ngoài bán cho các vùng lân cận như Quảng Nam, Quảng Trị chúng tôi còn bán được cho khách du lịch trong nước và quốc tế. Dù vẫn còn nhiều khó khăn nhưng chúng tôi vẫn quyết tâm duy trì nghề dệt Zèng và cố gắng truyền dạy cho lớp trẻ vì đây là nghề truyền thống của cha ông mình.”
Để khôi phục và phát triển nghề dệt Zèng truyền thống, UBND huyện A Lưới đã lập dự án khôi phục nghề này ở các xã Hương Lâm, A Ðớt, Nhâm, thị trấn A Lưới và A Roàng. Huyện cũng có chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo, tập huấn kỹ thuật để bà con tạo ra những sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường.  Ngoài ra, dự án phát triển du lịch Mê Công tại Thừa Thiên - Huế đã phối hợp với Công ty Ella Viet tiến hành các hoạt động tư vấn thiết kế mẫu theo nhu cầu thị trường, hướng dẫn bà con tiếp cận với các chất liệu, kỹ thuật để nâng cao tính ứng dụng của sản phẩm. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch UBND huyện A Lưới cho biết: “Chúng tôi đã vận động học sinh, công nhân viên chức sử dụng trang phục từ thổ cẩm Zèng để tạo công ăn việc làm thêm cho bà con và quảng bá ra ngoài. Chúng tôi cũng phối hợp với các trung tâm tập huấn, hướng dẫn bà con cải tiến cách dệt, để chất liệu, hình thức, màu sác thổ cẩm phù hợp hơn. Đặc biệt là các sản phẩm gọn nhự có thể bán được cho khách du lịch.”
Từ sự đầu tư của Đảng, Nhà nước cùng các chương trình, dự án, cơ sở hạ tầng và đời sống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn huyện A Lưới đã có nhiều khởi sắc. Đến A Lưới hôm nay, không chỉ ấn tượng bởi những cánh rừng nguyên sinh, những trang trại cà phê, cao su bạt ngàn mà còn được chứng kiến sự hồi sinh mạnh mẽ của nghề dệt Zèng truyền thống. Dệt Zèng được khôi phục không chỉ giúp bà con thoát nghèo mà còn làm sống lại một nét văn hóa đặc sắc của vùng núi rừng Thừa Thiên Huế./.