Đhanuôr lâng pr’zợc chắp nhêr!

Ooy t’ruíh Văn hoá đhi noo hêê acoon cóh tuần l’lăm, t’ruíh ơy xay moon tước ooy đhanuôr lâng pr’zợc đắh văn hoá cha bánh trôi, bánh chay âng manứih a’duôn bêl tết t’ngay 3/3 zâp c’moo. Tuần nâu, đhanuôr lâng pr’zợc chấc lêy năl văn hoá ooy t’ngay hơnh déh moót đông t’mêê âng manứih Thái.

Bêl k’noọ bhrợ đông, manứih Thái buôn vêy cr’chăl t’ngay ra’văng đợc đenh, tơợ bhiệc bhrợ têng n’loong n’cuông, lêy pay đhị k’tiếc đông, lêy t’ngay giờ. Bhiệc lêy t’ngay giờ chr’nắp bhlâng, hadang c’la đông cắh năl cơnh lêy t’ngay giờ nắc k’đươi vêy ngai n’năl lêy đoọng. ting cơnh lêy cha’mêết âng manứih Thái nắc c’xêê chẵn zêng nặc đợ c’xêê liêm choom, choom bhrợ padưr đông, lâng tước t’ngay moót đông t’mêê cung cơnh đêếc. t’ngay n’đoo moót đông ắt t’mêê bơơn dáp lêy tơợ t’ngay cha’tộp đông. Lâng manứih Thái, lêy pay t’ngay cha’tốp đông oó crêê lâng t’ngay n’niên lâng tuổi âng c’la đông. Bêl t’ngay cha’tốp đông, lấh mơ đhi noo, bhúh xoọng lâng đhanuôr cóh vel, nắc vêy bhúh xoọng đắh k’căn âng c’la đông tước pấh đông t’mêê.

Bêl đông ơy cha’tốp xang, c’la đông nắc k’đươi 1 cha’nặc t’coóh t’ha cóh vel, manứih choom bhrợ cha, liêm ta’níh nắc dzoọng đương cóh đông đoọng bhrợ ađay nắc c’la đông. Xang nặc dịc điêl âng c’la đông vêy xập xa’nập liêm, bhặ k’coon xang nặc k’đhơợng cày dzoọc ooy đông t’mêê. Ti’dzịc đơơng gọ ậh. t’coóh Lường Văn Tun, ắt cóh vel Nà Lính, chr’hoong Thuận Châu, tỉnh Sơn La đoọng năl:

K’dịc bhặ k’coon xang nặc lướt tước bha’nơợc dzoọc ooy đông nắc ta’moóh: Vêy c’la đông ắt cóh đông cắh?. xang nặc manứih ắt cóh đông ta’ơơi moon Váih, bêl đâu anức t’ngay c’xêê liêm acu moót ắt đông t’mêê, lâng t’coóh ắt cóh đông cung moon:Choom ặ, lướt moót ắt nắc moót ắt đoọng liêm crêê, doọ râu, nắc ahêê lêy moót ặt ooy đông t’mêê têêm ngăn, k’rơ, k’coon cha’châu pazưm bhrợ cha liêm choom.

Xang râu xay moon âng manứih bhrợ ađay c’la cóh đông nắc 2 anhi dịc điêl lướt moót l’lăm ooy đông, xang nặc tước đhi noo bhúh xoọng nắc tơợp âng đơơng đhr’nuum pr’lọp, pr’đươi pr’dua zâp râu moót t’tưn. Buôn lêy đhr’nông đông âng manứih Thái vêy 2 p’loọng moót glúh. 1 p’loọng đhị đông zr’nêệ âng pr’loọng đông, 1 p’loọng cắh váih ta’pêếh. c’la đông nắc lướt moót đắh p’loọng cắh vêy ta’pêếh lâng đợc lơi cày. Xang nặc đợc gọ đhị ta’pêếh m’pâng đông xang nặc tơợp câm óih đhị đông t’mêê. Apêê pay 1 n’jéh a’ngoọn buôl bhrợ 4 boọng xang nặc đợc đhị boọp gọ. bêl zêệ pứih, váih gr’doọc nắc zâp râu bhiệc liêm choom, c’la đông nắc bơơn k’bhộ ngăn. Xang nặc manứih ma giang nắc tơợp bhrợ bh’rợ bhuốih cúng, đợ xang bhrợ nắc đh’rứah âm cha bhui har. T’coóh Lường Văn Tun đoọng năl cớ:

Hơnh déh đông t’mêê âng manứih Thái cung ting tô bhúh, vêy tô bhúh nắc bh’zi a’ọc, xang nặc úh pa’chêện, bhrợ 1 a’pướih ch’na cóh bàn thờ đoọng bhuốih a’bhô giang, a’bhướp a’dích. Hân đhơ cơnh đêếc, cung vêy tô bhúh nắc bhrợ a’pướih ch’na lâng lêệ a’ọc mamung đoọng bhuốih a’bhướp a’dích ahay.

Xang bêl manứih bhuốih lêy xang, hadang bhiệc bhan lêệ hất nắc c’la đông zêng đoọng ha manứih bhuốih n’nắc. hadang lêệ chêện, nâu đoo nắc 1 p’nong a’ọc ta úh lơi cơnh đêếc…nắc đoọng ha c’la đông pác đoọng ha manứih bhuốih 1 p’lâu, nar, lêệ..dzợ ha mơ nắc đợc cóh a’pướih k’đươi đhi noo bhúh xoọng, đhanuôr cóh vel bhươl cha. Bhiệc âm cha cóh đông t’mêê cắh nặc mưy hơnh déh đoọng ha c’la đông nắc dzợ âm cha zr’nưm âng zâp ngai cóh vel, đh’rứah bhui har ặt chi’ớh tước ra’diu t’ngay m’mưy.