Lâng râu t’bhlâng pậ chr’nắp âng đảng, nhà nước, quốc hội, ooy zâp nhiệm kỳ đăn đâu, đợ mơ đại biểu nắc manứih acoon cóh pấh bhrợ ooy zâp cơ quan dân cử ting t’ngay ting bấc. hân đhơ cơnh đêếc, đoọng đhanuôr zâp acoon cóh ting chrooi đoọng boọp p’rá bấc lấh đhị zâp cơ quan dân cử nắc pabhlâng kiêng vêy râu moót bhrợ k’rơ lấh mơ âng zâp cấp, zâp ngành.

Ooy 4 nhiệm kỳ quốc hội đăn đâu, đợ mơ đại biểu manứih acoon cóh bơơn tơợ 15,6% tước 17,27% pazêng đợ đại biểu quốc hội. đại biểu nắc manứih acoon cóh ting pấh HĐND cấp tỉnh nhiệm kỳ 2011-2016 nắc 688 cha’nặc, bơơn 18%, cấp chr’hoong lâng cấp chr’val bơơn lấh 20%. Đhị diễn đàn quốc hội, bấc đại biểu acoon cóh nắc ơy vêy đợ râu chrooi đoọng chr’nắp ooy zâp quyết sách âng quốc hội, lấh mơ nắc zâp chính sách crêê tước acoon cóh. Nhiệm kỳ khoá 13 hanua, quốc hội nắc ơy lêy cha’mêết bhiệc bhrợ têng chính sách, pháp luật đắh k’đhơợng zư, đươi dua k’tiếc đhị zâp nông lâm trường quốc doanh. Cung ooy nhiệm kỳ nâu, g’lúh tr’nơợp bộ trưởng, chủ nhiệm UB acoon cóh Giàng Seo Phử ơy ta’ơơi moon râu ta’moóh âng zâp đại biểu crêê tước xa’nay bh’rợ 135, c’lâng bh’rợ ra’pặ đhị đhanuôr ắt, bhiệc pa’tơơi đhanuôr, pachoom bh’rợ tr’nêng, k’tiếc ắt, k’tiếc bhrợ cha đoọng ha đhanuôr acoon cóh. Bhiệc nâu đoọng lêy, đại biểu acoon cóh ting t’ngay ting vêy boọp p’rá liêm chr’nắp ooy zâp cơ quan đhanuôr k’đươi. Hân đhơ cơnh đêếc, ting cơnh t’coóh Lù Văn Que, chủ nhiệm hội đồng tư vấn đắh acoon cóh âng mặt trận tổ quốc VN, hân đhơ zâp nhiệm kỳ đăn đâu, đợ mơ đại biểu manứih acoon cóh ooy zâp cơ quan dân cử taluôn dal bấc lấh mơ đợ đhanuôr, nắc cung dzợ vêy 2, 3 đhanuôr acoon cóh cắh ơy vêy p’cắh mặt ooy cơ quan quyền lực nhà nước dal bhlâng:

Khoá 11 vêy 22 acoon cóh cắh ơy bơơn pấh bhrợ ooy quốc hội, khoá 12 cung vêy 22 acoon cóh cắh bơơn pấh bhrợ. Khoá 13 vêy 78 đại biểu acoon cóh nắc vêy 24 thành phần acoon cóh cắh bơơn pấh bhrợ quốc hội lâng lấh mơ vêy 5 acoon cóh cắh bơơn pấh bhrợ quốc hội zâp khoá. Acu k’đươi moon lêy cha’mêết paliêm lấh mơ, pa’xoọng đại biểu ooy zâp thành phần acoon cóh tu bhiệc nâu bhrợ p’cắh râu liêm ma mơ âng zâp acoon cóh.

Đhị lalua lêy, mặt bằng c’năl bh’rợ âng zâp acoon cóh lêy zr’nưm dzợ đệ, pr’đơợ kinh tế, văn hoá, xã hội dzợ bấc zr’nắh k’đhạp. bấc manứih cắh năl chữ lâng p’rá a’đhuộc nắc k’đhạp bhlâng đắh bh’rợ xay moon ứng cử lâng bầu cử. g’lúh tr’nơợp pấh ứng cử ooy cơ quan dân cử, anoo Hoàng Quốc Khánh, acoon cóh Giáy cóh Lai Châu đoọng năl, hân đhơ bơơn cơ quan xay moon lâng bhrợ zâp pr’đơợ pấh zâp lớp pachoom đoọng chấc lêy năl liêm gít cr’liêng xa’nay đoọng ha bhiệc ứng cử, nắc lâng zâp ứng cử g’lúh tr’nơợp lêy pa’đăn, pay xơợng cr’liêng xa’nay lâng kỹ năng k’đươi moon tranh cử, bhrợ padưr xa’nay bh’rợ, k’đươi moon cử tri cắh ơy dal. Nâu đoo nắc g’roong zăng pậ, bhrợ pa’xiêr g’lúh bh’rợ liêm choom lâng zâp ứng cử viên nắc manứih acoon cóh. Anoo Hoàng Quốc Khánh moon:

Pr’đơợ cóh k’coong ch’ngai, zr’lụ acoon cóh, bhiệc pa’đăn đươi lâng zâp thông tin t’mêê cắh ơy bấc đấh. râu 2 nắc cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh nắc c’năl bh’rợ âng đhanuôr cắh liêm ma mơ, cr’chăl pa’đăn prá lâng cử tri, k’đươi moon nắc lêy bil bấc c’rơ g’lêếh đoọng đhanuôr năl gít.

Cắh mưy cơnh đêếc, zâp ứng cử viên manứih acoon cóh dzợ buôn lêy bhrợ bấc cơ câú cơnh nắc ứng cử viên pân’đil, p’niên, nắc manứih cóh ngoai đảng. nâu đoo cung nặc râu zr’nắh k’đhạp đắh bh’rợ xay bhrợ k’đươi bầu cử cung cơnh têêm ngăn cr’noọ bh’rợ m’bứi bhlâng 18% pazêng đợ đại biểu quốc hội nắc manứih acoon cóh âng manứih ứng cử lâng cr’chăl k’đươi moon tranh cử. tu cơnh đâu, đoọng bơơn cr’noọ bh’rợ cơnh k’noọ đợc, k’đươi moon nắc lêy bhrợ pazưm đh’rứah âng cấp uỷ chính quyền lâng râu t’bhlâng, đươi bhrợ đh’rứah âng zâp coq quan, ban ngành, MTTQVN ooy đắh bầu cử, tơợ hiệp thương xay moon manứih ứng cử lướt k’đươi moon tranh cử. đoọng âng đơơng đợ c’năl bh’rợ, kỹ năng lêy bhrợ k’đươi tranh cử đoọng ha 90 ứng cử viên đại biểu quốc hội khoá 14 lâng đại biểu HĐND nhiệm kỳ 2016-2021 nắc manứih acoon cóh ooy 17 tỉnh đắh Bắc. lứch c’xêê nâu, 1 lớp pachoom nắc bơơn bhrợ têng đoọng ha zâp ứng cử viên nắc manứih acoon cóh ooy zâp tỉnh đắh Nam. T’coóh Nguyễn Lâm Thành đoọng năl:

Bấc ứng cử viên nắc manứih acoon cóh, nắc ứng cử viên cóh k’coong ch’ngai. Nắc lớp pachoom g’lúh nâu âng hội đồng acoon cóh nắc đoọng zúp zâp ứng cử viên nắc manứih acoon cóh vêy pa’xoọng kinh nghiệm, vêy pa’xoọng c’năl bh’rợ, kỹ năng lâng grơơ nhool, tin đươi lấh mơ đoọng k’đươi moon tranh cử ha đay liêm choom lấh, rơơm vêy bơơn ta cử dal bấc bhlâng.

Đợ lớp pachoom cơnh đâu nắc chr’nắp bhlâng đoọng âng đơơng g’lúh bh’rợ liêm choom lấh mơ đoọng ha zâp ứng viên nắc manứih acoon cóh. Hân đhơ cơnh đêếc, ooy ha y chroo, đoọng padưr dal bấc lấh mơ đợ đại biểu manứih acoon cóh pấh bhrợ ooy zâp cơ quan dân cử cung cơnh đoọng k’rong pazưm liêm zâp 54 acoon cóh ooy quốc hội nắc zâp cấp, zâp ngành lêy vêy đợ bh’rợ t’bhlâng k’rơ lấh mơ đoọng bhrợ têng, bhrợ pr’đơợ, pachoom c’bhúh cán bộ acoon cóh. Tơợ đêếc chrooi pa’xoọng bhrợ têng thắng lợi chính sách acoon cóh âng đảng, âng đơơng k’coong ch’ngai, zr’lụ đhanuôr acoon cóh ting bhr’dzang padưr pa’xớc zr’nưm âng k’tiếc k’ruung./.

Tạo điều kiện cho người dân tộc thiểu số tham gia cơ quan dân cử 

Với nỗ lực rất lớn của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, trong các nhiệm kỳ gần đây, tỉ lệ đại biểu là người dân tộc thiểu số tham gia các cơ quan dân cử ngày càng cao. Tuy nhiên, để đồng bào các dân tộc thiểu số ngày càng góp tiếng nói nhiều hơn tại các cơ quan dân cử thì rất cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn nữa của các cấp, các ngành.

           Trong 4 nhiệm kỳ Quốc hội gần đây, tỷ lệ đại biểu người dân tộc thiểu số chiếm từ 15,6% đến 17,27% tổng số đại biểu Quốc hội. Đại biểu là người dân tộc thiểu số tham gia Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nhiệm kỳ 2011 - 2016 là 688 người, chiếm 18%; cấp huyện và cấp xã chiếm hơn 20%. Tại diễn đàn Quốc hội, nhiều đại biểu dân tộc thiểu số đã có những đóng góp quan trọng trong các quyết sách của Quốc hội, nhất là các chính sách liên quan đến dân tộc. Nhiệm kì khóa 13 vừa qua, Quốc hội đã tiến hành giám sát tối cao việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng đất đại tại các nông, lâm trường quốc doanh. Cũng trong nhiệm kì này, lần đầu tiên, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban dân tộc Giàng Seo Phử đã đăng đàn trả lời chất vấn của các đại biểu liên quan đến chương trình 135, thực trạng và giải pháp sắp xếp bố trí dân cư vùng thường xảy ra thiên tai, vấn đề di cư tự do, đào tạo nghề, đất ở, đất sản xuất cho đồng bào thiểu số. Điều này cho thấy, đại biểu dân tộc thiểu số ngày càng có tiếng nói trong các cơ quan dân cử. Tuy nhiên, theo ông Lù Văn Que, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về dân tộc của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, mặc dù các nhiệm kỳ gần đây, tỉ lệ đại biểu là người dân tộc thiểu số trong các cơ quan dân cử luôn cao hơn so với số dân, song vẫn có một số dân tộc chưa từng có đại diện trong cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất:

          Khóa 11 có 22 dân tộc chưa được tham gia Quốc hội, khóa 12 cũng có 22 dân tộc chưa được tham gia. Khóa 13 có 78 đại biểu dân tộc thiểu số thì có 24 thành phần dân tộc chưa được tham gia Quốc hội và đặc biệt có 5 dân tộc chưa được tham gia Quốc hội các khóa. Tôi đề nghị nên cân nhắc, xem xét kĩ hơn, tăng thêm đại biểu ở các thành phần dân tộc vì điều này thể hiện sự bình đẳng giữa các dân tộc

Trên thực tế, mặt bằng dân trí của các dân tộc thiểu số nhìn chung còn thấp, điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội còn nhiều khó khăn. Nhiều người không biết chữ và tiếng phổ thông nên rất khó khăn trong công tác tuyên truyền ứng cử và bầu cử. Lần đầu tiên tham gia ứng cử vào cơ quan dân cử, anh Hoàng Quốc Khánh, dân tộc Giáy ở Lai Châu cho biết: Dù được cơ quan giới thiệu và tạo mọi điều kiện tham gia các lớp bồi dưỡng, tập huấn để tìm hiểu, nắm bắt thông tin phục vụ việc ứng cử, song với các ứng viên là người dân tộc thiểu số ở các địa phương miền núi như anh, lại tham gia ứng cử lần đầu nên điều kiện tiếp cận, thu thập thông tin và kĩ năng vận động tranh cử, xây dựng chương trình hành động, thuyết phục lôi cuốn cử tri còn rất hạn chế. Đây là rào cản không nhỏ, làm hạn chế cơ hội thành công đối với các ứng cử viên là người dân tộc thiểu số. Anh Hoàng Quốc Khánh nói:

 “Điều kiện ở vùng miền núi, vùng dân tộc thiểu số việc chúng tôi tiếp cận với các thông tin mới, nóng còn hạn chế so với miền xuôi. Thứ hai là ở vùng dân tộc thiểu số thì trình độ bà con còn chưa đồng đều nên quá trình tiếp xúc cử tri, vận động phải mất rất nhiều công sức để bà con nắm được”

            Không những thế, các ứng cử viên là người dân tộc thiểu số còn thường kèm theo rất nhiều cơ cấu như là ứng cử viên nữ, trẻ, là người ngoài Đảng. Đây cũng là khó khăn trong công tác triển khai vận động bầu cử cũng như đảm bảo mục tiêu có ít nhất 18% tổng số đại biểu Quốc hội là người dân tộc thiểu số. Ông Nguyễn Lâm Thành, Phó Chủ tịch Hội đồng dân tộc của Quốc hội cho rằng, kết quả trúng cử phụ thuộc rất lớn vào quá trình chọn người ứng cử và quá trình vận động tranh cử. Do đó, để đạt được mục tiêu như dự kiến, đòi hỏi phải có sự chỉ đạo tập trung, thống nhất của cấp ủy Đảng, chính quyền và sự nỗ lực, đồng thuận của các cơ quan, ban, ngành, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong công tác bầu cử, từ hiệp thương giới thiệu người ứng cử đến vận động tranh cử. Để cung cấp những kiến thức, kỹ năng tiến hành hoạt động vận động tranh cử cho các ứng cử viên người dân tộc thiểu số, ngày 21 tháng 4 vừa qua, Hội đồng dân tộc của Quốc hội đã tổ chức lớp tập huấn kỹ năng vận động tranh cử cho 90 ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa 14 và đại biểu Hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2016-2021 là người dân tộc thiểu số ở 17 tỉnh phía Bắc. Cuối tháng này, 1 lớp tập huấn sẽ được tổ chức cho các ứng cử viên là người dân tộc thiểu số ở các tỉnh phía Nam. Ông Nguyễn Lâm Thành cho biết:

          Nhiều ứng cử viên là dân tộc rất ít người, lại là ứng cử viên ở vùng sâu, vùng xa. Cho nên lớp tập huấn lần này của Hội đồng dân tộc là để giúp cho các ứng cử viên là người dân tộc thiểu số có thêm kinh nghiệm, có thêm kiến thức, kĩ năng và có thêm bản lĩnh, sự tự tin để tiến hành các vận động tranh cử cho mình tốt hơn, để hy vọng có được kết quả trúng cử cao hơn

          Những lớp tập huấn như vậy là rất cần thiết để đem lại cơ hội thành công cao hơn cho các ứng viên là người dân tộc thiểu số. Song về lâu dài, để tăng số lượng đại biểu người dân tộc thiểu số tham gia vào các cơ quan dân cử cũng như để quy tụ đầy đủ 54 thành phần dân tộc trong Quốc hội thì các cấp, các ngành cần có những hành động quyết liệt hơn nữa để quy hoạch, tạo nguồn, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số. Từ đó góp phần thực hiện thắng lợi chính sách dân tộc của Đảng, đưa miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số từng bước phát triển trong sự phát triển chung của đất nước./.