Apêê ứng cử viên đại biểu Quốc hội lâng Hội đồng nhân dân zập cấp xoọc moọt k’đươi t’pấh bầu cử đhị apêê g’lúh lưm cử tri âng Mặt trận tổ quốc bhrợ têng. Bh’rợ nâu t’pấh râu k’rang lêy âng apêê cử tri, pa bhlầng nắc bh’rợ bhrợ têng âng apêê ứng cử viên pa glúh ha dang crêê ta bầu lâng c’lâng bh’rợ bhrợ têng cơnh boóp p’rá ơy gr’hoọt moon lâng váih nắc cơnh bh’rợ tr’nêng cơnh lalua ta níh, ếh râu nắc pazêng boóp p’rá moon đoọng u vêy, ơy gr’hoọt moon ha cợ cắh bhrợ têng.

            T’pấh bầu cử nắc bh’rợ ma nuýh ứng cử viên lưm lêy, ắt prá lâng cử tri đoọng xay moon đắh bh’rợ moon đớc âng đay ha dang bơơn ta bầu bhrợ đại biểu đhanuôr bầu lâng prá xay pazêng bh’rợ âng cử tri k’rang tước. Nâu đoo nắc cr’chăl chr’nắp bhlầng đoọng cử tri lêy pazêng ứng cử viên n’đoo choo, xay moon, pa cắh râu cr’noọ cr’niêng rơơm kiêng âng đay, tợơ đếêc nắc đoọng pa chắp lêy, chớih pay, bầu pazêng ngai zập pr’đợơ bhrợ đại biểu Quốc hội lâng đại biểu HĐND. Cóh đhr’năng lalua, cr’chăl a hay, dzợ vêy đhr’năng ứng cử viên bêl t’pấh bầu cử nắc bhrợ têng c’lâng bh’rợ liêm choom, pr’hay, ha dợ tước bêl ơy ta bầu nắc cắh bhrợ têng cơnh đếêc. Cung vêy bấc đại biểu nắc bhrợ bấc cử tri cắh yêm loom đhị bêl ơy gr’hoọt moon ha dợ cắh bhrợ têng cơnh boóp p’rá nắc đoo, cắh cợ gr’hoọt moon xang nắc đớc lơi cơnh đếêc. Ting cơnh t’coóh Lê Bá Trình, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, đắh luật pháp cắh ơy vêy n’đoo c’lâng bh’rợ đoọng k’đươi apêê đại biểu nắc bhrợ têng cơnh boóp gr’hoọt moon đhị bêl lưm, prá xay lâng cử tri, ha dợ nắc râu chr’nắp lấh mơ lâng apêê nắc râu tin đươi âng cử tri. T’coóh Lê Bá Trình moon:

            Ting cơnh a cu, zập ứng cử viên nắc lêy pa cắh c’rơ bhriele choom âng đay, trách nhiệm âng đay lâng pazêng bh’rợ tr’nêng lalua ta níh đoọng cử tri lêy, nắc a đoo vêy choom bhrợ têng hay cắh, lâng cóh t’tun nắc ch’mệêt lêy bh’rợ bhrợ têng đoọng ha đhanuôr cơnh ooy, lâng bêl  ơy crêê ta bầu nắc bhrợ têng cơnh ooy c’lâng bh’rợ ơy gr’hoọt moon lâng đhanuôr. Tu cơnh đếêc, nắc zập ứng cử viên vêy c’lâng bh’rợ ghít liêm xay moon đoọng ha cử tri xợơng, bêl đếêc nắc vêy choom t’pấh cử tri bầu a đay. Ha dang ahêê lêy bhrợ cơnh bhiệc pa cắh mặt nắc đhr’năng cử tri bầu cắh liêm dal.

            Lêy cớ nhiệm kỳ Quốc hội khoá 13, cử tri xay moon dal pazêng râu xăl t’mêê cóh bh’rợ âng Quốc hội đắh bh’rợ lập pháp, ch’mệêt lêy lâng quyết định pazêng bh’rợ chr’nắp âng k’tiếc k’ruung. Đhơ cơnh đếêc, dzợ vêy bh’rợ đoọng ha pêê cơ quan đhanuôr bầu dzợ “ nợ” cử tri lâng đhanuôr prang  k’tiếc k’ruung, pa bhlầng nắc đhị bơr pêê bh’rợ đắh khiếu nại, tố cáo, đương zêl cha groong t’tông k’roóch; tệêm ngăn chr’na đh’nắh; chếêc lêy đắh pa câl đoọng ha chr’nóh chr’bệêt âng Việt Nam… Muy đắh âng đhr’năng nâu nắc c’rơ bhrợ têng, râu pa zay, pa ghít tứơc x’rịa âng đại biểu. Tu cơnh đếêc, pazêng t’ngay đâu, bêl zập g’lúh lưm cử tri âng apêê ứng cử viên đại biểu Quốc hội lâng HĐND xọoc ta bhrợ têng đhị apêê vel đong cóh prang k’tiếc k’ruung nắc cử tri pa bhlầng k’rang tước bhiệc ứng viên bhrợ têng pazêng n’hâu ha dang ơy váih nắc đại biểu, lêy bhrợ n’hâu đoọng lalua nắc pa cắh mặt, pa cắh râu cr’noọ cr’niêng rơơm kiêng âng cử tri? Cử tri Đỗ Kim Sử, quận Cầu Giấy, Hà Nội xay moon:

            A cu lướt bầu cử tợơ c’moo 1960, zập chu lướt bầu a zi zêng lêy chr’mệêt lâng pa ghít bhlầng. Nắc tợơ ơy xợơng báo cáo, lêy zập đoo đại biểu zêng choom ta bầu. Đhơ cơnh đếêc, nắc a zi cung pa ghít bhlầng, pazêng n’hâu đoọng ha xã hội, xoọc bhrợ cắh ơy yêm loom bhlầng nắc a zi bầu. Đại biểu nắc đoo nắc vêy trách nhiệm lâng đhanuôr.

            Lêy ooy pazêng pr’đợơ âng cử tri rơơm kiêng đhị apêê đại biểu đoọng lêy, kiêng bơơn bh’nơơn liêm dal, c’lâng bh’rợ âng apêê ứng cử viên nắc dưr váih tợơ tinh thần trách nhiệm, râu nân năl, râu tr’pác tr’đoọng âng apêê ứng cử viên lâng cử tri đắh pazêng bhrợ, ha dợ đhr’năng lalua âng pr’ắt tr’mông bhrợ t’váih. Đh’rứah, ứng cử viên nắc pa cắh boóp p’rá gr’hoọt moon bele crêê ta bầu nắc vêy cơnh c’lâng lướt, bhrợ têng ghít liêm cơnh ooy đoọng pa cắh râu boóp p’rá gr’hoọt moon nắc đoo. Ting cơnh t’coóh Nguyễn Lâm Thành, Phó chủ tịch Hội đồng dân tộc âng Quốc hội, râu chr’nắp bhlầng nắc apêê ứng cử viên oó gr’hoọt moon râu pậ ga mắc ha dợ cắh liêm glặp lâng c’riư bhrợ têng lâng c’rơ âng đay, boóp gr’hoọt nắc lêy liêm choom lâng đhr’năng lalua lâng pa bhlầng nắc lêy vêy cơ chế đoọng ha cử tri apêê ch’mệêt lêy râu boóp gr’hoọt moon bhrợ têng âng đại biểu:

            Râu đoọng ch’mệêt lêy âng apêê đại biểu, nắc ting cơnh a cu lêy cóh t’tun ha dang crêê ta bầu, đhanuôr lâng cử tri nắc ma nuýh ting ch’mệêt lêy bh’rợ tr’nêng âng đại biểu apêê ơy bầu, lêy tợơ bhiệc xay moon đhị Nghị trường Quốc hội, cắh cợ nắc apêê bh’rợ đhị pr’họp HĐND cắh cợ lâng pazêng bh’rợ ghít liêm lơơng âng ma nuýh đại biểu nắc đoo tợơ bêl ơy crêê ta bầu, chroi k’rong ooy đhr’năng ha dưr kinh tế xã hội âng vel đong. Nắc đoo pazêng c’lâng đoọng ha pêê ch’mệêt lêy, pa bhlầng nắc xay moon bh’rợ chr’nắp đắh zúp zooi đại biểu bhrợ têng boóp p’rá ơy gr’hoọt moon âng đay lâng pa cắh bh’nơơn bh’rợ âng đay ơy bhrợ têng đoọng ha đhanuôr lêy. Đh’rứah cử tri lêy zập đắh c’lâng xa nay đoọng ch’mệêt lêy bh’rợ âng đại biểu.

            Tước đâu, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam apêê vel đong nắc pa glúh c’lâng bh’rợ đoọng ch’mệêt lêy chr’nắp bhlầng đắh bh’rợ bầu cử, cóh đếêc vêy bhiệc xrắ đớc boóp p’rá gr’hoọt moon, c’lâng bh’rợ âng apêê ứng cử viên bêl ting pấh tranh cử. C’lâng bh’rợ âng apêê ứng cử viên nắc bơơn pa gơi đoọng ha UBMT apêê vel đong âng apêê ứng cử, đoọng tước zập pr’họp, zập chu lưm cử tri, MTTQ zập cấp nắc ch’mệêt lêy bh’rợ âng đại biểu, lêy apêê bhrợ têng boóp p’rá gr’hoọt moon lâng đhanuôr ơy bhrợ têng tước ooy, đoọng t’váih pr’đợơ tin đươi đoọng ha cử tri đhị bêl t’moọt t’la phiếu bầu ma nuýh liêm ta níh pa cắh đoọng cr’noọ cr’niêng rơơm kiêng lâng quyền lợi âng đay./.

LỜI HỨA CỦA CÁC ỨNG CỬ VIÊN

Các ứng cử viên đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp đang bước vào vận động bầu cử thông qua các buổi tiếp xúc cử tri do Mặt trận tổ quốc tổ chức. Hoạt động này thu hút sự quan tâm của các cử tri, nhất là chương trình hành động của ứng cử viên đề ra nếu như trúng cử và kế hoạch để biến lời hứa và những cam kết ấy thành hành động thực tế, chứ không phải là những lời nói suông, hứa nhưng không làm được.

         Vận động bầu cử là việc người ứng cử gặp gỡ, tiếp xúc cử tri để thông báo về dự kiến chương trình hành động của mình nếu được bầu làm đại biểu các cơ quan dân cử và trao đổi những vấn đề mà cử tri quan tâm. Đây là thời điểm rất quan trọng để cử tri thấy được những ứng cử viên nào có thể phản ánh chính xác nhất tâm tư, nguyện vọng của mình, trên cơ sở đó, cân nhắc, lựa chọn, bầu những người đủ tiêu chuẩn làm đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Trên thực tế, thời gian qua, vẫn có tình trạng ứng cử viên khi vận động bầu cử thì xây dựng chương trình hành động rất hấp dẫn, nhưng khi được bầu lại xa rời chương trình đó. Cũng có không ít đại biểu không làm cử tri hài lòng khi hứa mà không làm được hoặc hứa rồi để đấy. Theo ông Lê Bá Trình, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, về mặt luật pháp chưa có chế tài nào bắt buộc các đại biểu phải thực hiện lời hứa khi tiếp xúc cử tri, thế nhưng chế tài lớn nhất đối với họ chính niềm tin của các cử tri. Ông Lê Bá Trình cho rằng:“Theo tôi mỗi ứng cử viên phải thể hiện rõ năng lực, trách nhiệm của mình bằng chương trình hành động để cử tri thấy rằng anh có làm được việc hay không và sau này giám sát, khi anh hứa với cử tri như thế nào và khi đã trúng cử rồi anh thực hiện kế hoạch đã hứa với cử tri như thế nào. Cho nên mỗi ứng cử viên phải có chương trình hành động cụ thể trước cử tri thì khi đó mới có tính thuyết phục. Nếu chúng ta chỉ làm theo kiểu đại diện thì tính thuyết phục trước cử tri không cao”.

Nhìn lại nhiệm kì Quốc hội khóa 13, cử tri đánh giá cao những đổi mới trong hoạt động của Quốc hội về công tác lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Tuy nhiên, vẫn còn đó những vấn đề các cơ quan dân cử còn “nợ” cử tri và nhân dân cả nước nhất là ở một số lĩnh vực như khiếu nại, tố cáo, phòng chống tham nhũng; an toàn vệ sinh thực phẩm; tìm đầu ra cho nông sản Việt Nam… Một phần nguyên nhân của thực tế này là sự thiếu năng lực, quyết tâm đeo bám vấn đề đến cùng của đại biểu. Do vậy, những ngày này, khi các cuộc tiếp xúc cử tri của các ứng viên đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân đang diễn ra tại các địa phương trong cả nước thì cử tri đặc biệt quan tâm tới việc ứng cử viên sẽ làm được những gì nếu trở thành đại biểu, sẽ làm gì để biến chương trình hành động của họ thành thực tế và hơn hết là làm gì để thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri? Cử tri Đỗ Kim Sử, quận Cầu Giấy, Hà Nội nhận xét:“Tôi đi bầu cử từ năm 1960, mỗi lần đi bầu chúng tôi xem xét và cân nhắc kỹ. Tất nhiên, nghe báo cáo thì đại biểu nào cũng xứng đáng. Nhưng chúng tôi cân nhắc những gì cần cho xã hội, đang bức xúc nhất thì chúng tôi bầu. Đại biểu đó phải có trách nhiệm trước nhân dân”.

Soi vào những tiêu chuẩn mà cử tri kỳ vọng ở các đại biểu để thấy, muốn đạt được hiệu quả, chương trình hành động của ứng cử viên phải xuất phát từ tinh thần trách nhiệm, sự hiểu biết, sự đồng cảm và chia sẻ của các ứng cử viên đối với cử tri về những vấn đề mà thực tiễn cuộc sống đặt ra. Đồng thời, ứng cử viên phải thể hiện cam kết khi trúng cử sẽ có bước đi và lộ trình cụ thể như thế nào để thực hiện cam kết đó. Theo ông Nguyễn Lâm Thành, Phó Chủ tịch Hội đồng dân tộc của Quốc hội, điều quan trọng là ứng cử viên đừng cam kết những điều quá xa so với khả năng của bản thân mà cam kết đó phải sát với tình hình thực tế và nhất là cần phải có cơ chế để cử tri giám sát cam kết của đại biểu: “Cái gì sẽ giám sát cam kết của đại biểu thì tôi nghĩ rằng sau này trúng cử, người dân và cử tri sẽ là người theo sát hoạt động của đại biểu mà họ đã bầu ra thông qua các hoạt động tại nghị trường Quốc hội hay là các hoạt động tại cuộc họp của HĐND hay bằng hoạt động cụ thể của người đại biểu đó sau khi trúng cử đóng góp vào trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Đó là những kênh người ta sẽ giám sát đặc biệt là truyền thông có vị trí rất quan trọng trong việc giúp đại biểu thực hiện lời hứa của mình và thể hiện được kết quả của mình trước cử tri. Đồng thời cử tri thông qua truyền thông có thể giám sát được hoạt động của đại biểu.”

Tới đây, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các địa phương sẽ ban hành chương trình giám sát đặc biệt trong công tác bầu cử, trong đó có việc ghi chép lại các lời hứa, chương trình hành động của các ứng cử viên khi tham gia tranh cử. Bản chương trình hành động của các ứng cử viên sẽ được gửi cho MTTQ các địa phương mà họ ứng cử, để trong từng kì họp, từng lần tiếp xúc cử tri, MTTQ các cấp sẽ theo dõi, giám sát hoạt động của đại biểu xem họ thực hiện cam kết trước cử tri đến đâu, để tạo cho cử tri niềm tin tưởng khi bỏ lá phiếu bầu ra người xứng đáng đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền lợi của mình./.