Đh’rứah lâng zâp râu chr’nắp truyền thống xoọc bơơn zư đợc âng manứih Vân Kiều, xa’nập xập âng pân’đil Bru-Vân Kiều pabhlâng liêm chr’nắp xoọc bơơn đhanuôr ắt mamung đhị zâp vel bhươl truíh c’lâng Trường Sơn, tỉnh Quảng Bình zư đợc đoọng ha coon a’châu.

Tơợ ahay a’hươn tước đâu, manứih Vân Kiều cắh vêy bhrợ têng bhiệc chóh k’páih taanh bhrợ bhai. Bêl ahay, manứih Vân Kiều pay n’căr n’loong a mừng, dzợ ta moon nắc t’nơơm sui đoọng gloọp g’đêl a’chặc a’rang lâng bhrợ đhr’nuum đoọng đhuum. Đợ t’tưn nắc tu vêy chấc tr’câl tr’bhlêy, pân’đil Bru-Vân Kiều nắc ơy pay bhai âng manứih Lào đoọng íh bhrợ xa’nập xập âng đay. P’căn Hồ Thị Đàm, c’moo đâu 70 c’moo ơy, ắt cóh vel Cổ Tràng, chr’val Trường Sơn, chr’hoong Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình xay moon:

Bêl dzợ p’niên, ắt lâng amế ama nắc acu cung vêy xa’nập xập bêl t’ngay tết. bêl 16 c’moo lướt bơơn k’diịc, xang nặc bhrợ têng bhiệc bhan, lướt chi’ớh zêng xập n’đoóh. Xa’nập xâp âng manứih Bru-Vân Kiều ơy váih cơnh đâu tơợ ahay a’hươn.

Xa’nập xập âng pân’đil Bru Vân Kiều pazêng khăn, xa’nập, pa’noọng tuôr lâng têy. Xa’nập âng apêê pân’đil Bru vân kiều bhrợ lâng bhai a’ngoọn pr’hoọm t’viêng cắh cậ tăm, têy xa’nập dal, íh bhrợ ting cơnh n’hang a’xiu nắc a’choóh. Đhị tuôr áo lâng c’nắt 2 đắh hoọng vêy bhrợ pa’chăm, đông vêy pr’đơợ nắc lêy t’boọ pa’xoọng zên xu bạc bhoọc, vêy c’lâng pr’hoọm rơợc, bhrông, cóh cr’loọng nắc bhrợ pa’chăm chi’menh. Đắh hoọng bhrợ pa’chăm pô hình p’lêê trám bhrợ khung, cóh cr’loọng nắc bhrợ hình chứ S cắh cậ cơnh a’căn m’béh lâng cha’nur.

N’đoóh âng apêê pân’đil Bru-vân kiều nắc mưy ta’la bhai taanh bhrợ zâp pr’hoọm bhứah liêm tơợ 1,4-1,7 mét, dal lấh mơ dzung. Pân’đil Bru vân kiều xập bấc cơnh lâng đợ pr’đợc lalay cơnh, cơnh sâu tà mục, sâu tơ qua, kờ loóc, sâu tà cỏ. pr’đợc zâp râu xa’nập nắc lêy cha’mêết ooy số lượng lâng c’léh pr’dzoọng bhrợ pa’chăm ooy xa’nập. n’đoóh âng apêê pân’đil Bru vân kiều xập íh bhrợ lâng a’ngoọn nhuộm pr’hoọm chàm, cắt íh ting hình n’coo cóh dứp ma mơ. Cóh ping nắc apêê pay 5 râu chỉ pr’hoọm bhoọc, bhrông, t’viêng taanh bhrợ. Zâp pr’hoọm pr’chăm bhrợ zêng tr’cơnh, nâu đoo nắc pr’hoọm ting p’lêê trám.

Bha’lưa áo bhrợ lâng nam mạ, dal 96cm, vêy bấc đhị p’têết đh’rứah, zâp mắt k’dâng 1,2x2,5 cm.

Xọc xăl nắc apêê pân’đil Bru vân kiều chọ pa’dal chô đắh a’đai, pơng khăn dal poor bhrợ bấc vòng. Khăn bơơn taanh lâng bhai dal, 2 đắh vêy xúc tua, dal k’noọ 1 mét, vêy pr’hoọm bhrông liêm.

Lấh mơ xa’nập xập, pa’noọng coọng, khăn poor xọc, mưy ooy đợ pr’chăm cắh choom cắh vêy âng pân’đil Bru vân kiều nắc pa’noọng tuôr. Nâu đoo nắc ta bhrợ lâng đợ cr’liêng dal k’dâng 70 cm bhrợ lâng zâp cr’liêng mã não hr’lục pazưm lâng zâp cr’liêng a’rạc pr’hoọm bhoọc. ooy t’ngay xay xơ bhrợ têng bhiệc bhan nắc bêl lướt pay pachô n’đil lêy pa’coọng đoọng ha n’đil nâu cơnh ngoọ bhiệc pazao đoọng nhẫn âng a’đhuộc. t’coóh Hồ Thị Đàm, c’moo đâu 70 c’moo cóh vel Cổ Tràng chr’val Trường Sơn, chr’hoong Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình đoọng năl cớ:

Bêl ahay a’dích a’bhướp cher đoọng pa’noọng bạc, nâu đoo nắc lâng đợ apêê đông k’van. Hadợ apêê đha’rứt nắc vêy 2, 3 zệt đồng bạc lâng pa’noọng tuôr. Bêl chô ooy đông k’diịc xập xa’nập liêm. K’căn k’conh đắh n’jứih nắc đoọng pa’noọng tuôr, coọng đoọng bhrợ pa’chăm.

Manứih Bru vân kiều coọng cóh têy bhrợ p’cắh râu liêm chr’nắp lâng k’van âng đay. Lấh mơ dzợ, đợ manứih Bru vân kiều moon coọng cóh têy, tuôr nắc choom zêl cha’groong a’bhưi a’lụ. tu cơnh đâu, bêl bơơn k’diịc zâp bêl đắh đông n’đil cung kiêng zước nhăn pa’noọng bạc đoọng zư đợc, ting cơnh hình chữ C, bhứah 7cm. azi vêy g’lúh prá xay lâng pân’đil Bru vân kiều ooy xa’nập truyền thống đhị t’ngay bhiệc bhan ha’pruốt t’mêê cơnh đâu:

Nhăn chào ađhi, ađhi vêy buôn xập xa’nập truyền thống nâu cắh? ấ vêy. Azi buôn xập bêl t’ngay bhiệc bhan, tết, t’ngay chr’nắp âng acoon cóh.

Bêl xập nắc ađhi lêy ha cơnh? Acu lêy bhui har lâng kiêng bhlâng xa’nập acoon cóh đay.

Hadợ ađhi, ađhi xâng ha cơnh? Acu cug bhui har lâng tự hào bêl xập xa’nập acoon cóh đay.

Xoọc đâu, pân’đil Bru vân kiều buôn xập xa’nập truyền thống zâp t’ngay tết, xay xơ manứih. lấh mơ, xa’nập xập nâu dzợ xập bêl zâp t’ngay pabhrợ. Bấc apêê Bru vân kiều xập xa’nập truyền thống âng Bru vân kiều cắh năl váih ha bêl, hân đhơ cơnh đêếc, nắc râu liêm chr’nắp lalay âng manứih Bru vân kiều truíh c’lâng Tây trường sơn âng tỉnh Quảng Bình./.

TÌM HIỂU VỀ TRANG PHỤC CỦA NGƯỜI PHỤ NŨ BRU VÂN KIỀU 

Cùng với các giá trị truyền thống đang được lưu giữ của người Vân Kiều, trang phục của phụ nữ Bru- vân kiều rất độc đáo đang được người dân sinh sống dưới các bản làng dọc dãy Trường Sơn, tỉnh Quảng Bình lưu giữ và truyền lại cho con cháu. 

        Từ xưa đến nay, người Vân Kiều không có nghề trồng bông dệt vải. Thời trước, người Vân Kiều dùng vỏ cây a mừng hay còn gọi là cây sui để che thân và làm tấm đắp. Sau này, thông qua giao thương buôn bán, phụ nữ Bru-vân Kiều đã dùng vải dệt của người Lào để may áo, váy làm trang phục của mình. Bà Hồ Thị Đàm, năm nay 70 tuổi ở bản Cổ Tràng xã Trường Sơn, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình kể lại:  Hồi còn nhỏ, ở với bố mẹ thì tôi cũng có quần áo mở để mặc vào ngày tết. Khi 16 tuổi đi lấy chồng, rồi đi dự cưới, đi chơi đều mặc váy. Trang phuc của người Bru Vân Kiều như thế này đã có từ xa xưa rồi.

       Trang phục của phụ nữ Bru-Vân Kiều gồm có: khăn, áo, váy, thắt lưng, vòng cổ, vòng đeo tay. Áo của phụ nữ Bru Vân Kiều làm bằng vải sợi màu xanh hoặc xanh đen, tay áo dài; Áo may kiểu bà ba không xẻ tà, thân trước và thân sau được nối với nhau bằng đường móc chỉ màu, khâu theo hình xươn g cá chạy suốt từ nách áo đến chỗ xẻ tà. Cổ áo, hai bên hàng cúc áo và đoạn 2 bên hông dưới có viền hoa văn, nhà có điều kiện thì đính thêm các đồng xu bạc trắng; gấu áo có viền nhiều đường chỉ màu vàng, đỏ rộng chừng 5cm;  Hai vạt áo phía trước trang trí mô típ hoa văn quả trám to bên ngoài, bên trong là hoa văn ngôi sao tám cánh. Vạt áo phía sau  trang trí mô típ hoa văn hình quả trám đóng khung, bên trong là hoa văn hình chữ S hay móc câu và biểu tượng cây nun .

Váy của phụ nữ Bru-Vân Kiều là một tấm vải dệt thổ cẩm đủ màu rộng từ 1,4 đến 1,7m, dài quá bắp chân. Phụ nữ Bru-Vân Kiều thường đi chân đất khi mặc trang phục này; Phụ nữ Bru-Vân Kiều mặc nhiều loại váy với những tên gọi khác nhau như: Sâu tà mục, sâu tơ qua, kờ loóc, sâu tà cỏ. Tên gọi từng loại váy căn cứ chủ yếu vào số lượng và hình dáng hoa văn trang trí trên váy. Váy của phụ nữ Bru-Vân Kiều may bằng vải sợi bông nhuộm chàm, cắt may theo hình ống trên dưới bằng nhau. Phần thân váy người ta dùng 5 loại chỉ màu trắng, đỏ nâu, vàng, xanh lá cây, đỏ tươi dệt thành dải hoa văn ngang. Các hoa văn này đều có mô típ giống nhau, đó là mô típ hoa văn quả trám .

      Thắt lưng làm bằng thép mạ, dài 96 cm, gồm nhiều mắt xích nối với nhau, mỗi mắt khoảng 1,2 x 2,5 cm.

Đầu tóc được phụ nữ Bru-Vân Kiều bối cao lệch về bên trái hoặc bên phải, đội khăn dài quấn thành nhiều vòng trên đầu rồi thả sau gáy. Khăn được dệt bằng vải có dải ngang, hai đầu có xúc tua, dài khoảng gần 1 mét, thường có màu sắc sặc sỡ.

      Ngoài váy, áo, thắt lưng, vòng đeo tay, khăn vấn tóc, một trong những đồ trang sức không thể thiếu của phụ nữ Bru-Vân Kiều đó là vòng cổ. Vòng cổ là một chuỗi hạt dài khoảng 70 cm làm bằng các hạt mã não hình quả trám màu mận chín xen lẫn các hạt cườm nhỏ màu trắng. Chuỗi cườm còn là đồ sính lễ trong ngày cưới của các cô gái Bru-Vân Kiều. Trong ngày cưới, chú rể trước khi đón dâu về phải tự tay đeo vào cổ cô dâu 1 chuỗi cườm tương tự như việc trao nhẫn cưới ở dưới vùng xuôi. Bà Hồ Thị Đàm, năm nay 70 tuổi ở bản Cổ Tràng xã Trường Sơn, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình cho biết : Ngày xưa ông bà, bố mẹ tặng vòng bạc, có khi cả hủ bạc, đó là với nhà giàu. Còn nhà khó khăn thì có vài chục đồng bạc và vòng cổ. Của hồi môn của người con gái Vân Kiều khi về nhà chồng là gì ? Khi về nhà chồng mang váy áo đẹp. Bố mẹ bên chồng cho vòng cổ, vòng đeo tay để làm của hồi môn.)

Người phụ nữ Bru-Vân Kiều đeo vòng tay thể hiện sự duyên dáng, uyển chuyển và sự phú quý giàu sang của mình. Hơn nữa người Bru-Vân Kiều quan niệm đeo vòng tay, vòng cổ, vòng chân bằng bạc thì sẽ kị được gió. Do vậy, khi đi lấy chồng bao giờ nhà gái cũng thách cưới một đôi vòng bạc để làm của hồi môn và đeo cho khỏi ốm đau khi về nhà chồng. Vòng tay được làm với chất liệu bằng bạc giống hình chữ C, đường kính 7cm.

Ngày nay, phụ nữ Bru-Vân Kiều thường mặc trang phục truyền thống vào các ngày lễ tết, ma chay, cưới xin. Ngoài ra, trang phục này còn hiện diện ngay cả trong đời sống sinh hoạt hằng ngày hay khi tham gia lao động sản xuất. Phần lớn phụ nữ Bru Vân Kiều mặc váy truyền thống còn áo thì mặc giống người Kinh cho thuận tiện trong sinh hoạt và sản xuất. Trang phục truyền thống của người Bru – Vân Kiều không biết có từ bao giờ, nhưng là nét đẹp riêng có của người Bru-Vân Kiều dọc biên giới phía Tây Trường Sơn thuộc tỉnh Quảng Bình.