Zr’lụ bhươn bhứah lấh 2ha âng t’coóh Võ Tư ắt đhị a’dêr bha đưn cóh vel Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang nắc n’léh liêm t’mêê âng pô măng cụt, pazưm tr’lục lâng pô píh ngam, píh bhung... Chi ol moon ooy zr’lụ bhươn váih bấc p’lêê, t’coóh Tư moon, a’đay vel đông bhlâng nắc cóh Quảng Ngãi, xang đợ t’ngay c’xêê lướt pa bhrợ cóh Nam, c’moo 1997 t’coóh bơơn k’điêl cóh chr’val Đại Hồng, chr’hoong Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Moon ặt cóh k’coong ch’ngai váih bhứah k’tiếc, hân đhơ cơnh đêếc, diịc điêl t’coóh cắh váih k’tiếc bhrợ cha, 2 diịc điêl nắc lêy lướt bhrợ thuê t’bơơn t’mung, pr’ắt tr’mung zr’nắh k’đhạp. C’moo 2000, xang bêl xay moon lâng k’điêl, t’coóh k’rong zêng đợ râu váih cóh đông bơơn mơ 3 chỉ vàng, lướt ooy k’coong ch’ngai câl k’tiếc bhrợ bhươn c’roọl. Cr’chăl tr’nơợp, diịc điêl t’coóh Tư n’jứah lướt bhrợ thuê t’bơơn t’mung, n’jứah k’rong zên câl m’ma chr’nóh chóh pazưm a’tuông, a’bhoo lâng băn pa xoọng a’ọc, k’roóc, pay đệ băn đenh. Bơơn lêy plêệng k’tiếc cóh k’coong ch’ngai Nam Giang liêm glặp lâng bhiệc chóh tơơm cha p’lêê Nam bộ, t’coóh nắc k’rong câl m’ma đơơng chô chóh, chóh lêy ha cơnh. Tơợ 100 t’nơơm bêl tr’nơợp, tước đâu bhươn píh âng t’coóh nắc kr’bhâu t’nơơm. Lấh mơ, t’coóh dzợ chóh pa xoọng bhợc, bơ, măng cụt, pa néh, a’moot... P’lêê cóh bhươn t’coóh Tư ta moon nắc đha hưm yêm, nắc hân đhơ pa câl cóh chợ, zên pa cala dal lấh mơ 30% ting lêy lâng thị trường. xoọc, mơ mưy bhươn chóh tơơm cha p’lêê, zâp c’moo t’coóh Tư pa chô k’ha riêng ực đồng. tu cơnh đêếc, xang mơ 2 hân noo bơơn bhrợ, t’coóh Tư nắc ơy bhrợ pa dưr đông bhứah liêm xăl đhr’nông đông zir hư cóh vel đông. T’coóh Võ Tư đoọng năl, k’noọ tước đâu, ha dang váih zên, t’coóh nắc t’bhlâng k’rong bhrợ pa dưr pa xớc pa xoọng tơơm píh n’căr t’viêng lâng 2, 3 râu tơơm cha p’lêê miền Nam, vêy pa chô mơ k’tỷ đồng zâp c’moo: “Lấh mơ, cóh đâu chóh tơơm cha p’lêê miền Nam cắh vêy đắh miền Bắc, cắh liêm choom. đợ chr’nóh nâu bêl đêếc chóh m’bứi nắc 4 c’moo vêy choom bơơn bhrợ, xoọc đâu bhrợ t’váih m’ma bấc nắc 3 c’moo choom bơơn bhrợ. Ruúh tr’nơợp bơơn bhrợ cắh ha mơ nắc chóh pa xoọng t’bấc nắc cung vêy bơơn zăng lấh. Zâp c’moo cung vêy mơ 100-200 ực đồng. Ha dang bơơn vặ zên k’noọ tước đâu nắc t’bhlâng bhrợ t’bhứah bhiệc chóh pa xoọng tơơm chr’nóh. Mơ 1 t’nơơm píh ooy 1 c’moo nắc pa chô 200 ực nắc pa zêng đhị đâu zâp c’moo vêy pa chô mơ 500-700 ực đồng.”

T’coóh Đinh Văn Quý, cán bộ phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Nam Giang đoọng năl, plêệng k’tiếc cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang zăng liêm choom đoọng chóh zâp râu tơơm cha p’lêê cóh miền Nam. Cóh vel đông chr’hoong, đợ c’moo đăn đâu, bấc ngai cung ơy k’rong chóh tơơm cha p’lêê, hân đhơ cơnh đêếc cung cắh liêm choom cơnh t’coóh Võ Tư: “Nâu đoo nắc bh’rợ tiên tiến âng chr’hoong Nam Giang. 2 diịc điêl bêl lướt ooy đâu zr’nắh, c’rơ đhưr, hân đhơ cơnh đêếc cung t’bhlâng tự bhrợ têng, cắh váih máy móc lâng tước đâu cung ơy zăng liêm choom. chr’hoong cung bhrợ zâp pr’đơợ zooi zúp m’ma chr’nóh, bhiệc chóh bhrợ ha t’coóh, lêy nâu đoo nắc bh’rợ âng chr’hoong lêy t’bhứah đoọng ha zâp chr’val k’coong ch’ngai.”

Chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam năl ghít nông nghiệp nắc đoo bh’rợ bha lâng đoọng pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung, bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê. T’mêê đâu HĐND chr’hoong cung ơy pa glúh Nghị quyết đắh pa dưr pa xớc tơơm cha p’lêê pazưm lâng pa dưr pa xớc vel bhươl t’mêê. Ting đêếc, zâp c’moo chr’hoong Nam Giang nắc đợc 2,4 tỷ đồng zooi zúp zâp vel đông pa dưr pa xớc tơơm cha p’lêê, pazưm ooy 2, 3 râu tơơm chr’nóh cơnh píh bhung, píh Vinh, pa néh Thái lâng chóh lêy măng cụt đhị 2, 3 chr’val zr’lụ dứp cung cơnh zư lêy tơơm chr’nóh cóh vel đông. P’căn Zơ Râm Thị Hai, Phó Chủ tịch HĐND chr’hoong Nam Giang đoọng năl: “Chr’hoong cung ơy bhrợ pa dưr NQ 47, 67 đắh zooi zúp đhanuôr pa dưr pa xớc bh’rợ tr’nêng lâng bhrợ pa dưr bh’rợ pa dưr pa xớc tơơm cha p’lêê. C’moo 2021, chr’hoong nắc pazưm zư lêy tơơm t’boon vel đông. Đhị pr’đơợ pazưm lâng zâp chr’val, chr’hoong cung ơy lêy cha mêết, bhrợ zâp c’lâng bh’rợ liêm ghít đắh bhrợ pa dưr, zư lêy tơơm chr’nóh cóh vel đông, tơơm t’boon. Bêl ahay cung váih t’boon vel đông, xoọc đâu nắc lêy đươi dua cơnh khoa học kỹ thuật nắc liêm choom lấh mơ.”

Bhrợ têng c’lâng xa nay tr’xăl tơơm chr’níh, pa dưr bh’nơơn pr’đươi đhị mưy zr’lụ k’tiếc chóh, đợ c’moo đăn đâu, bh’rợ chóh tơơm cha p’lêê cóh bấc chr’hoong k’coong ch’ngai âng tỉnh Quảng Nam pa dưr pa xớc zăng k’rơ. Lâng pr’đơợ plêệng k’tiếc liêm buôn, lâng râu zooi zúp âng chính quyền vel đông, ngành chức năng đắh m’ma, đắh bhiệc chóh bhrợ, nắc ting t’ngay vêy bấc bh’rợ chóh tơơm cha p’lêê pa chô bấc zên. Nâu đoo nắc ta lêy c’lâng lướt t’mêê cắh mưy zúp đhanuôr k’coong ch’ngai Quảng Nam zi lấh đha rứt, nắc dzợ bhrợ cha k’van tơợ tơơm cha p’lêê nâu./.

Trồng cây ăn quả, hướng thoát nghèo của người dân miền núi

PV/VOV-Miền Trung

        Thực hiện chủ trương chuyển đổi cây trồng, tăng năng suất, hiệu quả trên cùng 1 đơn vị diện tích, những năm gần đây, mô hình trồng cây ăn quả phát triển khá mạnh tại tỉnh Quảng Nam. Đây được xem là hướng đi mới giúp người dân miền núi nơi đây phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo.

Khu vườn rộng hơn 2 héc ta của lão nông Võ Tư nằm trên sườn đồi chênh vênh thuộc thôn Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, huyện miền núi Nam Giang, rợp màu hồng tươi của hoa măng cụt, xen lẫn màu trắng tinh khôi của hoa cam, hoa bưởi…Chỉ vào khu vườn sum suê cây trái nam bộ, ông Tư kể, ông quê gốc Quảng Ngãi, sau những năm tháng lang bạt phương Nam, năm 1997 ông lấy vợ ở xã Đại Hồng, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Mang tiếng là ở nông thôn nhưng đất canh tác không có, 2 vợ chồng ông phải đi làm thuê kiếm sống, cuộc sống khá chật vật. Năm 2000, sau khi bàn bạc với vợ, ông gom hết tài sản được 3 chỉ vàng, lên núi mua đất làm trang trại. Thời gian đầu, ông Tư vừa đi làm thuê kiếm sống, vừa dành dụm tiền mùa cây giống trồng xen canh đậu, bắp và nuôi thêm heo, bò, lấy ngắn nuôi dài. Nhận thấy, khí hậu vùng cao Nam Giang thích hợp với trồng cây ăn trái Nam bộ, ông đầu tư mua giống về trồng, làm thử xem thế nào. Từ 100 gốc cam ban đầu, đến nay ông đã có vườn cam cả ngàn cây. Ngoài ra, ông còn trồng thêm chôm chôm, bơ, măng cụt, mít tố nữ, hồ tiêu… Trái cây vườn ông Tư nổi tiếng là thơm ngon, nên dù bán ở chợ, giá cũng cao hơn khoảng 30% so với thị trường. Hiện, chỉ riêng vườn cây ăn trái, mỗi năm ông Tư thu về hàng trăm triệu đồng. Nhờ đó, chỉ sau 2 vụ đầu,  ông Tư đã xây được ngôi nhà mới khang trang thay thế ngôi nhà tol, vách gỗ xập xệ dưới quê. Ông Võ Tư cho biết, sắp tới, nếu có tiền, ông sẽ tiếp tục đầu tư phát triển thêm cây bưởi da xanh và một số loại cây ăn quả miền Nam, thu nhập sẽ tăng lên cả tỷ đồng mỗi năm: “Chủ yếu ở đây trồng cây miền Nam chứ cây miền Bắc không phù hợp. Cây đây, hồi đó mình trồng số ít thì 4 năm thu hoạch, bây giờ nhân giống trồng nhiều thì 3 năm là thu hoạch. Lứa đầu thu nhập không bao nhiêu nhưng càng ngày mình trồng nhiều lên nên thu hoạch cũng được. Bình quân mỗi năm cũng được hơn 100 đến 200 triệu đồng. Nếu vay được vốn sắp tới mình tiếp tục mở rộng trồng thêm cây. Cứ tính bình quân 1 gốc cam 1 năm mình thu tầm 200 triệu thì cả vườn này mỗi năm có thể thu 500 đến 700 triệu đồng không khó.”

Ông Đinh Văn Quý, cán bộ phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Nam Giang cho biết, khí hậu ở huyện miền núi Nam Giang khá thích hợp để trồng các loại cây ăn quả miền Nam. Trên địa bàn huyện, những năm gần đây, nhiều người cũng đã đầu tư trồng cây ăn quả nhưng thành công như ông Võ Tư thì chưa nhiều: “Đây là mô hình điển hình tiên tiến của huyện Nam Giang. Hai vợ chồng khi lên đây tuổi cũng cao, sức cũng yếu nhưng cũng tự thân vận động, lao động chủ yếu chân tay chứ cũng chưa qua máy móc và  đến nay cũng đã rất thành công rồi. Huyện cũng tạo mọi điều kiện hỗ trợ cây giống, kỹ thuật cho ông và xem đây là mô hình của huyện tiếp tục nhân rộng cho các xã vùng cao.”

Huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam xác định nông nghiệp là lĩnh vực then chốt để phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới. Mới đây HĐND huyện cũng đã ban hành Nghị quyết về phát triển cây ăn quả gắn với phát triển nông thôn mới. Theo đó, mỗi năm huyện Nam Giang sẽ dành  2,4 tỷ đồng hỗ trợ các địa phương phát triển cây ăn quả; tập trung một số loại cây trồng như bưởi da xanh, cam Vinh, mít Thái và thí điểm trồng cây măng cụt ở một số xã vùng thấp cũng như bảo tồn giống cây bản địa tại địa phương. Bà Zơ Râm Thị Hai, Phó Chủ tịch HĐND huyện Nam Giang cho biết: “Huyện cũng đã xây dựng NQ 47, 67 về hỗ trợ người dân phát triển sản xuất và xây dựng mô hình phát triển cây ăn quả. Năm 2021, huyện sẽ tập trung bảo tồn cây lòong boong bản địa. Trên cơ sở phối hợp với các xã, huyện cũng đã tiến hành khảo sát, lập phương án cụ thể về xây dựng, bảo tồn cây bản địa, cây lòong boong. Trước đây cũng có loong boong bản đại, bây giờ mình có thể áp dụng khoa học kỹ thuật để bảo tồn hiệu quả hơn.”

Thực hiện chủ trương chuyển đổi cây trồng, tăng năng suất, hiệu quả trên cùng một đơn vị diện tích, những năm gần đây, phong trào trồng cây ăn quả ở nhiều huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam phát triển khá mạnh. Với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng thích hợp và sự hỗ trợ của chính quyền và ngành chức năng về cây giống, kỹ thuật, ngày càng có nhiều mô hình trồng cây ăn quả cho thu nhập cao. Đây được xem là hướng đi mới không chi giúp người dân miền núi Quảng Nam thoát nghèo mà còn làm giàu từ cây ăn quả./.