Tr’vay tr’lin coh pr’loọng đong buôn dưr vaih đhị zr’lụ da ding ca coong, zr’lụ đhanuôr acoon coh, coh đếêc vêy đhanuôr Cơ Tu coh da ding Trường Sơn. Đọong pa xiêr lâng t’hước tước đhr’năng doọ dzợ vaih đhr’năng tr’vay tr’lin coh pr’loọng đong, apêê cấp Hội pân đil chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ơy vêy bấc cơnh bhrợ têng liêm choom, cr’noọ bh’rợ lalua ta nih zooi đoọng ha pêê hội viên pa dưr “pr’loọng đong liêm ma mơ, bhui har lâng ha dưr”.

Cơnh lâng đhanuôr Cơ Tu tợơ a hay apêê pân jưih kiêng bơơn k’điêl nắc vêy pa nooi động pooi k’điêl. Tu cơnh đếêc, bêl chô ooy đong k’dic nắc manuyh pân đil pa zay pa bhrợ ta têng đui cơnh pa chô đợ jập nha âng đong k’dic ơy đơơng pooi a đay. P’rặt tr’mông zr’năh  k’đhap, g’lếêh g’lệêng cơnh đếêc, ha dợ apêê a đhi amoó cung pa jân, ặt zâng ha đay. Bấc a đhi a moó nắc crêê k’díc vay pooh, zr’năh k’đị ha dợ apêê cung căh chếêc xay moon lâng ngai, đớc p’lớơp coh loom, k’pân ha dang đay xay nắc apêê lơơng k’chăng a đay. Cơnh đếêc hớ ting c’xêê c’moo, rau căh liêm ặt zâng lâng vaih rau căh liêm coh tr’mông tr’meh âng dic điêl. Bấc tu bhiệc nắc apêê pân đil căh mặ pa jân apêê tông xó mút, pếêh hi la mr’nghêê đoọng cha lâng k’chệêt ha đay. A moó Bling Thị Oóch- Chủ tịch k’bhuh pâ đil chr’val A Tiêng, chr’hoong Tây Giang đọong năl: “Lalăm a hay apêê pân jưih buôn pêê moon nắc a đay pooi k’điêl, zập bh’rợ tr’nêng đớc đoọng ha k’điêl bhrợ, ha dợ c’la đay nắc chếêc lướt a ộm, cha cha. Tu cơnh đếêc k’điêl apêê căh mặt pa jân, zr’năh pa  bhlầng.”

Lâh 10 c’moo hay, coh vel đong chr’hoong Tây Giang ơy dưr vaih lâh 250 đhr’năng tr’vay, tr’lin coh pr’loọng đong. Coh đếêc, zr’năh đăh tinh thần đơ bấc lâng k’nặ 220 chu, vay pooh 26 tu bhiệc, đăh zên bạc 13 tu bhiệc. Đọong k’đhợơng lêy, bhlêh lơi đâh loon pazêng bh’rợ căh liêm choom crêê tước pháp luật ooy zêl, cha groong tr’vay tr’pooh coh pr’loọng đong, K’bhuh  pân đil chr’hoong Tây Giang ơy k’đươi moon apêê cấp hội nắc pa zưm lâng chính quyền apêê chr’val, vel bhươl t’bhlầng xay moon tước zập pr’loọng đong đhanuôr, xay moon bấc cơnh, bấc rau đoọng ha pêê đâh năl. Đươi cơnh đếêc nắc bấc apêê ma nuyh k’dic ơy năl chr’năp âng k’điêl đay coh pr’loọng đong. Anoo Tơ Ngôn Nhép, vel A Choong, chr’val k’noong k’tiếc Ch’Ơm, chr’hoong Tây Giang prá xay: “Lalăm a hay vêy đhr’năng pooi k’điêl xang nắc đoọng pa bhrợ ta têng bấc, vêy ngai ơy âm buoh bọol nắc chô prá xay k’điêl. Nâu kêi doó dzợ, vêy apêê cán bộ chô xay moon, pa too pa choom nắ dic điêl đh’rưah bhrợ têng, băn ca coon cha học, ặt tơt liêm ta nih vel  bhươl, k’bhuh xoọng. Đh’rưah bhrợ pa dưr pr’loong đong k’bhộ ngăn.”

Đh’rưah lâng pa zay xay moon, apêê coh tổ pa chô pr’liêm âng pân đil zập  vel bhươl cung ta luôn tước năl đhr’năng pr’ặt tr’nớt âng a đhi a moó đoọng vêy cơnh prá xay, pa too pa choom liêm ta nih lâng đâh loon. Năc cơnh đhr’năng âng a moó Bling Thị Hiếu ặt đhị vel A Hu, chr’val A Tiêng, chr’hoong Tây Giang. A moó Hiếu đoọng năl, k’dic a moó lalăm a hay dzơơng pa bhrợ ta têng, lo vay zr’năh k’điêl mơ chu bọol bhọol. Năc tợơ vêy apêê cán bộ chô xay moon đoọng, pa too pa choom bấc cơnh bấc chu nắc k’dic a moó Hiếu cung ting xọơng ting đươi lâng năl a đay vay pooh k’điêl coon cơnh đếêc nắc u lết. Cr’chăl đăn đâu, dic điêl a moó Hiếu ặt ma mông liêm ta nih, doó dzợ tr’vay tr’lin, mị nhi pa zay pa bhrợ ta têng, tr’mông tr’meh cung ting ha dưr lâh, vêy coon chếêc câl pr’đươi pr’dua coh đong zăng zập. A moó Bling Thị Hiếu xay moon: “Lalăm a hay, a đoo cung buôn vay a cu, cu xợơng căh mặ ặt tớt dzợ. Ha dợ nâu kêi doó dzợ, a đoo ơy chếêc lướt pa bhrợ, ta têng t’bơơn zên băn ca coon cha học. K’rang lêy pr’ặt tr’mông pr’loọng đong.”

  Chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam xoọc vêy 4 cr’nọo bh’rợ đăh zêl, cha groong tr’vay tr’lin coh pr’loọng đong ting cơnh pr’đợơ âng Bộ Văn hóa, Thể thao lâng Du lịch, 4 câu lạc bộ pr’loong đong ha dưr đanh mâng, 10 k’bhuh zêl, cha groong tr’vay tr’pooh coh pr’loọng đong, 10 đhị za nươr, choom tin đươi âng đhanuôr lâng 10 số điện thoại xay moon đâh. Lâng c’lâng bh’rợ xay moon bấc chu bấc cơnh, bh’rợ xay moon âng apêê cấp hội pân đil ting lalua ta nih lâh, đơơng chô bh’nơơn dal. Đươi tợơ đếêc, đhr’năng tr’vay tr’lin coh pr’loọng đong đhị chr’hoong k’noong k’tiếc Tây Giang ơy xiêr tợơ lâh 250 tu bhiệc coh c’moo 2008 xiêr dzợ 9 tu bhiệc  c’moo 2020. Pa căn Bhriu Thị Nem, Chủ tịch K’bhuh pân đil chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đọong năl, zập c’moo Hội cung t’bhlầng chô ooy vel, bhươl lêy cha mệêt đăh zêl, cha groong tr’vay tr’lin coh pr’loọng đong; t’bấc k’bhuh hoà giải viên, đhị choom đhanuôr tin đươi. Lêy cơnh đhr’năng lalua K’bhuh pân đil chr’hoong nắc vêy cơnh bhrợ têng, xay moon lalay cơnh, đơơng rau liêm ta nih đoọng bhlêh lơi lâng pa xiêr đhr’năng tr’vay tr’lin, t’hước tước moon doó lâng đhr’năng tr’vay tr’lin coh pr’loọng đong. “Bơr đhr’năng buôn tr’vay tr’lin coh pr’loọng đong. Muy nắc k’dic dzơơng pa bhrợ ta têng, muy năl âm cha, bọol nắc chô vay k’điêl ca coon. K’điêl xợơng zr’năh nắc cung vay k’dic vêy căh. Bêl dưr vaih tu bhiệc cơnh đếêc nắc apêê hội coh vel bhươl nắc đâh tước zooi zup, tệêm ngăn ha pêê lâh ta zr’năh. Tước cr’chăl  nâu nắc coh vel đong doó bơơn xợơng apêê tr’vay tr’pooh dzợ. Apêê tổ, hội bhrợ têng liêm choom bhlầng, ha dang bơơn xợơng tr’vay tr’lin nắc apêê đâh xay moon. Zập c’moo, K’bhuh pân đil zi pa zưm lâng Tư pháp, Tòa án, Công an… pazêng cơ quan c’rơ bhlầng đăh pháp luật đoọg đh’rưah xay moon. Pa bhlầng nắc crêê tước luật tr’vay tr’pooh đoọng zư lêy ma nuyh pân đil lâng p’niên k’tứi..”./.

Huyện miền núi Tây Giang hướng đến

nói không với “bạo lực gia đình”

Bạo lực gia đình còn xảy ra đáng lo ngại ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó có đồng bào Cơ Tu trên dãy Trường Sơn. Để giảm thiểu tiến tới nói không với bạo lực gia đình, các cấp Hội phụ nữ huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã có nhiều cách làm hay, mô hình thiết thực giúp hội viên xây dựng “gia đình bình đẳng, hạnh phúc, tiến bộ”.

Đối với đồng bào Cơ Tu xưa nay đàn ông muốn lấy vợ phải bỏ tiền ra cưới. Vì thế, khi đặt chân về nhà chồng, người phụ nữ thường phải làm lụng vất vả để xứng với của cải nhà chồng bỏ ra. Cuộc sống lam lũ nhưng chị em vẫn cam chịu, an phận. Nhiều chị bị chồng và gia đình chồng hắt hủi, bạo hành cũng chỉ biết cất giấu cho riêng mình, chẳng dám thổ lộ cùng ai vì sợ mọi người biết sẽ cười chê. Cứ thế, mâu thuẫn vợ chồng ngày càng nặng nề, hạnh phúc gia đình rạn nứt. Đã có những vụ việc phụ nữ bị uất ức đè nén lâu ngày phải tìm đến lá ngón để giải thoát bản thân. Chị Bling Thị Oóch- Chủ tịch Hội LHPN xã A Tiêng, huyện Tây Giang cho biết:“Trước đây đàn ông họ có quan niệm, khi cưới vợ về, mọi việc nặng nhẹ trong nhà đều do vợ đảm nhiệm, còn mình phải được hưởng thụ và đi uống bia, uống rượu. Phụ nữ chịu bạo lực về tinh thần rất lớn.”

10 năm qua, trên địa bàn huyện Tây Giang xảy ra hơn 250 vụ bạo lực gia đình. Trong đó, bạo lực tinh thần gần 220 vụ, bạo lực thân thể 26 vụ, kinh tế 13 vụ. Để ngăn chặn, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình, Hội Phụ nữ huyện Tây Giang đã chỉ đạo các cấp hội phối hợp với chính quyền các xã, thôn đẩy mạnh tuyên truyền về phòng chống bạo lực gia đình đến từng thôn, bản, từng hộ gia đình bằng nhiều hình thức phong phú. Nhờ đó, nhiều ông chồng đã dần hiểu ra vai trò của người vợ trong gia đình. Anh Tơ Ngôn Nhép, thôn A Choong, xã biên giới Ch’Ơm, huyện Tây Giang tâm sự: “Ngày xưa, cưới vợ về có tình trạng ép vợ làm việc, say rượu là to tiếng với vợ con. Nhưng ngày nay khác rồi, được cán bộ tuyên truyền, vợ chồng phải bình đẳng, cùng nhau làm việc, xây dựng gia đình. Dù khó khăn cũng không thể đánh đập vợ, phải đỡ đần nhau. Hai vợ chồng phải cùng xây dựng gia đình hạnh phúc, nuôi con cái học hành cho tốt, sống tốt với bà con, làng xóm”.

Cùng với đẩy mạnh tuyên truyền, các thành viên tổ hòa giải của Hội phụ nữ tại từng thôn bản cũng thường xuyên sâu sát, nắm bắt tâm tư, tình cảm của chị em để có biên pháp can thiệp, hòa giải kịp thời. Trường hợp của chị Bling Thị Hiếu ở thôn A Hu, xã A Tiêng, huyện Tây Giang là một ví dụ. Chị Hiếu cho biết, chồng chị trước đây suốt ngày bia rượu, mỗi khi say xỉn lại đánh đập, ngược đãi vợ con. Sau khi biết chuyện, các hội đoàn thể, đặc biệt là các chị ở Hội phụ nữ thường xuyên đến nhà tuyên truyền, hòa giải 2 vợ chồng. Mưa dầm thấm lâu, khuyên mãi rồi chồng chị Hiếu cũng hiểu được những việc làm sai trái của mình và dần bỏ những hành động bạo lực với vợ con. Thời gian gần đây, vợ chồng chị Hiếu sống khá hòa thuận, không lời qua tiếng lại, chăm lo sản xuất, kinh tế gia đình ngày càng khấm khá. Chị Bling Thị Hiếu chia sẻ: “Trước đây, vợ chồng tôi cãi nhau như cơm bữa. Tôi bị hành hạ tinh thần khủng khiếp. Nhưng giờ, chuyện đó đã là quá khứ rồi. Chồng tôi đã biết lo làm ăn, xuống phố kiếm tiền, dù vất vả ổng cũng cố gắng chăm lo cho gia đình.”

  Huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam hiện có 4 mô hình về phòng chống bạo lực gia đình theo chuẩn của Bộ Văn hóa và Du lịch, 4 câu lạc bộ hộ gia đình phát triển bền vững, 10 nhóm phòng, chống bạo lực gia đình, 10 địa chỉ tin cậy ở cộng đồng và 10 số Đường dây nóng. Với phương châm “ mưa dầm thấm lâu”, công tác tuyên truyền của các cấp hội phụ nữ ngày càng thiết thực, hiệu quả.  Nhờ đó, tình trạng bạo lực gia đình ở huyện biên giới Tây Giang đã giảm từ gần 250 vụ năm 2008 xuống còn 9 vụ năm 2020. Bà Briu Thị Nem, Chủ tịch Hội LHPN huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, hàng năm, Hội tổ chức các đoàn tăng cường về thôn, xã giám sát về  phòng, chống bạo lực gia đình; phát triển hệ thống hòa giải viên, địa chỉ tin cậy ở cơ sở. Tùy theo thực tế của từng địa phương mà Hội LHPN huyện có những kế hoạch, mô hình tuyên truyền khác nhau, đem “cái tình, cái lý” hóa giải những mâu thuẫn, xung đột, giảm thiểu bạo lực, hướng đến nói “không” với bạo lực gia đình.“Ở đây có 2 tình trạng bạo lực gia đình xảy ra. Một là chồng lười lao động, chỉ biết ăn nhậu, khi say rồi về đánh đập vợ. Hai là vợ thấy chồng như thế họ đánh lại. Khi sự việc xảy ra được các hội, tổ các địa chỉ tin cậy luôn kịp thời có mặt hỗ trợ, giúp đỡ, đảm bảo an toàn cho các nạn nhân bị bạo lực gia đình. Đến thời điểm hiện tại, trên địa bàn huyện chưa có vụ bạo lực gia đình nào mang tính nổi cộm. Các tổ, hội hoạt động rất hiệu quả, có vụ việc liên quan đến bạo lực gia đình đều kịp thời báo với cấp trên để giải quyết dứt điểm. Hàng năm, Hội LHPN phối hợp với Tư pháp, Tòa án, Công an… những cơ quan quyền lực nhất về pháp luật để tuyên truyền. Đặc biệt là luật liên quan đến bạo lực gia đình, bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái”…./.