Coong chăng Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, ặt cóh x’ría n’đắh Bắc âng Việt Nam, đhị vêy đhăm liêm pr’hay bhlâng cơnh lâng bấc coong chăng ma bhuy z’nghít. C’moo 2010, Hội đồng xay moon đoọng Mạng lưới Công viên Địa chất bha lang k’tiếc âng UNESCO âi xay moon nắc coong chăng Đồng Văn nắc Công viên địa chất bha lang k’tiếc.

# Tơợ thành phố Hà Giang, lướt trúih c’lâng 4C dâng lấh 40 km, pr’zớc vêy tước chr’hoong Quản Bạ lâng tơợp bh’dzang moọt ooy công viên địa chất Coong chăng Đồng Văn. ặt cóh dal dâng 1000-1.600 mét t’piing lâng đác biển, coong chăng Đồng Văn bhứah k’noọ 2.356km vuông âng 4 chr’hoong Quản Bạ, Yên Minh, Mào Vạc lâng Đồng Văn. Đồng Văn vêy tước 80% nắc đhêl ca cấp, bơơn bhrợ t’váih tơợ pr’đơợ môi trường lâng cr’chăl pa dưr pa bhlâng cắh mr’cơnh lâng đanh k’ha riêng ức c’moo, k’độ đớc bấc c’léh ooy lịch sử pa dưr âng p’lêê k’tiếc.

Tơợ Quản Bạ đấc ooy chr’hoong Đồng Văn, đhị bơơn lêy nắc đhị x’ría âng k’tiếc k’ruung Việt Nam, c’nặt c’lâng n’juối lấh 100 km z’lấh apêê đhăm cơnh: C’riing plêêng Quảng Bạ, D ading Cô Tiến, zr’lụ c’kir lịch sử cấp k’tiếc k’ruung đong Vương, T’nool cờ k’tiêc sk’ruung Lũng Cú… Đh’rứah lâng n’nắc, nắc đợ cruung k’tiếc la liêm pr’hay ặt p’lơớp a đay cóh c’cọ đh’lúc cóh da ding, cắh cậ nắc p’lơớp n’đắh hoọng apêê gâm ngút âng tơơm sa mộc dưr cr’đơớc a đay đương tặ p’răng.

Lấh mơ chr’nắp địa chất, đhị râu bhứah ga mắc coong chăng, zr’lụ k’tiếc n’nâu dzợ nắc đhị ặt ma mông đh’rứah lâng đha nuôr acoon cóh, cơnh: Hmông, Dao, Tày, Nùng, Lô Lô, Pu Péo,… cóh đêếc p’lơớp đớc bấc t’rúih bh’lô bh’la liêm pr’hay.

Đhị acoon  c’lâng lướt z’lấh apêê chr’hoong âng coong chăng, tr’haanh bhlâng nắc bấc g’lúh chợ phiên, đhị đha nuôr apêê acoon cóh câl bhlêy pr’đươi pr’dua lâng nắc đhị k’rong pa zum âng xa nập, văn hoá záp acoon cóh đhị đâu.

Lướt chợ da diing ca coong t’mooi  choom lướt tơợ ra diu đoọng xơợng đh’riêng a xêếh guy  hàng, đh’riêng ma nứih tr’đang lướt chợ. Cơnh lâng bấc ngai pân đil, phiên chợ nắc bêl đoọng câl bhlêy ha đay lâng pr’loọng đong, ha dợ apêê pân jứih pân cónh nắc lướt chợ đoọng giao lưu, ộm a lắc đha hum yêm,  plong đợ bhr’ươr khèn la liêm pr’hay âng acoon cóh đhị đâu. Cóh Coong chăng dzợ vêy muy phiên chợ chr’nắp la lay, nắc đoo phiên chợ Khau Vai ta bhrợ moọt t’ngay 27/3 âm lịch zấp c’moo. Cóh đêếc cắh muy pa câl hàng hoá, nắc dzợ đhị đoọng pân jứih pân đil ma tr’chơớc tr’lum xang muy cr’chăl cắh bơơn tr’lum.

Bấc ngai tước Khau vai nắc muy đoọng đợ apêê ngai cắh pr’đoọng đhị bh’rợ ch’roonh zr’muông, tr’kiêng n’đhang cắh bơơn tr’pay, nâu câi zấp ngai zêng âi vêy k’díc k’điêl la lay âng đay. Crêê bêl phiên chợ, apêê đoo tr’xoo tr’lum đoọng xay trúih pr’ặt tr’mông âng đay, xay trúih cớ râu bêl ahay. Vêy pa bhlâng bấc díc điêl đh’rứah tước chợ; tước chợ nắc k’điêl lướt chơớc pr’zớc âng k’điêl, k’díc lướt chơớc pr’zớc âng k’díc, apêê doó chấc tr’trô x’xêy, doó tr’mốp loom, mị ngai zêng ma tr’chắp mr’cơnh.

Tước lâng coong chăng, t’mooi bơơn lêy đợ cruung  k’tiếc đh’rứah lâng văn hoá liêm pr’hay lâng xa nul pr’hay nắc muy cóh da ding ca coong âng Việt Nam a năm vêy.  Zấp râu zêng bơơn zư đớc liêm ta níh lâng doó la lấh ma nứih. Cóh đâu  vêy đợ chr’nắp la lua. T’mooi bơơn moọng lêy đợ vel bhươl liêm pr’hay, ặt ma mông đh’rứah lâng đha nuôr.

Coong chăng Đồng Văn dzợ bơơn năl tước nắc đhăm pô  đào, pô lê, âng đh’riêng a guốch t’đang moon pr’zớc, đh’riêng khèn Hmông liêm pr’hay, đh’riêng  cha gâr âng apêê acoon cóh chr’va đơơr zấp bêl vêy bhiệc bhan… Râu ma bhuy z’nghít âng crâng, liêm pr’hay âng cruung k’tiếc đh’rứah lâng c’bhúh văn hoá lâng loom chắp hơnh t’mooi âng đha nuôr cóh coong chăng âi bhrợ t’váih râu liêm chr’nắp la lay ha t’mooi muy chu tước lâng Đồng Văn./.

CAO NGUYÊN ĐÁ ĐỒNG VĂN- VẺ ĐẸP HOANG SƠ, HÙNG VĨ

 PHONG BÉO- VOV5

Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, nằm ở cực Bắc của Việt Nam, nơi có nhiều thắng cảnh thiên nhiên tươi đẹp với những núi đá hiểm trở và hùng vĩ. Năm 2010, Hội đồng tư vấn Mạng lưới Công viên Địa chất Toàn cầu của UNESCO đã công nhận là Cao nguyên đá Đồng Văn là Công viên địa chất toàn cầu

         # Từ Thành phố Hà Giang, đi theo quốc lộ 4C khoảng hơn 40km, bạn sẽ tới huyện Quản Bạ và bắt đầu bước chân vào Công viên địa chất Cao nguyên đá Đồng Văn. Nằm ở độ cao trung bình 1.000 – 1.600m so với mực nước biển, Cao nguyên đá Đồng Văn trải dài diện tích gần 2.356km² thuộc 4 huyện Quản Bạ, Yên Minh, Mèo Vạc và Đồng Văn. Đồng Văn có tới 80% diện lộ đá vôi, được tạo thành từ những điều kiện môi trường và giai đoạn phát triển rất khác nhau kéo dài hàng trăm triệu năm và chứa đựng những vết tích về lịch sử phát triển của vỏ trái đất.

Từ Quản Bạ lên huyện Đồng Văn, nơi được coi là nơi địa đầu của đất nước Việt Nam, quãng đường dài hơn 100km qua các địa danh như: Cổng trời Quản Bạ, Núi Cô Tiến, Khu di tích lịch sử cấp quốc gia nhà Vương, Cột cờ Quốc gia Lũng Cú…Cùng với đó là những cảnh đẹp thiên nhiên nằm ẩn mình dưới làn mây lưng trừng núi hay ẩn sau những tán cây sa mộc vươn mình lên cao đón nắng.

Ngoài giá trị địa chất, giữa muôn trùng núi đá kỳ vĩ, vùng đất này còn là nơi chung sống của đồng bào các dân tộc như: Mông, Dao, Tày, Nùng, Lô Lô, Pu Péo… trong đó ẩn dấu nhiều truyền thống văn hóa đặc sắc.

Trên cung đường đi qua các huyện của cao nguyên đá, nổi bật nhất là các buổi chợ phiên, nơi đồng bào các dân tộc trao đổi mua bán hàng hóa và là nơi hội tụ của trang phục, văn hóa các dân tộc nơi đây. 

Đi chợ vùng cao du khách nên đi từ sáng sớm để nghe tiếng vó ngựa thồ hàng, tiếng người gọi nhau ra chợ. Với những người phụ nữ, phiên chợ là dịp để mua sắm cho mình và gia đình còn các ông chồng đi chợ để giao lưu, uống chén rượu ngô thơm nồng, thổi lên những điệu khèn đặc trưng của các dân tộc nơi đây. Ở Cao nguyên đá còn có một phiên chợ đặc biệt, đó là phiên chợ Khau Vai diễn ra vào ngày 27 tháng 3 (âm lịch) hàng nằm, nơi đó không chỉ buôn bán hàng hóa, mà còn là địa điểm để những đôi nam nữ tìm đến nhau sau quãng thời xa cách. 

Những người đến Khau Vai chủ yếu là những người có mối tình trắc trở, yêu thương nhau nhưng vì một lý do nào đó không lấy được nhau, nay mỗi người đều có gia đình riêng của mình. Đúng phiên chợ, họ hẹn nhau về đây để tâm sự, thông báo cho nhau cuộc sống riêng của mỗi người, ôn lại những tình cảm xưa. Có rất nhiều đôi vợ chồng cùng nhau đến chợ; đến nơi, vợ đi tìm bạn của vợ, chồng đi tìm bạn của chồng, họ không ghen tuông, không bực bội, mà tôn trọng nhau, tôn trọng bạn của vợ, của chồng mình.

Đến với Cao nguyên đá, du khách sẽ chiếm ngưỡng những cảnh đẹp thiên nhiên cùng không gian văn hóa rực rỡ sắc màu và ngập tràn thanh âm đặc trưng của vùng cao Việt Nam. Anh Angier Marcel, khách du lịch đến từ Pháp, chia sẻ: “Nơi này thật tuyệt vời. Mọi thứ đều được bảo tồn tốt và không có quá nhiều khách du lịch. Ở đây có những giá trị đích thực. Chúng tôi được chiêm ngưỡng những bản làng xinh đẹp, tiếp xúc với những dân tộc thú vị. Chắc chắn chúng tôi sẽ còn quay lại nữa. Và nếu các bạn của chúng tôi có ý định du lịch Việt Nam, chúng tôi sẽ khuyên họ đến thăm nơi này, chắc chắn là như vậy.”

Cao nguyên đá Đồng Văn còn được biết đến là xứ sở của hoa đào, hoa lê, của tiếng đàn môi tâm tình gọi bạn, tiếng khèn Mông quyến rũ, tiếng trống đồng của các dân tộc âm vang khi mỗi dịp lễ hội… Sự hùng vĩ của núi rừng, phong cảnh thiên nhiên hoang sơ, thơ mộng cùng nền văn hóa và lòng hiếu khách của con người trên Cao nguyên đá tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho du khách một lần đến với Đồng Văn./.

--