“Bơơn vêy Đảng, nhà nước bhrợ têng đoọng năc pr’ăt tr’mông âng da ding k’coong Tây Giang tr’xăl bâc pa bhlâng; vêy c’lâng nhựa, c’lâng bê tông tươc ooy pazêng bhươl cr’noon. T’piing lâng l’lăm ahay âng đhanuôr năc z’zăng lâh mơ, c’năl âng đhanuôr Cơ Tu coh đâu vêy ta ha dưr. Đhanuôr đoàn kết t’bhlâng pa bhrợ. Hân đhơ dợ bâc râu zr’năh k’đhap năc bâc đhanuôr ơy n’năl bhrợ cha lâh mơ. Bêl jeh k’ăy đhanuôr doọ dợ ăt coh đong ma chêêc pa dưah năc apêê đoo n’năl lươt ooy bệnh viện đoọng pa dưah.”

“Xoọc đâu pr’ăt tr’mông âng đhanuôr ơy tr’xăl bâc pa bhlâng ting cơnh c’lâng bh’rợ liêm choom bhlâng. Mạng internet công chô tươc prang pazêng chr’val. Đhanuôr bơơn đươi bâc công nghệ thông tin. Bh’rợ n’năl xa nay coh zập t’ngay năc đơơh blâng, tơợ đêêc pa hêệp bhlưa da ding k’coong lâng ooy xuôi.”

Râu đêêc năc p’rá xa nay âng đhanuôr Cơ Tu coh zr’lụ da ding k’coong c’noong k’tiêc Tây Giang, tỉnh Quảng Nam lâng râu tr’xăl đhị vel đong xang tơợ bêl vêy ta bhrợ cớ, tơợ c’moo 2003 tươc nâu cơy. Chr’năp bhlâng, xang 10 c’moo xay bhrợ cr’noọ bh’rợ âng k’tiêc k’ruung bhrợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê, chr’hoong da ding k’coong Tây Giang vêy đợ xa nay bh’rợ liêm choom pa bhlâng coh bh’rợ bhrợ têng c’lâng p’rang; ra pặ, nhâm mâng đhị ăt mamông đoọng ha đhanuôr… Xoọc đâu 62/63 bhươl cr’noon coh chr’hoong vêy c’lâng ô tô tươc, nhâm mâng đoọng đhanuôr lươt chô, tr’câl tr’bhlêy hàng hoá. C’lâng p’rang vêy ta bhrợ tươc ooy, tr’ang âng điện tươc ooy đêêc; trường học, trạm xá vêy ta bhrợ ting t’ngay bâc lâh mơ. Pr’ăt tr’mông âng đhanuôr tơợ đêêc công ting tr’xăl. Đhanuôr tơợ bêl ta luôn tơơi ăt, tal ha rêê, xoọc đâu đhị da ding n’nâu, m’brương năc ooy da ding n’lơơng, xoọc đâu đhanuôr ơy choh bhrợ đong ăt nhâm mâng đhị zr’lụ ăt mamông t’mêê liêm crêê. T’cooh A Râl Blui, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong da ding k’coong Tây Giang xay moon, Tây Giang năc vel đong tr’nơơp ra pặ, nhâm mâng zr’lụ ăt mamông âng đhanuôr đh’rưah lâng bh’rợ bhrợ pa dưr bhươl cr’noon âng tỉnh Quảng Nam. Tơợ c’moo 2017 tươc nâu cơy, vel đong ơy ra li lâh 370 héc ta đhăm k’tiêc bhrợ 115 zr’lụ ăt mamông, đoọng đhị ăt mamông nhâm mâng đoọng ha k’nặ 950 pr’loọng đong đhanuôr. Pazêng zr’lụ ăt mamông t’mêê năc đhị zr’lụ liêm crêê c’lâng p’rang, vêy k’tiêc pa bhrợ, đăn đhị đác ch’ngaách, chr’năp bhlâng năc liêm crêê coh hân noo boo tuh. Đoọng zooi vel đong vêy đhăm k’tiêc ra pặ đoọng đhanuôr ăt, bâc đhanuôr năc ơy đoọng k’tiêc, bhươn chr’noh, đong xang, c’rol bh’năn.. bhrợ c’lâng p’rang, đong sinh hoạt âng bhươl cr’noon, pr’đươi zazum… “Xoọc đâu pazêng bhươl cr’noon, zr’lụ đhanuôr ăt mamông âng chr’hoong năc vêy ta bhrợ têng z’zăng liêm choom. Tu cơnh đêêc năc c’moo 2020 crêê bil hư ooy cr’van, pr’đươi năc doọ bil hư ooy manuyh. Tơợ pr’ăt tr’mông ma bhrợ ma cha ting t’ngay xăl ooy bh’rợ tr’câl tr’bhlêy hàng hoá, tơợ đêêc pr’ăt tr’mông âng đhanuôr vêy ta ha dưr, bêl ahay năc n’năl ăt coh bhươl cr’noon năc nâu cơy ơy n’năl prá xay, tr’câl tr’bhlêy ooy lơơng, đhanuôr bơơn xơợng bâc xa nay, bâc n’đăh… bơơn lêy, xơợng râu liêm pr’hay căh cậ râu căh liêm choom, râu n’lât n’môp, râu căh crêê xa nay pháp luật… năc đhanuôr pa liêm pa crêê… đh’rưah đoàn kết, bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mông ting t’ngay liêm crêê lâh mơ. Đợ pr’loọng đong đharựt ting cơnh xa nay bâc cơnh, c’moo 2020 năc 34,55%, l’lăm ahay bâc bhlâng năc manuyh acoon coh năc lứch ăt coh xa nay pr’loọng đong ha ul đharựt. Năc nâu cơy pr’loọng đong ha ul doọ dợ vêy.”

Râu zup zooi âng đhanuôr lâng xay bhrợ liêm choom âng chính quyền zập cấp năc ting bhrợ tr’xăl bhươl cr’noon, da ding k’coong chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. T’cooh Lê Duy Thắng, Phó Bí thư Huyện uỷ Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, cr’chăl c’moo 2015- 2020, vel đong n’nâu ơy k’rong pazêng c’rơ bhrợ têng xa nay bh’rợ pa dưr bhươl cr’noon lâng đợ zên lâh 1.184 tỷ đồng, coh đêêc zên k’rong bhrợ đh’rưah lâng pazêng xa nay bh’rợ, dự án k’nặ 537 tỷ đồng, đhanuôr chroi đoọng k’nặ 4,5 tỷ đồng. Đươi vêy cơnh đêêc, c’lâng p’rang bhươl cr’noon lâng pr’ăt tr’mông âng đhanuôr ting t’ngay vêy ta ha dưr liêm crêê. Tươc nâu cơy, vel đong n’nâu ơy vêy 2 chr’val bhrợ têng liêm xang bhươl cr’noon t’mêê lâng 8 bhươl cr’noon xay bhrợ xang bhươl cr’noon liêm pr’hay pa bhlâng. T’cooh Lê Duy Thắng xay moon p’xoọng: “Tươc nâu cơy, đợ pr’loọng đong đharựt âng chr’hoong dợ mơ 20%, xiêr mơ zập c’moo năc 5%. Ooy c’lâng p’rang vêy ta bhrợ têng liêm crêê. Pazêng chr’val, thị trấn đhị vel đong chr’hoong Đông Giang năc lứch vêy c’lâng ô tô tươc ooy zr’lụ chr’val lâng pazêng bhươl cr’noon. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ g’luh 19 nhiệm kỳ 2021- 2025 ơy xay moon 3 bh’rợ tr’nêng bha lâng chr’năp pa bhlâng. Tr’nơơp năc bhrợ têng c’lâng p’rang liêm choom; râu bơr cậ năc pa dưr tr’béch g’lăng âng apêê cán bộ, chr’năp bhlâng năc apêê cán bộ vel đong lâng pa dưr bh’rợ pa choom bh’rợ tr’nêng đoọng ha manuyh pa bhrợ coh bhươl cr’noon. Tơợ đêec, bhrợ ha Đông Giang tr’xăl coh bâc n’đăh, t’bhlâng bhrợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê, pa xiêr đharựt nhâm mâng.”

Năc ng’choom moon, xang 10 c’moo xay bhrợ, xa nay bh’rợ cr’noọ âng k’tiêc k’ruung bhrợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê coh tỉnh Quảng Nam ơy bơơn mr’cơnh bâc pa bhlâng âng bhươl cr’noon lâng pazêng đhanuôr, dưr vaih bh’rợ tr’nêng thi đua k’rơ pa bhlâng, ting bhrợ tr’xăl bhươl cr’noon da ding k’coong âng tỉnh; pr’ăt tr’mông âng đhanuôr ting t’ngay vêy ta ha dưr dal. Tơợ xa nay bh’rợ pazum têy bhrợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê, năc n’leh bâc manuyh liêm choom ooy bh’rợ chroi đoọng c’rơ, cr’van, cơnh: pr’loong đong t’cooh Trần Minh Thu, chr’val Trà Bui, chr’hoong Bắc Trà My, đoọng lấh 4 r’bhâu m2 k’tiêc bhrợ têng trường học; pr’loọng đong t’cooh Hồ Văn Vàng, đhanuôr Ca Dong coh cr’noon 2, chr’val Trà Vân, chr’hoong Nam Trà My đoọng lâh 6 r’bhâu k’tiêc bhrợ c’lâng, bhrợ đong ăt t’mêê; t’cooh A Râl Lập lâng 20 pr’loọng đong đhanuôr coh cr’noon Xơ Ơi, chr’val A Vương, chr’hoong Tây Giang đoọng k’r’bhâu m2 k’tiêc đh’rưah lâng bhươn, a bọc băn axiu đoọng bhrợ đhăm ăt mamông t’mêê… căh cậ cơnh diic điêl anoo Pơ Loong Đíp coh chr’val c’noong k’tiêc Ch’Ơm đoọng lâh 3 héc ta k’tiêc bhrợ bhươl A Tu 2…

Hân đhơ chính quyền lâng đhanuôr da ding k’coong Quảng Nam ơy vêy bâc râu t’bhlâng coh bh’rợ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê năc tu k’tiêc k’bunh, tơợ bhrợ âng zr’lụ da ding k’coong bâc râu ta bhuch, c’năl âng đhanuôr dợ căh lâh liêm choom… năc râu zr’năh k’đhap coh bh’rợ xay bhrợ cơnh cr’noọ xa nay âng k’tiêc k’ruung bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê. Ting cơnh t’cooh Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, coh cr’chăl ha y, tỉnh năc t’bhlâng bhrợ têng muy bơr xa nay bh’rợ đoọng pa dưr râu liêm choom âng xa nay bh’rợ bhrợ pa dưr bhươl cr’noon t’mêê ting cơnh c’lâng bh’rợ nhâm mâng, ting pa dưr pr’ăt tr’mông âng đhanuôr, thu nhập âng đhanuôr coh bhươl cr’noon, da ding k’coong: “Tr’nơơp năc azi xay moon k’rơ lâh mơ dợ; pa dưr bhươl cr’noon t’mêê năc muy ng’tơơp bhrợ, căh vêy bh’rợ x’rịa. Râu bơr cậ năc t’bhlâng pa dưr bhươl cr’noon liêm choom bhlâng, ghít ooy bhươl cr’noon, zr’lụ ăt mamông âng đhanuôr lâng chr’val, chr’hoong bhươl cr’noon t’mêê liêm pr’hay. Râu pêê cậ năc bhươl cr’noon năc ăt lâng đhanuôr đoọng pa dưr bh’rợ bhrợ cha, pa dưr dal pr’ăt tr’mông âng đhanuôr. Râu puôn cậ bhươl cr’noon t’mêê năc tươc prang xã hội. Coh pazêng c’moo ha y, zên đơc đoọng ha bhươl cr’noon t’mêê lâng năc bhươl t’mêê dưr vaih bâc lâh mơ.”

Xa nay bh’rợ thi đua: Pazum c’rơ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê năc bơơn bâc bh’nơơn bh’rợ chr’năp liêm, pa dưr pr’ăt tr’mông âng đhanuôr. Đoọng xa nay bh’rợ n’nâu choom chr’va, bhrợ t’vaih pr’ăt tr’mông t’mêê ha bhươl cr’noon t’mêê, Nhà nước lâng cấp uỷ, chính quyền zập cấp năc vêy xa nay, bh’rợ liêm choom lâh mơ, crêê cơnh lâng râu la lua âng pazêng vel đong lâh mơ./.

Đồng bào miền núi Quảng Nam hưởng ứng phong trào thi đua

 “Chung sức xây dựng nông thôn mới”

PV/VOV-Miền Trung

Hưởng ứng phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới, 10 năm qua, các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam đã có nhiều cách làm hay, những giải pháp mang tính đột phá trong phát triển hạ tầng, sắp xếp và ổn định dân cư, tạo nên diện mạo mới cho vùng miền núi nơi đây. Cuộc sống của người dân từng bước được cải thiện, nâng cao cả về vật chất lẫn tinh thần.

  “ Được Đảng, nhà nước quan tâm đầu tư nên bộ mặt miền núi Tây Giang đổi thay rất nhiều; có đường nhựa, đường bê tông về đến mọi thôn. So với trước đây cuộc sống của bà con khá hơn, ý thức của người Cơ Tu nơi đây cũng được nâng lên. Bà con đoàn kết thi đua lao động sản xuất. Mặc dù còn nhiều khó khăn nhưng nhiều bà con đã biết làm ăn hơn. Khi ốm đau, bệnh tật bà con không còn để ở nhà tự chữa mà họ đã tự giác đến bệnh viện để chữa trị.”

“ Hiện nay đời sống của bà con đã thay đổi rất nhiều theo hướng tích cực hơn và tiến bộ hơn. Mạng Internet cũng đã về hầu khắp các xã. Bà con tiếp cận được nhiều công nghệ thông tin. Việc nắm bắt tin tức hàng ngày rất là nhanh chóng, từ đó thu ngắn khoảng cách giữa đồng bằng với miền núi”

 Đó là những cảm nhận của đồng bào Cơ Tu ở vùng cao biên giới Tây Giang, tỉnh Quảng Nam trước sự đổi thay trên quê hương sau ngày tái lập huyện, kể từ năm 2003 đến nay. Đặc biệt, sau 10 năm triển khai thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, huyện miền núi Tây Giang đã có những đột phá trong đầu tư phát triển giao thông; sắp xếp, ổn định dân cư… Hiện 62/63 thôn trong huyện đã có đường ô tô, đảm bảo cho người dân đi lại, giao thương hàng hóa. Giao thông mở ra đến đâu, ánh sáng điện theo về đến đấy; trường học, trạm xá mọc lên ngày càng nhiều. Cuộc sống của người dân từ đó cũng từng bước đổi thay. Đồng bào từ chỗ sống du canh, du cư, nay ở quả đồi này, mai ngọn núi khác, giờ đây bà con đã làm nhà ổn định tại những khu tái định cư. Ông A Rất B’Lúi, Phó Chủ tịch UBND huyện miền núi Tây Giang cho biết, Tây Giang là địa phương tiên phong trong sắp xếp, ổn định dân cư gắn với xây dựng nông thôn mới của tỉnh Quảng Nam. Từ năm 2017 đến nay, địa phương đã tiến hành san ủi hơn 370 ha mặt bằng làm 115 điểm tái định cư, bố trí chỗ ở ổn định cho gần 950 hộ dân. Hầu hết các khu tái định cư mới có vị trí tiện lợi giao thông, có đất sản xuất, gần nguồn nước sạch, đặc biệt là an toàn trong mùa mưa lũ. Để giúp địa phương có quỹ đất sắp xếp dân cư, nhiều người dân đã tự nguyện hiến đất, vườn cây, vật kiến trúc…làm đường giao thông, nhà sinh hoạt cộng đồng, công trình công cộng…: “Hiện các thôn, các cụm khu dân cư của huyện được đầu tư  cơ bản ổn định. Chính vì thế mà năm 2020 bị thiên hại nhất định nhưng không thiệt hại về người. Từ cuộc sống tự cung tự cấp từng bước chuyển sang trao đổi hàng hóa, từ đó mức sống cũng được nâng lên, mối quan hệ trước đây bó hẹp trong cộng đồng nhỏ thì nay có thông tin liên lạc trao đổi, bà con nghe được nhiều thông tin, nhiều chiều …..thu thấp cái hay, cái đẹp hoặc những cái lạc hậu, trái với đạo đức, thuần phong mỹ luật,  pháp luật…thì bà con chấn chỉnh …cùng nhau đoàn kết, gầy dựng cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn. Tỷ lệ nghèo theo tiếp cận đa chiều, năm 2020 là 34,55 %, trước đây hầu hết bà con dân tộc thiểu số ở đây đều thuộc diện đói và nghèo. Nay hộ đói hầu như không còn.”

Sự ủng hộ của người dân và sự vào cuộc tích cực của chính quyền các cấp đã góp phần làm đổi thay bộ mặt nông thôn, miền núi huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Ông Lê Duy Thắng, Phó Bí thư Huyện ủy Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, giai đoạn 2015-2020, địa phương này đã huy động mọi nguồn lực thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới với số tiền hơn 1.184 tỷ đồng, trong đó nguồn kinh phí lồng ghép từ các chương trình, dự án gần 537 tỷ đồng, nhân dân đóng góp gần 4,5 tỷ đồng. Nhờ vậy, hạ tầng nông thôn và đời sống vật chất, tinh thần của người dân từng bước được cải thiện. Đến nay, địa phương này đã có 2 xã đạt chuẩn nông thôn mới và 8 thôn đạt chuẩn Khu dân cư kiểu mẫu. Ông Lê Duy Thắng cho biết thêm:  “Đến thời điểm hiện nay, tỷ lệ hộ nghèo của huyện còn 20%, giảm bình quân hàng năm là 5%. Về kêt cấu hạ tầng được quan tâm đầu tư khá đồng bộ. Tất cả các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Đông Giang đều có đường ô tô vào đến trung tâm xã và các thôn. NQ ĐH Đảng bộ lần thứ 19 nhiệm kỳ 2021-2025 đã xác định 3 nhiệm vụ, khâu đột phá . Thứ nhất là xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ; thứ 2 là nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, đặc biệt là đội ngũ cán bộ cơ sở và nâng cao đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Qua đó, giúp Đông giang thay đổi diện mạo, tập trung xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững”

Có thể nói, sau 10 năm triển khai, chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Quảng Nam đã nhận được sự đồng thuận cao trong cộng đồng và các tầng lớp người dân, trở thành phong trào thi đua mạnh mẽ, góp phần làm đổi thay diện mạo nông thôn miền núi của tỉnh; đời sống vật chất, tinh thần của người dân cũng từng bước được nâng cao. Từ phong trào chung sức xây dựng nông thôn mới, đã xuất hiện nhiều tấm gương điển hình về đóng góp công sức, tiền của, tài sản như: hộ gia đình ông Trần Minh Thu, xã Trà Bui, huyện Bắc Trà My, hiến hơn 4000 m2 đất để xây dựng trường học; hộ ông Hồ Văn Vàng, dân tộc Ca Dong ở thôn 2, xã Trà Vân, huyện Nam Trà My hiến 6000m2 đất làm đường, xây nhà tái định cư; ông Arâl Lập và 20 hộ ở thôn Xà ơi 1, xã A Vương, huyện Tây Giang tự nguyện nhường hàng ngàn m2 đất cùng vườn cây, ao cá để xây dựng khu tái định cư….hay vợ chồng anh Pơloong Đip ở xa vùng cao biên giới Ch'Ơm hiến hơn 3 ha đất dựng làng A Tu 2… 

Dẫu chính quyền và người dân miền núi Quảng Nam đã có nhiều nỗ lực trong xây dựng nông thôn mới nhưng do đặc thù địa lý, xuất phát điểm của vùng miền núi thấp, trình độ dân trí còn hạn chế…đã cản trở việc triển khai xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia nông thôn mới. Theo ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung một số giải pháp để nâng cao hiệu quả chương trình xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững, góp phần nâng cao đời sống, thu nhập người dân nông thôn, miền núi: “Đầu tiên là chúng tôi tuyên truyền mạnh mẽ; làm nông thôn mới là chỉ có điểm bắt đầu, không có điểm kết thúc. Thứ hai là phải tăng cường NTM kiểu mẫu, đi sâu vào thôn, khu dân cư và xã, huyện NTM kiểu mẫu. Thứ 3 là NTM phải xoay quanh người dân để phát triển sinh kế, nâng cao đời sống người dân. Thứ tư là NTM toàn xã hội. Những năm tới, kinh phí dành cho nông thôn mới và nông thôn mới sẽ tăng lên.”

Phong trào thi đua “Chung sức xây dựng nông thôn mới” đã đạt nhiều kết quả thiết thực, nâng cao đời sống người dân. Để phong trào này tiếp tục lan tỏa, tạo sức sống mới cho bộ mặt “nông thôn mới”, Nhà nước và cấp ủy, chính quyền các cấp cần có những cơ chế, chính sách mang tính đột phá, phù hợp với thực tế của từng địa phương./.