Cắh ơy moót g’lúh p’răng pứih bhlâng, hân đhơ cơnh đêếc bấc đhị giếng đác cóh vel đông ch’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang, tỉnh Quảng Nam nắc ma rêệ tiing zêng. Lấh 100 pr’loọng đhanuôr cóh vel Cà Lai, chr’val Cà Dy, chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang, tỉnh Quảng Nam ta bhứch đác đươi dua tơợ bấc c’xêê nâu. T’ngay n’đoo, p’căn Hốih Trưa cóh vel nâu cung dưr méh tơợ ta rựp ra diu đoọng lướt moót cóh crâng k’coong pay đơơng chô đác đươi dua. P’căn Trưa moon, đoọng lướt tước đhị tâm nâu nắc lướt dzung k’tiếng đồng hồ nắc vêy bơơn pay đác chô. Bêl lướt zi lưa nắc chô k’goóh: “Xoọc đâu đhanuôr xoọc cắh zâp đác đươi dua, zr’nắh k’đhạp bhlâng. Rơơm nhà nước k’rong đoọng ha đhanuôr đác cha ngaách đoọng đhanuôr doọ lấh zr’nắh k’đhạp. Đác cắh váih, c’lâng âng đơơng đác chô tước đông cung zr’nắh, ch’ngai bhlâng. Cắh váih đác ôộm pa bhlâng zr’nắh, lướt moót cóh acoon tâm ch’ngai nắc vêy váih đác, lướt ta rựp vêy váih đác.”

T’coóh Bhnướch Phước, Bí thư chr’val Cà Dy, chr’hoong Nam Giang đoọng năl, đhr’năng ta bhứch đác đươi dua bêl hân noo ch’noọng zâp c’moo n’đoo cung váih. Hân đhơ cơnh đêếc, c’moo đâu, đhr’năng nâu dưr váih đấh lấh zâp c’moo. Ting cơnh t’coóh Phước, lấh mơ tu p’răng xơớt đenh bhrợ zâp acoon tâm ma rêệ tiing nắc bhiệc ta bhứch đác tu đhị âng đơơng đác chô ooy zâp vel đông ta ga lấp, hư zớch xang đợ g’lúh boo túh lứch c’moo n’nắc ahay: “Tu plêệng k’tiếc p’răng pứih nắc cung ma rêệ tiing, bấc đhị c’lâng n’coo đác đenh ặ nắc ma hư zớch, đác cắh choom chô tước, nắc bhrợ ta bhứch đác đươi dua ha đhanuôr. Vel đông cắh váih zên đoọng bhr’lậ. Chr’hoong lêy cha mêết vêy đắh zên k’rong bhrợ pa liêm đoọng đhanuôr doọ dzợ zr’nắh.”

P’răng pứih đenh cắh mưy bhrợ pr’ắt tr’mung âng đhanuôr ma tr’xăl zâp cơnh nắc dzợ bhrợ cắh liêm crêê tước đác đươi dua, bh’rợ tr’nêng. T’coóh Võ Tư, c’la bhươn chr’nóh cóh vel Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, chr’hoong Nam Giang đoọng năl, đoọng váih đác tưới ha 1ha tơơm cha p’lêê, t’coóh nắc ơy pếch 2 a’bóc đoọng pay đác tưới, hân đhơ cơnh đêếc cung cắh râu choom đươi zâp. ha dang p’răng pứih đenh đươnh, đhr’năng tơơm n’loong ma răng chêết tu ta bhứch đác nắc cắh ooy choom g’đách: “Chr’nắp lấh mơ nắc đác đươi. Ooy đâu cắh váih đác tưới n’loong nắc lêy pấch a’bóc pay đác, hân đhơ cung cắh zâp tưới. Moon zr’nưm chóh bhrợ tơơm n’loong lấh mơ nắc đươi dua đác, ha dợ cắh váih đác nắc cung cắh choom dưr váih.”

Đhr’năng ta bhứch đác đươi dua dưr váih đhị bấc zr’lụ đhanuôr ắt cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Giang, bhrợ cắh liêm crêê tước pa zêng pr’loọng đhanuôr cóh vel đông. Đợ đhị crêê lưm hi lêệng bhlâng lêy moon tước zâp chr’val k’coong ch’ngai cơnh Chaval, Ca Dy lâng thị trấn Thạnh Mỹ. Ting cơnh t’coóh Nguyễn Đăng Chương, Trưởng phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, đợ g’lúh boo đhí, túh bhlong dưr váih lứch c;moo n’nắc ahay nắc ơy bhrợ 2, 3 đhị pr’đươi đác đươi dua, bha nậ đác ma hư zớch, ga lấp, bhrợ đhr’năng ta bhứch đác đươi dua. Cr’chăl nâu, plêệng k’tiếc p’răng pứih đenh, ha dợ thuỷ điện Đăk Mi cắh dzợ pa hooi đác nắc bhrợ rêệ tiing lấh mơ cóh zr’lụ ắt cóh dứp. Đhị đhr’năng cơnh đâu, UBND chr’hoong Nam Giang nắc ơy k’đươi moon zâp vel đông lêy cha mêết, bhr’lậ hệ thống đác tự hooi, l’lăm nắc lêy t’đui đoọng đác đươi dua đoọng ha đhanuôr. lâng k’rong pazưm lêy bhrợ pa liêm c’lâng chr’hooi đác, k’míah đác tưới lâng lêy ra văng c’lâng bh’rợ tr’xăl tơơm chr’nóh liêm glặp lâng đhr’năng plêệng k’tiếc p’răng xơớt đoọng pa xiêr bil hư ha đhanuôr. T’coóh Nguyễn Đăng Chương đoọng năl: “Bhiệc ta bhứch đác đươi dua dưr váih bấc đhị, tu plêệng p’răng xơớt. C’moo 2020 nắc đợ mơ bil hư tu boo đhí túh bhlong hi lêệng bhlâng, nắc bhrợ bấc đhị c’lâng n’coo đác ma hư zớch. Cóh k’coong ch’ngai, 2, 3 đhị c’nắt n’coo đác ma tr’đêếh hư, bấc đhị bha nậ cung zêng ta ga lấp. Hân đhơ cơnh đêếc, bấc đhị đhanuôr cung vêy bơơn râu zooi zúp âng nhà nước. ooy zâp xa nay bh’rợ đác cha ngaách âng chr’hoong xoọc đâu, tỉnh vêy xrặ vốn 2 bh’rợ đhị 2 chr’val k’coong ch’ngai. Tỉnh ơy pazao đoọng k’đhơợng zư k’rong bhrợ âng chr’hoong xay bhrợ liêm xang ooy c’moo đâu. Lấh 1 tỉ.”

Cóh vel đông chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam vêy 52 xa nay bh’rợ đác tự hooi. Zâp đoo zêng k’rong bhrợ pa dưr đenh cung ma hư zớch. Lấh mơ, đợ g’lúh boo túh dưr váih ta luôn lứch c’moo n’nắc ahay nắc ơy bhrợ 2, 3 xa nay bh’rợ đác đươi dua, bha nậ đác ma ga lấp, hư zớch, bhrợ đhr’năng ta bhứch đác đươi dua ting bấc lấh. Tơợ tơợp c’moo đâu tước đâu, chr’hoong nắc ơy k’rong bhrợ lấh 16 tỷ đồng đoọng bhr’lậ, pa dưr pa liêm 19 xa nay bh’rợ đác đươi dua. Lấh mơ, chr’hoong cung bhrợ dự án k’rong bhrợ pa dưr đợ đhị đác hooi đươi dua coh vel A Bhát, chr’val Chà Vàl. Mưy bh’rợ nâu t’moót đươi nắc cung vêy pa xoọng đác đươi dua, bh’rợ tr’nêng ha đhanuôr cóh 6 chr’val k’coong ch’ngai k’noong k’tiếc. p’căn Zơ Râm Thị Hai, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam moon: “Đác đươi dua xoọc đâu bấc xa nay bh’rợ, dự án cung xay bhrợ pa dưr zâp a’bóc đác cóh vel đông chr’hoong, hân đhơ cơnh đêếc cung ma hư zớch bấc. XoỌc đâu nắc đác ta bhứch, pr’ắt tr’mung đhanuôr cung zr’nắh. Cr’chăl nâu a’tốh chr’hoong nắc lêy cha mêết, t’mơ zên vốn đoọng bhrợ pa dưr đhị k’rong đớc đác đoọng ha 6 chr’val k’coong ch’ngai đươi dua.”

Đhr’năng ta bhứch đác đươi dua xoọc đâu cung ơy dưr váih đhị bấc chr’hoong k’coong ch’ngai âng tỉnh Quảng Nam bhrợ tr’xăl pr’ắt tr’mung, bh’rợ tr’nêng âng kr’bhâu pr’loọng đhanuôr. Đhr’năng p’răng xơớt dzợ đenh, chính quyền lâng ngành chức năng p’too moon đhanuôr đươi dua đac sk’míah, lâng lêy tr’xăl tơơm chr’nóh liêm glặp lấh, đoọng doọ lấh bil hư tu p’răng xơớt./.

Người dân miền núi Quảng Nam khát nước sinh hoạt 

  Minh Hoa, Tuyết Lê/VOV-Miền Trung

         Nắng nóng kéo dài làm nhiều sông, suối trên địa bàn các huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam dần cạn kiện. Tình trạng thiếu nước sinh hoạt đang xảy ra tại nhiều khu dân cư nơi đây làm đảo lộn cuộc sống sinh hoạt và sản xuất của người dân.

        Chưa vào cao điểm mùa nắng nóng nhưng nhiều giếng nước trên địa bàn huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đã cạn trơ đáy. Hơn 100 hộ dân ở thôn Cà Lai, xã Cà Dy, huyện miền núi Nam Giang, tỉnh Quảng Nam thiếu nước sinh hoạt từ mấy tháng nay. Ngày nào, bà Hốih Trưa ở thôn này cũng thức dậy từ sáng sớm để vào tận rừng sâu gùi nước về dùng. Bà Trưa than phiền, để đến khe suối phải đi bộ cả tiếng đồng hồ mới lấy được  nước mang về. Hôm nào đi trễ thì về tay không: “Bây giờ dân đang thiếu nước sinh hoạt cuộc sống rất khó khăn. Mong nhà nước đầu tư cho bà con hệ thống nước sạch để bà con bớt khó khăn hơn. Nước không về được, đường ống nước dẫn đến nhà rất khó khăn, xa quá. Không có nước uống rất khó khăn, đi vào trong khe mới có nước, đi sáng sớm mới có nước.”

        Ông Bhnước Phước, Bí thư xã Cà Dy, huyện Nam Giang cho biết, tình trạng thiếu nước sinh hoạt cục bộ trong mùa hè xảy ra nhiều năm qua. Thế nhưng năm nay, tình trạng này xảy ra sớm hơn mọi năm. Theo ông Phước, ngoài nguyên nhân nắng nóng kéo dài khiến các con sông, dòng suối cạn kiệt, thì thiếu nước còn do hệ thống dẫn nước về các thôn bị bồi lấp, hư hỏng sau những đợt mưa lũ cuối năm ngoái: “Do thời tiết nắng nóng nên cũng cạn, một số đường ống nhiều năm rồi nên bị hỏng, nước không về được nên thiếu  hụt nước sinh hoạt cho bà con. Thôn không có được kinh phí để tu sữa. Huyện xem có nguồn nào để  đầu tư định hướng giải quyết cho bà con.”

        Nắng nóng kéo dài không chỉ làm đảo lộn cuộc sống sinh hoạt của người dân mà còn ảnh hưởng đến nguồn nước tưới phục vụ sản xuất. Ông Võ Tư, chủ vườn cây ăn quả ở thôn Hoa, thị trấn Thạnh Mỹ, huyện Nam Giang cho biết, để có nước tưới cho 1 ha cây ăn quả, ông đã đào 2 cái ao để lấy nước tưới nhưng cũng chẳng ăn thua. Nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài, nguy cơ cây chết héo vì thiếu nước là khó tránh khỏi:“Cần thiết nhất là khâu nước. Ở đây không có nước tươi cây nên đào ao sâu lấy nước nhưng nước cũng không đủ tưới. Nên múc nước dưới ao lên tưới cây mà cũng không đủ nước. Nói chung làm cây này chủ yếu là nguồn nước tưới mà không có nước cũng không đạt.”

        Tình trạng thiếu nước sinh hoạt xảy ra tại nhiều khu dân cư ở huyện miền núi Nam Giang, ảnh hưởng đến cả ngàn hộ dân trên địa bàn. Những nơi bị ảnh nặng nề nhất phải kể đến các xã vùng cao biên giới như Chaval, Cà Dy và thị trấn Thạnh Mỹ. Theo ông Nguyễn Đăng Chương, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam, những đợt bão lũ xảy ra liên tiếp cuối năm ngoái đã làm một số công trình nước sinh hoạt, đập nước bị hư hỏng, bồi lấp, khiến cho tình trạng khan hiếm nước sinh hoạt trên địa bàn càng thêm căng thẳng. Bên cạnh đó, thời tiết nắng nóng kéo dài, trong khi thủy điện Đăk Mi không chịu xả nước đã gây khô hạn cho vùng hạ du. Trước tình hình này, UBND huyện Nam Giang đã chỉ đạo các địa phương kiểm tra, sửa chữa hệ thống nước tự chảy, trước mắt ưu tiên nguồn nước sinh hoạt phục vụ đồng bào. Đồng thời, tập trung nạo vét kênh mương, tiết kiệm nước tưới và chủ động lên kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích hợp với thời tiết khô hạn để hạn chế thiệt hại. Ông Nguyễn Đăng Chương cho biết thêm:“Việc thiếu nước sinh hoạt xảy ra cục bộ, do điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Năm 2020 thì  thiệt hại của thiên tai quá lớn hư hỏng mốt số tuyến  ống nước của các tuyến nước sinh hoạt ở địa điểm vùng cao. Ở vùng cao một số tuyến hư gãy đường ống, một số đập đưa nước về bị bồi lấp. Về huyện đã tham mưu và phối hợp với địa phương, người dân tiến hành nạo vét. Tuy nhiên cũng mức độ nào đó thôi chứ còn lại  phần lớn người dân nhờ sự  hỗ trợ của nhà nước. Trong số các công trình nước sạch của huyện hiện nay, tỉnh có ghi vốn 2 công trình ở  2 xã vùng cao. Tỉnh cũng đã giao ban quản lý đầu tư huyện  chủ đầu tư triển khai sẽ làm hoàn thành trong năm này. Khoảng hơn 1 tỷ.”

        Trên địa bàn huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam có 52 công trình nước tự chảy. Tất cả được đầu tư xây dựng đã lâu nay đã xuống cấp. Thêm vào đó, những đợt bão lũ xảy ra liên tiếp cuối năm ngoái đã làm một số công trình nước sinh hoạt, đập nước bị hư hỏng, bồi lấp, khiến cho tình trạng khan hiếm nước sinh hoạt càng thêm gay gắt. Từ đầu năm đến nay, huyện đã đầu tư hơn 16 tỷ đồng để sửa chữa, khắc phục 19 công trình nước sinh hoạt và hệ thống thủy lợi. Ngoài ra, huyện cũng lập dự án đầu tư xây dựng hệ thống nước sinh hoạt tại thôn A Bát, xã Chà val. Một khi công trình này đưa vào hoạt động sẽ giải quyết đáng kể nguồn nước sinh hoạt và sản xuất cho bà con 6 xã vùng cao biên giới. Bà Zơ Râm Thị Hai, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết:“Nước sinh hoạt hiện nay nhiều chương trình, dự án cũng triển khai thực hiện  xây dựng các bể nước trên địa bàn huyện  nhưng nó hư hỏng rất nhiều. Hiện nay là nước thiếu nước, đời sống của bà con nói chung rất khó khăn. Thời gian tới huyện sẽ tính toán  cân đối nguồn vốn sẽ xây dựng một hệ thống chứa nước phục vụ 6 xã vùng cao.”     

Tình trạng thiếu nước sinh hoạt hiện cũng đã xảy ra tại nhiều huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam làm đảo lộn cuộc sống sinh hoạt, sản xuất của hàng ngàn hộ dân. Dự báo, tình hình nắng nóng tiếp tục diễn biến phức tạp, chính quyền và ngành chức năng khuyến cáo bà con sử dụng nước tiết kiệm, đồng thời chủ động chuyển đổi cây trồng phù hợp, nhằm hạn chế thiệt hại do nắng hạn gây ra./.