Đọong pazêng bh’ươr ba booch, pazêng t’nơơt, boóp p’rá, chữ xrặ âng ma nuyh Thái bơơn zư đớc tất lang đoọng ha lang t’tun, tợơ c’xêê 10 c’moo 2020, câu lạc bộ “Zư lêy lâng pa dưr apêê chr’năp văn hoá acoon coh Thái” vel Hìn, phường Chiềng An, thành phố Sơn La dưr vaih lâng 85 hội viên ting pâh. Hội viên coh câu lạc bộ zêng nắc ma nuyh chăp kiêng văn hoá văn nghệ, pazêng apêê t’cooh, apêê pa căn nắc nghệ nhân t’cooh t’ha tước apêê p’niên học sinh xoọc tớt coh ghế nhà trường.

       Tơợ bêl bhrợ t’vaih, đh’rưah lâng zư lêy apêê tiết mục múa t’mêê bơơn đhanuôr chăp kiêng, câu lạc bộ ơy bhrợ t’vaih 7 bài múa xoè ty âng đhanuôr Thái Sơn La. Tơơm riah âng apêê bài xoè ty nắc tơợ tơợp bhiệc bhan “xên bản”, “xên mường”, buôn bhrợ têng tợơp hân noo ha pruốt c’moo t’mêê. Cha tết xang, đhanuôr xiêr ooy clung bhrợ têng, lalăm moọt hân noo t’mêê prang vel nắc bhrợ bhiệc “xên bản” bhuôih vel zước đoọng đhí liêm c’lâng, boo liêm cr’đơơng, chr’nh chr’bệêt bịng zơng, bịng đong, zập ngai ma mông c’rơ… Xang c’nặt bhiệc bhan, đhanuôr nắc bhrợ têng bhiệc bhui har ặt cha ơh, cr’đhơợng têy múa xoè… Pa căn Lò Thị Tâm, hội viên Câu lạc bộ đoọng năl: “Lang a hay apêê a dich, a mế xoè đhiêr zớ buôh, n’đhâng tơơm prí, x’nur dông apêê coon nạ nắc cơnh ve, a chim… xoè lảu nó, xoè xỏng xên, pa choom tợơ apêê pa căn, a mế, nâu kêi nắc pa dưr cớ, a đhi a moó coh vel ngai cung bhui har đh’rưah múa xoè đoọng coh t’tun đâu pa choom cớ ha lang coon cha châu, đoọng văn hoá âng acoon coh zi doó choom bil pất…”

        Bh’rợ pa too pa choom đoọng ha lang t’tun apêê bh’ươr dân ca Thái cung bơơn câu lạc bộ pa ghit tước âng nghệ nhân Lò Thị Ban k’đhợơng bhrợ. Lâng kinh nghiệm tợơ zập g’luh hội diễn văn nghệ quần chúng lâng pa choom tợơ nghệ nhân t’cooh t’ha, a moó nắc ơy pa choom đoọng ha lang p’niên c’rơ pa zay, lưch loom chăp kiêng. Apêê a đhi căh muy pa căh apêe ẻp’hat ting cơnh tr’cọ x’nưl t’mêê nắc dzợ hát bấc pr’hat ma nuyh Thái. Xoọc vêy 2 p’niên nắc acoon đhi hội viên coh câu lạc bộ xọoc ting học trường trung cấp nghệ thuật tỉnh Sơn La chuyên khoa thanh nhạc. Nghệ nhân Lò Thị Ban đoọng năl: “Hát pr’hat ma nuyh Thái vêy bấc cơnh, hát dân ca ty nắc vêy tr’cọo x’nưl đh’rưah đoọng crêê cơnh, nắc cơnh hát long tông nắc hát đệm pí tam lay. Nâu kêi hát đệm khèn bè cung bấc rau, a cu pa choom đoọng ha lang p’niên lâng apêê a mế a moó kiêng ting pa choom, pa zay bhrợ têng đoọng zư đớc, pa dưr đoọng  ha lang t’tun, pa choom đoọng ha coon cha châu coh đong.”

        Xọoc đâu, câu lạc bộ cung ơy bhrợ muy lớp pa choom chữ Thái đoọng ha coon đhi coh vel, t’pâh 35 cha nắc ting pa choom, coh đếêc vêy 6 a đhi học sinh. Lớp học ta luôn zư liêm, pa zay đoọng ha zập học viên chôm đọc, choom xrặ đoọng zập ngai cung choom p’rá, choom xrăh chữ âng acoon coh đay. A moó Lò Xuân Hưởng, chủ nhiệm Câu lạc bộ zư lêy văn hoá Thái vel Hìn, phường Chiềng An, thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La đoọng năl: “Lớp học chữ Thái, tước đâu nắc học đoọng ha zập học viên zêng choom đọc xrặ. Tước cr’chăl đhêy cha noọng, apêê a đhi học sinh dzợ kiêng học nắc đoọng ha pêê a đhi moọt học. Đăh apêê tr’cọo x’nưl acoon coh, tước đâu nắc t’đang apêê vêy kinh nghiệm coh bhiệc đươi dua tr’cọo x’nưl acoon coh chô pa choom đoọng ha lang p’niên đoọng ha pêê pa tệêt pa dưr lâh mơ văn hoá âng vel đong. Câu lạc bộ t’mêê ta bhrợ t’vaih cung rơơm Đảng, nhà nước t’vaih pr’đợơ zooi a zi vêy tăng âm, loa đài, vêy bhar xrặ đoọng ha câu lạc bộ  bhrợ têng.”

        Nắc dzợ bấc bh’rợ âng đhanuôr vel Hìn lêy bhrợ đoọng zư lêy lâng pa dưr apêê chr’năp văn hoá ty đanh âng đhanuôr Thái. Lâng bh’rợ vêy chr’năp ga mắc nâu nắc vêy đơơng chô bh’nơơn dal, đươi vêy rau ting xợơng bhrợ âng zập cha nắc đhanuôr coh vel bhươl./.

Bà con bản Hìn nỗ lực bảo tồn giá trị văn hoá dân tộc

                                                                    Lường Hạnh     

Bản Hìn, phường Chiêng An, thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La từ xưa đã được biết đến với nhiều thế hệ nghệ nhân hát dân ca Thái, nghệ nhân thổi sáo, thổi kèn bè, kéo nhị. Đây là kết quả của nhiều năm chính quyền và người dân đồng lòng miệt mài bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá dân tộc.

       Để những làn điệu dân ca, những điệu múa, tiếng nói, chữ viết của người Thái được lưu truyền mãi cho thế hệ con cháu, từ tháng 10 năm 2020, câu lạc bộ “ Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá dân tộc Thái” bàn Hìn, phường Chiềng An, thành phố Sơn La ra đời với 85 hội viên tham gia. Hội viên trong câu lạc bộ đều là những người đam mê, yêu thích văn hoá văn nghệ, gồm các ông, các bà là nghệ nhân cao tuổi đến các cháu học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường.

        Ngay khi thành lập, cùng với duy trì các tiết mục múa đương đại được bà con yêu thích, câu lạc bộ đã phục dựng 7 bài múa xoè cổ của đồng bào Thái Sơn La. Nguồn gốc của các bài xoè cổ bắt nguồn từ lễ hội “ xên bản”, “ xên mường”, thường tổ chức vào dịp đầu xuân năm mới. Sau khi ăn tết xong bà con “ lống tông” ( xuống đồng ), trước khi vào mùa vụ mới cả bản thường làm lễ “ xên bản” ( cúng bản) cầu cho mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, mọi người khoẻ mạnh...Sau phần lễ, phần hội bà con tổ chức vui chơi, cùng nắm tay nhau xoè, như xoè “ Tăng Lỏng”, xoè xoi xôm, xòe lảu nó, xoè xỏng xên...Bà Lò Thị Tâm, hội viên Câu lạc bộ cho biết: “Ngày xưa thấy các bà, các mẹ xoè vòng quanh chum rượu cần, dựng cây chuối, cây nêu treo các con vật tượng trưng như con ve, con chim...xoè “ lảu nó”, xoè “ xỏng xên”, học ở các bà, các mẹ, nay tổ chức phục dựng lại, chị em trong bản ai nấy đều phấn khởi cùng nhau múa xoè để sau này truyền lại cho con cháu, để văn hoá  của dân tộc mình khồng bị mai một...”

        Công tác truyền dạy cho thế hệ trẻ các làn điệu dân ca Thái cũng được câu lạc bộ chú trọng, do nghệ nhân Lò Thị Ban đảm nhiệm. Với kinh nghiệm qua các hội diễn văn nghệ quần chúng và học từ nghệ nhân cao tuổi, chị đã truyền cho thế hệ trẻ sự nhiệt huyết đam mê.  Các em không những thể hiện các bài hát theo nhạc hiện đại mà còn hát được nhiều bài dân ca Thái. Hiện có 2 cháu là con em hội viên trong câu lạc bộ đang theo học trường trung cấp nghệ thuật tỉnh Sơn La chuyên khoa thanh nhạc. Nghệ nhân Lò Thị Ban cho biết: “Hát dân ca Thái có nhiều kiểu hát, hát dân ca cổ phải có nhạc cụ đệm cho phù hợp, như hát long tông “ giao duyên” thì hát đệm pí tam lay “ sáo trúc dài”. Ngày nay hát đệm khèn bè cũng rất nhiều thể loại, tôi truyền dạy cho thế hệ trẻ và cả các chị, các mẹ lớn tuổi có nhu cầu thì tôi luôn cố gắng để sau này các bà, các mẹ biết và truyền dạy cho con cháu trong gia đình.”

Hiện nay, câu lạc bộ cũng đã mở được một lớp truyền dạy chữ Thái cho bà con trong bản, thu hút 35 học viên theo học, trong đó có 6 em học sinh. Lớp học thường xuyên duy trì, phấn đấu mọi học viên đều đọc thông, viết thạo, để ai cũng biết được tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình. Chị Lò Xuân Hưởng, chủ nhiệm Câu lạc bộ bảo tồn văn hoá Thái bản Hìn, phường Chiêng An, thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La cho biết:“Lớp học chữ Thái, tới này tiếp tục học để mọi học viên đều đọc thông, viết thạo. Đến kỳ nghỉ hè các em học sinh có nhu cầu học tiếp tục cho các em vào học. Về các nhạc cụ dân tộc, tới này sẽ mời các ông có kinh nghiệm trong việc sử dụng nhạc cụ dân tộc về truyền dạy cho thế hệ trẻ để các cháu kế tiếp truyền thống văn hoá của bản.  Câu lạc bộ mới thành lập cũng mong Đảng, nhà nước tạo điều kiện giúp chúng tôi có tăng âm, loa đài, có tài liệu để phục vụ cho câu lạc bộ hoạt động.”

Sẽ còn nhiều việc mà bà con bản Hìn phải làm để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống của đồng bào Thái. Và công việc đầy ý nghĩa ấy chắc chắn sẽ thành công, bởi có sự đồng lòng, quyết tâm của mỗi người con của bản./.